Sekiz hata tek tabloda

1. Özgün katkı neden belirsiz kalır?

Temsilî hakem yorumu: “Konu ilgi çekici, ancak bu çalışmanın mevcut literatürden ne yönüyle ayrıldığı anlaşılmıyor.”

Bu, editör ve hakemlerin en sık ret gerekçelerinden biridir. Çoğu zaman yazarın aklında bir katkı vardır ama metinde açıkça ifade edilmemiştir. Giriş bölümü konunun önemini uzun uzun anlatır, sonra doğrudan amaca geçer; aradaki “ne bilinmiyor?” sorusu atlanır.

Çözüm: Girişi “bilinen → bilinmeyen → bu çalışma” sırasıyla kurun. Boşluğu tek bir cümleyle yazabiliyor olmalısınız. “Bildiğimiz kadarıyla bu konuda Türkiye’de çalışma yoktur” gibi ifadeler tek başına katkı sayılmaz; neden bu bağlamda çalışmanın gerekli olduğu da gerekçelendirilmelidir.

2. Literatür neden zayıf bulunur?

Temsilî hakem yorumu: “Kaynakların büyük bölümü eski; alandaki güncel tartışmalara değinilmemiş.”

Tezden türetilen makalelerde sık görülür: tez yazıldığı dönemdeki literatür, makale gönderilirken güncellenmemiştir. Bir diğer neden de yalnızca tek dilde veya tek veri tabanında tarama yapılmasıdır.

Çözüm: Web of Science, Scopus ve alanınıza göre TR Dizin ve DergiPark’ta güncel bir tarama yapın. Hedef derginin son sayılarında konunuzla ilgili makaleler varsa bunları mutlaka değerlendirin. Literatürü kaynak kaynak özetlemek yerine temalara göre sentezleyin.

3. Yöntem bölümünde hakemi ne rahatsız eder?

Temsilî hakem yorumu: “Katılımcıların nasıl seçildiği, veri toplama aracının geçerlik ve güvenirlik bilgileri ve etik onay süreci belirtilmemiş.”

Yöntem bölümü, sonuçlara ne kadar güvenilebileceğinin göstergesidir. Eksik bilgi, hakemin bulguları değerlendirmesini imkânsız kılar.

Çözüm: Araştırma deseni, evren ve örneklem, veri toplama araçları, uygulama süreci, analiz yöntemi ve etik onay bilgilerini ayrı alt başlıklarla yazın. Alanınızda bir raporlama kılavuzu varsa (klinik çalışmalar için CONSORT, gözlemsel çalışmalar için STROBE, sistematik derlemeler için PRISMA gibi) ona uyun.

4. Analiz hataları nasıl fark edilir?

Temsilî hakem yorumu: “Normal dağılım varsayımı test edilmeden parametrik testler kullanılmış; etki büyüklükleri raporlanmamış.”

Hakemler analizlerin araştırma sorusuna ve veri yapısına uygun olup olmadığına bakar. Yalnızca anlamlılık değerleri vermek, çoklu karşılaştırmaları düzeltmemek ve varsayım kontrollerini raporlamamak sık görülen sorunlardır.

Çözüm: Her araştırma sorusu için hangi analizin neden seçildiğini açıklayın. Varsayım kontrollerini, etki büyüklüklerini ve gerekiyorsa güven aralıklarını raporlayın. Nitel çalışmalarda ise kodlama sürecini ve güvenilirlik stratejilerini açıkça anlatın.

5. Tartışma neden “yüzeysel” bulunur?

Temsilî hakem yorumu: “Tartışma bölümü bulguları tekrar ediyor; bulguların literatürdeki benzer ve çelişen çalışmalarla karşılaştırılması gerekiyor.”

Çözüm: Her ana bulgu için şu dört soruyu yanıtlayın: Bulgu ne gösteriyor? Literatürle uyumlu mu, çelişiyor mu? Çelişiyorsa olası nedenleri neler? Bulgunun kuramsal ve uygulamaya dönük anlamı ne? Sınırlılıkları dürüstçe yazın ve gelecek çalışmalar için somut öneriler verin.

6. Dil sorunları ne zaman ret gerekçesi olur?

Temsilî hakem yorumu: “Bazı cümlelerin ne anlatmak istediği anlaşılamıyor; bu durum bilimsel değerlendirmeyi güçleştiriyor.”

Dil hataları tek başına çoğu zaman ret nedeni olmaz, ancak hakemin içeriği anlamasını engellediğinde değerlendirmeyi doğrudan etkiler. İngilizce dergilerde Türkçe cümle yapısından aktarılan uzun ve edilgen cümleler; Türkçe dergilerde ise yazım ve noktalama tutarsızlıkları öne çıkar.

Çözüm: Gönderimden önce metni alanı bilen bir dil editörüne okutun. Kısa ve etken cümleler kurun, terimleri tutarlı kullanın.

7. Format ve kaynakça hataları neden önemlidir?

Temsilî hakem yorumu: “Metin içi atıflarla kaynakça uyuşmuyor; birkaç kaynak listede yer almıyor.”

Bu hatalar çoğunlukla hakeme ulaşmadan, editörün teknik kontrolünde yakalanır ve yazara iade ile sonuçlanır. Hakeme ulaştığında ise özensizlik izlenimi yaratır.

Çözüm: Derginin yazar rehberini bir kontrol listesine dönüştürün. Kaynak yönetim programı kullanın ama çıktısını elle kontrol edin. Her metin içi atıfın kaynakçada, her kaynağın metinde bulunduğundan emin olun.

8. Etik sorunlar nasıl ortaya çıkar?

Temsilî hakem yorumu: “Bazı paragraflar yayımlanmış başka bir çalışmayla büyük ölçüde örtüşüyor.”

Benzerlik raporundaki yüksek oranlar her zaman intihal anlamına gelmez; ancak açıklanmamış örtüşmeler ciddi bir sorundur. Etik kurul onayının, çıkar çatışması beyanının veya önceki yayınlara atfın eksik olması da bu başlıkta değerlendirilir.

Çözüm: Gönderimden önce benzerlik raporu alın ve yüksek örtüşmeleri inceleyin. Başkasının fikirlerini kendi cümlelerinizle aktarın ve kaynak gösterin. Aynı veri setinden önceki yayınlarınız varsa atıf yapın ve editöre bildirin.

Hangi hata ret, hangisi revizyon getirir?

Sekiz hatanın ağırlığı aynı değildir. Genel bir eğilim olarak şöyle düşünülebilir:

• Ağır hatalar (çoğunlukla makale reddi): Özgün katkının hiç görülmemesi, yöntemin araştırma sorusunu yanıtlamaya uygun olmaması ve analizlerin temelden hatalı olması. Bu sorunlar revizyonla giderilemeyecek kadar yapısal kabul edilebilir.
• Orta ağırlıktaki hatalar (çoğunlukla büyük revizyon): Eksik literatür, yetersiz yöntem açıklaması ve yüzeysel tartışma. Veri ve tasarım sağlamsa, bu sorunlar yeniden yazımla çözülebilir.
• Biçimsel hatalar (çoğunlukla küçük revizyon veya yazara iade): Dil, format ve kaynakça sorunları. Tek başlarına nadiren ret gerekçesidir, ama birikince editörün ilk izlenimini olumsuz etkiler.
• Etik sorunlar: Ağırlığı duruma göre değişir. Açıklanabilen bir benzerlik ya da eksik bir beyan düzeltilebilir; ciddi bir intihal veya mükerrer yayın ise ret ve daha ağır sonuçlar doğurabilir.

Bu sınıflama kesin bir kural değildir; dergiden dergiye ve editörden editöre değişir. Ama revizyon önceliklerini belirlerken yol gösterir.

Gönderimden önce kısa bir öz değerlendirme

Makaleyi yüklemeden önce şu soruları kendinize sorun ve her birine tek cümlelik bir yanıt yazın:

1. Bu makale literatüre ne ekliyor?
2. Son birkaç yılın en önemli çalışmaları kaynakçada var mı?
3. Başka bir araştırmacı yöntemimi bu metne bakarak tekrar edebilir mi?
4. Her analiz bir araştırma sorusuna mı karşılık geliyor?
5. Tartışmada her ana bulgu literatürle karşılaştırıldı mı?
6. Metni alanımdan biri zorlanmadan okuyabilir mi?
7. Yazar rehberindeki tüm maddeler tamam mı?
8. Benzerlik raporu ve tüm beyanlar hazır mı?

Yanıt yazmakta zorlandığınız soru, büyük olasılıkla hakemin de takılacağı noktadır. Makale reddi riskini azaltmanın en ekonomik yolu, bu zayıf noktayı gönderimden önce güçlendirmektir.

Ret aldıysanız ne yapmalısınız?

Makale reddi kararı, özellikle hakem raporuyla birlikte geldiyse, makaleyi geliştirmek için değerli bir geri bildirimdir. Yapılacaklar sırasıyla şunlardır:

1. Raporu okuyup bir gün bekleyin; ilk tepkiyle karar vermeyin.
2. Yorumları yukarıdaki sekiz başlığa göre sınıflandırın.
3. Yapısal sorunları (katkı, yöntem, analiz) önce, biçimsel sorunları sonra çözün.
4. Yeni hedef dergiyi seçin ve metni onun kurallarına göre yeniden biçimlendirin.
5. Önceki derginin formatı ve kapak mektubu ile göndermeyin.

Sık sorulan sorular

Masa reddi ile hakem reddi arasındaki fark nedir?

Masa reddi, makalenin hakeme gönderilmeden editör tarafından reddedilmesidir; genellikle kapsam uyumsuzluğu, belirgin format eksikleri veya özgün katkının görülmemesi nedeniyle olur. Hakem reddi ise bilimsel değerlendirme sonrasında verilir.

Bir hakem olumlu, diğeri olumsuz rapor verdiyse ne olur?

Karar editöre aittir. Editör ek bir hakem atayabilir, revizyon isteyebilir veya ret kararı verebilir. Revizyon istenirse her iki hakemin yorumlarına ayrı ayrı yanıt verilmelidir.

Hakem yorumuna katılmıyorsam ne yapmalıyım?

Gerekçeli ve saygılı bir dille, kaynak göstererek görüşünüzü açıklayabilirsiniz. Hakemle tartışmak yerine, neden farklı düşündüğünüzü kanıtla ortaya koymak en etkili yoldur.

Bu hataları gönderimden önce nasıl yakalayabilirim?

Metni alanınızdan ama çalışmanın içinde olmayan bir meslektaşa okutmak, tablodaki sekiz başlığı bir kontrol listesi olarak kullanmak ve hedef derginin son sayılarındaki makalelerle kendi metninizi karşılaştırmak etkili yöntemlerdir.

Makale reddi aldıktan sonra aynı dergiye yeniden gönderebilir miyim?

Bazı dergiler, kapsamlı biçimde yeniden yazılmış bir metnin yeni bir gönderim olarak değerlendirilmesine izin verir; bazıları ise bunu kabul etmez. Ret mektubunda yeniden gönderime açıkça izin verilmemişse farklı bir dergiye yönelmek genellikle daha doğru olur.

İlgili rehberler: Makale yazımında sık yapılan hatalar · Dergi makalesi gönderimi ve hakem değerlendirmesi

The post Hakemlerin En Çok Reddettiği 8 Makale Hatası: Belirti, Neden ve Çözüm Tablosu first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Telif hakkı devir formu nedir?

Telif hakkı devir formu (copyright transfer form), makalenin yazarlarının çalışma üzerindeki mali hakları dergiye veya yayıncı kuruluşa devretmeyi kabul ettiği yazılı bir belgedir. Aynı formda yazarlar genellikle çalışmanın özgün olduğunu, başka bir yerde yayımlanmadığını ve tüm yazarların son metni onayladığını da beyan eder. Bu yüzden form, yalnızca hukuki bir evrak değil, aynı zamanda bir yayın etiği taahhüdüdür.

Türkiye’de fikir ve sanat eserleri üzerindeki haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenir. Kanunun 52. maddesi, mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Dolayısıyla dergilerin formlarında işleme, çoğaltma, yayma ve umuma iletim gibi hakların tek tek sayılması bir tesadüf değildir.

Dergiler neden telif hakkı devir formu istiyor?

Dergi, makaleyi basılı ve elektronik ortamda yayımlayabilmek, arşivleyebilmek ve dizinlere aktarabilmek için yazarlardan açık bir izin almalıdır. Bu nedenle form, söz konusu izni yazılı hâle getirir. Ayrıca yazarlar, olası bir telif ihlali iddiasında sorumluluğun kendilerinde olduğunu bu formla kabul eder.

Bunun yanı sıra dizin kriterleri de dergileri bu konuda düzenli olmaya yönlendirir. Örneğin TR Dizin dergi değerlendirme kriterlerinin etik başlığında, kullanılan fikir ve eserler için telif hakkı düzenlemelerine uyulması gerektiği yer alır. Aynı başlıkta veri toplamada kullanılan ölçekler için ölçek sahibinden izin alınması ve bunun makalede beyan edilmesi de istenir.

Pratikte bazı dergiler formu zorunlu tutar ve eksik başvuruyu değerlendirmeye almaz. Örneğin DergiPark üzerinde yayımlanan bir hukuk dergisinin yazım kuralları, formu bulunmayan başvuruların değerlendirmeye alınmayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle formu son ana bırakmamak, gönderimin gecikmesini önler.

Telif hakkı devir formunda hangi bilgiler yer alır?

Her derginin kendi şablonu vardır; yine de DergiPark’taki örnek formlarda benzer alanlar tekrar eder. İncelediğimiz şablonlarda genellikle şu bölümler bulunuyor:

• Makale bilgileri: Makalenin başlığı, türü (araştırma makalesi, derleme, kısa bildiri vb.) ve gönderim tarihi.
• Sorumlu yazar bilgileri: Kurum, posta adresi, e-posta, telefon ve ORCID iD.
• Yazar listesi: Makaledeki sırasıyla tüm yazarların adı, e-postası, imzası ve imza tarihi.
• Özgünlük beyanı: Çalışmanın yazarlara ait olduğu ve intihal içermediği taahhüdü.
• Yayın durumu beyanı: Makalenin başka bir yerde yayımlanmadığı veya değerlendirmede olmadığı bilgisi.
• Devredilen haklar: İşleme, çoğaltma, temsil, basım, yayım, dağıtım ve internet yoluyla iletim gibi mali haklar.
• Saklı tutulan haklar: Patent hakları, yazarın kendi kitaplarında ücretsiz kullanım ve satmamak koşuluyla çoğaltma gibi haklar.

Öte yandan bazı formlar yazar listesinde kimlik numarası da ister. Bu tür kişisel bilgileri yalnızca yazarın kendisi girmelidir. Ayrıca yazar sırasının formda ve makalede birebir aynı olması gerekir; sıralamanın nasıl belirlendiğini sorumlu yazar ve CRediT katkı beyanı rehberimizde anlattık.

Telif hakkı devir formu nasıl doldurulur? Adım adım

Danışmanlık sürecinde yazarlarla birlikte izlediğimiz sıra şöyledir:

1. Derginin güncel şablonunu indirin: Formu derginin DergiPark sayfasındaki telif formu bağlantısından ya da yazım kuralları sayfasından alın. Başka bir derginin formunu kullanmayın.
2. Makale başlığını kopyalayın: Başlığı, sisteme gireceğiniz üst verilerle harfi harfine aynı yazın.
3. Yazarları sıralayın: Makaledeki sırayı koruyun ve her yazarın güncel e-posta adresini ekleyin.
4. Sorumlu yazar alanını tamamlayın: Kurum, adres ve ORCID bilgisini eksiksiz girin.
5. Beyan metnini okuyun: Özellikle devredilen ve saklı tutulan hakları tüm yazarlar okumalıdır.
6. İmzaları toplayın: Derginin istediği yöntemle her yazardan imza alın.
7. Tarayıp PDF yapın: Okunaklı, tek bir PDF dosyası hazırlayın ve dosya adını anlaşılır tutun.

Bazı dergiler formun bilgisayarda değil, el yazısıyla doldurulmasını ister. Örneğin bir deprem araştırmaları dergisinin talimatına göre formun boş hâlinin çıktısı alınmalı, el yazısıyla doldurulmalı, ıslak imzalanmalı ve tarandıktan sonra PDF olarak yüklenmelidir. Dolayısıyla doldurma yöntemini de derginin kendi sayfasından kontrol edin.

İmza kuralları: ıslak imza, ayrı kopya ve eksik imza

Özellikle imza, formun en çok sorun çıkaran kısmıdır. Çoğu dergi, formun tüm yazarlar tarafından imzalanmasını şart koşar. Bununla birlikte örnek formlarda, farklı kurumlarda çalışan yazarların formun ayrı kopyalarını imzalayarak sunabileceği de belirtilir.

Ayrı kopya kullanıldığında her kopyada makale adı ve yazar adları bölümünün eksiksiz doldurulması gerekir. Bir örnek formda, tüm imzaların orijinal ya da kanıtlanabilir biçimde onaylı olması gerektiği yazılıdır. Benzer şekilde başka bir dergi, eksik imza durumunda sorumluluğun imzalayan yazarlara ait olduğunu hatırlatır.

Bu noktada çok net bir ilkemiz var: imza yalnızca yazarın kendisine aittir. Bir yazar adına başkasının imza atması hem etik hem de hukuki açıdan ciddi bir sorundur. Ortak yazarlardan biri yurt dışındaysa ayrı kopya seçeneğini veya derginin kabul ettiği elektronik onay yöntemini editöre sorarak kullanın.

Telif hakkı devir formu DergiPark’a nasıl yüklenir?

Genel olarak DergiPark’ta makale gönderimi birkaç aşamadan oluşur. DergiPark’ta yayımlanan bir bilgi yönetimi dergisinin anlatımına göre bu aşamalar makale üst verileri, yazarlar, dosyalar, ek bilgiler ve ön izlemedir. Form, “Dosyalar” aşamasında makale dosyasından ayrı olarak yüklenir.

Aynı dergi, Dosyalar adımında telif formunun yanında yazar bilgileri dosyası, yazar katkı beyanı ve yapay zekâ kullanım beyan formu da istiyor. Ayrıca etik kurul kararı gerektiren çalışmalarda onay belgesinin bir kopyası ekleniyor. Bu belgelerin hazırlanışı için makale etik kurul onayı rehberimize ve yapay zekâ beyanı yazımıza bakabilirsiniz.

Yükleme sırasında ise dosya türü menüsünden doğru başlığı seçmeye dikkat edin; aksi hâlde belge yanlış kişilere görünebilir. Ayrıca kör hakemlik uygulayan dergilerde yazar bilgilerini makale dosyasına değil, ayrı dosyaya koyun; çünkü telif formunda isimler zaten görünür ve bu form hakemlerle paylaşılmamalıdır.

Başkasına ait şekil, ölçek veya metin kullandıysanız ne yapmalısınız?

Devir formlarında genellikle makaledeki metin, şekil ve dokümanların başkalarının haklarını ihlal etmediğini taahhüt edersiniz. Bu nedenle formu imzalamadan önce makalenizde başkasına ait bir içerik olup olmadığını kontrol etmeniz gerekir. Örneğin başka bir yayından aldığınız bir şekli olduğu gibi kullanıyorsanız, hak sahibinden izin almanız ve kaynağı açıkça göstermeniz beklenir.

Benzer şekilde anket çalışmalarında kullanılan ölçekler de önemlidir. TR Dizin kriterleri, veri toplamada kullanılan ölçekler için ölçek sahibinden izin alınmasını ve bunun makalede beyan edilmesini ister. Ayrıca DOAJ, açık erişim bir makalede açık lisans dışındaki içeriğin açıkça belirtilip kaynak gösterilmesi gerektiğini hatırlatır. Kısacası izin belgelerini gönderimden önce dosyanızda hazır tutun.

Gönderimde istenen belgeler: karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo, DergiPark gönderimlerinde sık karşılaşılan beyan ve belgeleri karşılaştırır. Ancak hangi belgenin zorunlu olduğuna her zaman derginin yazım kuralları karar verir.

Örneğin aynı hukuk dergisi, gönderilen tüm çalışmalar için iThenticate veya Turnitin gibi bir programdan alınmış ayrıntılı benzerlik raporu istiyor. Bu tür bir rapora ihtiyacınız varsa intihal raporu desteği sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.

Açık erişim dergilerde telif hakkı devir formu nasıl işler?

Ancak her dergi telif hakkının devredilmesini istemez. DOAJ, açık erişimi telif hakkı sahibinin Creative Commons veya eşdeğer bir açık lisansla başkalarına kullanım hakkı tanıması olarak tanımlar. Bu modelde yazar telif hakkını elinde tutabilir ve dergiye yalnızca yayımlama lisansı verebilir.

Ayrıca DOAJ, telif koşullarının lisans koşullarıyla veya açık erişim politikasıyla çelişmemesi gerektiğini ve “tüm hakları saklıdır” ifadesinin açık erişim içerik için hiçbir zaman uygun olmadığını belirtir. Dolayısıyla açık erişim bir dergide imzaladığınız belge “lisans sözleşmesi” ya da “yayın izni formu” adını taşıyabilir.

Peki hangisinin geçerli olduğunu nasıl anlarsınız? Derginin “Telif Hakkı” ve “Lisans” sayfalarını birlikte okuyun. Formdaki ifadeler bu sayfalarla çelişiyorsa, imzalamadan önce editöre yazıp netlik isteyin. Böylece ileride makalenizi kurum arşivinde paylaşırken sorun yaşamazsınız.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Gönderim öncesi kontrollerde en sık karşılaştığımız sorunlar şunlardır:

• Yanlış şablon: Başka bir derginin formu indirilip yalnızca dergi adı değiştiriliyor.
• Başlık uyuşmazlığı: Formdaki başlık, sistemdeki başlıkla aynı değil.
• Eksik yazar: Sonradan eklenen bir ortak yazar formda yer almıyor.
• Sıra farkı: Formdaki yazar sırası makaledekiyle uyuşmuyor.
• Okunaksız tarama: Telefonla çekilmiş, eğik ve gölgeli bir görüntü yükleniyor.
• Yanlış dosya türü: Form, sistemde “makale dosyası” başlığıyla yükleniyor ve hakemlere ulaşıyor.

Üstelik revizyon sırasında yazar listesi veya başlık değişirse formu yenilemeniz gerekebilir. Bu durumda editöre güncel formu gönderip göndermeyeceğinizi sorun; çünkü uygulama dergiden dergiye değişir.

Gönderim dosyanızı hazırlarken nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz; makale düzenleme, dergi seçimi, istatistik analizi ve gönderim dosyasının derginin yazım kurallarına göre kontrolü konularında danışmanlık veriyor. Bunun yanı sıra telif hakkı devir formu, katkı beyanı ve diğer belgelerin makaleyle tutarlı olup olmadığını birlikte gözden geçiriyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre belirliyoruz.

Makale çalışmalarında iş bittiğinde editöre ön yazı da hazır olarak teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Bize işinizi emanet ettiğinizde her adımı biz kontrol ediyoruz; imza, kimlik bilgileri ve kişisel dergi hesabınıza giriş gibi adımlar ise yalnızca size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü verir.

DergiPark’ta yayın sürecinin tamamını görmek isterseniz kümenin merkez yazısı olan DergiPark’ta makale yayını için gerekenler rehberimiz iyi bir başlangıçtır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
• TR Dizin değerlendirme kriterleri ve etik kurallarla ilgili açıklamalar (DergiPark dergi sayfası)
• DOAJ Guide to applying: open access, licensing ve copyright
• DergiPark örnek dergi sayfası: makale gönderimi ve dosyalar adımı
• DergiPark örnek dergi yazım kuralları: form ve benzerlik raporu zorunluluğu

The post Telif Hakkı Devir Formu Nedir, Nasıl Doldurulur? DergiPark Gönderiminde İmza ve Yükleme first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Hangi hukuki sorun makaleye dönüşür?

Hukuk makalesinin başarısı büyük ölçüde konu seçimine bağlıdır. Makaleye dönüşmeye uygun konuların ortak özelliği, cevabı tartışmalı bir soru içermeleridir. Şu durumlar genellikle iyi bir başlangıç noktasıdır:

• Yeni yürürlüğe giren veya değişen bir düzenlemenin uygulamada yarattığı belirsizlikler
• Yargıtay daireleri arasında ya da Yargıtay ile Danıştay arasında görülen içtihat farklılıkları
• Anayasa Mahkemesinin bir iptal kararı sonrasında oluşan yasal boşluk
• Teknolojik gelişmelerin (yapay zekâ, dijital deliller, kişisel verilerin işlenmesi gibi) mevcut kurumlara uygulanmasında doğan sorunlar
• Türk hukukundaki bir düzenlemenin kaynak hukuktaki gelişmelerden ayrışması

Konuyu daraltmak çoğu zaman güçlendirir. “Kira hukukunda uyarlama” yerine, belirli bir hükmün belirli bir durumdaki uygulamasını tartışan bir soru, hem daha derinlemesine incelenebilir hem de hakem tarafından özgün bulunma olasılığı daha yüksektir.

Hukuk makalesinde dil ve üslup nasıl olmalı?

Hukuk metinlerinde kesinlik esastır. Kavramlar mevzuattaki adlarıyla ve tutarlı biçimde kullanılmalı, eş anlamlı sanılan ama hukuken farklı olan terimler (örneğin “fesih” ile “dönme”, “iptal” ile “butlan”) birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Uzun ve iç içe cümleler hukuk yazımında yaygın olsa da, okunabilirliği düşürür; bir cümlede tek bir hukuki önerme kurmak argümanı netleştirir. Yazarın görüşü “kanaatimizce”, “görüşümüze göre” gibi ifadelerle doktrindeki görüşlerden açıkça ayrılmalıdır.

Bir hukuk makalesi hangi bölümlerden oluşur?

Aşağıdaki yapı, Türkiye’deki hukuk dergilerinde sık görülen bir iskelettir. Dergiler farklı başlık sistemleri (I, A, 1, a gibi) kullanabilir; yazım kurallarını mutlaka kontrol edin.

1. Başlık

Başlık, makalenin hukuki sorununu ve kapsamını açıkça göstermelidir. “Türk Hukukunda …” gibi genel başlıklar yerine, incelenen sorunu daraltan başlıklar tercih edilir. Karar incelemelerinde başlıkta kararın mahkemesi ve tarihi belirtilebilir.

2. Öz ve anahtar kelimeler

Öz, sorunu, yaklaşımı ve ulaşılan sonucu kısaca anlatır. TR Dizin kapsamındaki pek çok hukuk dergisi Türkçe ve İngilizce öz ister; bazıları genişletilmiş İngilizce özet de talep eder. Hukuki kavramların İngilizce karşılıkları, kavramın Türk hukukundaki anlamını kaydırmayacak şekilde seçilmelidir.

3. Giriş

Giriş üç soruya yanıt verir: Sorun nedir? Neden şimdi önemlidir (yeni bir düzenleme, içtihat değişikliği, uygulamadaki tereddüt)? Makale bu soruna nasıl yaklaşacak? Girişin sonunda makalenin planı kısaca açıklanabilir.

4. Kavramsal ve tarihsel çerçeve

İncelenen kurumun tanımı, hukuki niteliği ve gerekiyorsa tarihsel gelişimi bu bölümde ele alınır. Burada sık yapılan hata, ders kitabı düzeyinde genel bilgilerle sayfalar doldurmaktır. Yalnızca sorunun anlaşılması için gerekli olan bilgiler verilmelidir.

5. Mevzuat analizi

İlgili kanun, yönetmelik ve diğer düzenlemeler incelenir. Hükmün lafzı, amacı, gerekçesi ve diğer hükümlerle ilişkisi tartışılır. Değişiklik geçirmiş hükümlerde, değişiklik öncesi ve sonrası metnin karşılaştırılması, sorunu görünür kılmanın etkili bir yoludur.

6. İçtihat analizi

Yargıtay, Danıştay, Anayasa Mahkemesi ve gerekiyorsa Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları incelenir. Kararları yalnızca özetlemek yetmez; kararların birbiriyle tutarlı olup olmadığı, hangi gerekçeye dayandığı ve doktrindeki görüşlerle nasıl ilişkilendiği tartışılmalıdır.

7. Doktrin tartışması

Konuya ilişkin farklı görüşler karşılaştırılır ve yazarın kendi görüşü gerekçeleriyle ortaya konur. Hakemlerin en çok aradığı unsur budur: yazarın literatürü aktarmakla kalmayıp bir tutum alması.

8. Karşılaştırmalı hukuk (varsa)

Türk hukukundaki düzenlemenin kaynağı olan ya da benzer sorunu farklı çözen hukuk düzenleri incelenebilir. Bu bölümün amacı karşılaştırma için karşılaştırma değil, Türk hukuku için bir sonuç çıkarmaktır. Yabancı kaynaklara özgün dilinden ulaşılması tercih edilir.

9. Sonuç ve öneriler

Sonuç, makalenin ana bulgularını kısaca toplar ve varsa somut önerileri (kanun değişikliği önerisi, yorum önerisi, uygulamaya yönelik öneri) sunar. Sonuçta yeni bir argüman veya kaynak tartışması açılmamalıdır.

10. Kaynakça

Dipnotlu atıf sistemi kullanan dergilerin çoğu, makalenin sonunda ayrıca bir kaynakça ister. Mevzuat ve kararların kaynakçada ayrı bir başlık altında listelenip listelenmeyeceği dergiden dergiye değişir.

Mevzuat ve içtihat nasıl gösterilir?

Atıf biçimi derginin kurallarına bağlıdır, ancak eksiksiz bir atıfta bulunması gereken bilgiler genellikle aynıdır. Aşağıdaki tablo bu unsurları gösteriyor:

Kısaltmaların ilk kullanımda açılması ve makalenin başında veya sonunda bir kısaltmalar listesi verilmesi, birçok hukuk dergisinin beklentisidir.

Dipnotlarda en sık yapılan hatalar nelerdir?

• Tutarsız atıf biçimi: Aynı türden kaynakların farklı dipnotlarda farklı biçimde gösterilmesi.
• “a.g.e.” ve “a.y.” kullanımında karışıklık: Derginin kısa atıf kuralı (örneğin yazar soyadı ve kısa başlık) yerine eski kısaltmaların gelişigüzel kullanılması.
• Eksik sayfa numarası: Özellikle doğrudan alıntılarda sayfa numarası mutlaka verilmelidir.
• İkincil kaynaktan atıf: Bir kararı veya eseri doğrudan görmeden başka bir yazarın aktarımı üzerinden atıf yapmak. Zorunluysa bu durum dipnotta belirtilmelidir.
• Güncel olmayan mevzuat: Değişmiş veya yürürlükten kalkmış bir hükmü güncel gibi aktarmak. Makaleyi göndermeden önce mevzuatın güncel halini resmî kaynaktan kontrol edin.
• Aşırı uzun dipnotlar: Ana metne ait argümanların dipnotlara taşınması okumayı zorlaştırır.

Makale türleri: araştırma makalesi, karar incelemesi ve kitap incelemesi

Hukuk dergileri farklı türde yazılar yayımlar. Hedeflediğiniz türü baştan belirlemek, yapıyı doğru kurmanızı sağlar:

• Araştırma makalesi: Bir hukuki sorunu kapsamlı biçimde inceler ve özgün bir görüş ortaya koyar.
• Karar incelemesi (karar notu): Belirli bir mahkeme kararını; olay, hukuki sorun, kararın gerekçesi ve değerlendirme başlıklarıyla inceler. İyi bir karar incelemesi, kararın yalnızca özetini değil, önceki içtihatla ilişkisini, karşı oy gerekçelerini (varsa) ve kararın uygulamaya olası etkilerini de değerlendirir. İncelenen kararın tam künyesi başlıkta veya ilk dipnotta verilir.
• Kitap incelemesi: Yeni yayımlanmış bir eseri tanıtır ve eleştirel olarak değerlendirir.
• Çeviri: Bazı dergiler, önemli yabancı makalelerin izinli çevirilerini yayımlar.

Doçentlik başvurusunda farklı yazı türlerinin nasıl değerlendirileceği, ÜAK’ın güncel temel alan ölçütlerine bağlıdır; başvurudan önce yürürlükteki ölçütleri kontrol etmek gerekir.

Hukuk hakemleri neye bakar?

Hakem raporlarında öne çıkan sorular genellikle şunlardır:

1. Makale açık bir hukuki soruna odaklanıyor mu, yoksa konuyu genel olarak mı anlatıyor?
2. Mevzuat ve içtihat güncel ve eksiksiz mi?
3. Doktrindeki farklı görüşler adil biçimde aktarılmış mı?
4. Yazarın kendi görüşü açık ve gerekçeli mi?
5. Sonuç ve öneriler, makalenin tartışmasından mantıksal olarak çıkıyor mu?
6. Dipnot ve kaynakça derginin kurallarına uygun mu?

Gönderimden önce son kontrol

Metni dergiye yüklemeden önce şu soruları yanıtlayın:

1. Atıf yapılan tüm kanun hükümleri güncel metinleriyle karşılaştırıldı mı?
2. Her yargı kararının daire, esas, karar numarası ve tarihi eksiksiz mi?
3. Kısaltmalar listesi hazır ve metindeki kullanımla tutarlı mı?
4. Doğrudan alıntılar tırnak içinde ve sayfa numarasıyla mı verildi?
5. Yazar adı ve kurum bilgisi, kör hakemlik için anonim dosyadan çıkarıldı mı?
6. Türkçe ve İngilizce özler aynı içeriği yansıtıyor mu?
7. Benzerlik raporunda yüksek çıkan kısımlar, mevzuat ve karar alıntılarından mı kaynaklanıyor? Gerekirse bu durum editöre açıklanmalıdır.
8. Başlık sistemi (I, A, 1, a gibi) derginin istediği düzende mi ve içerik boyunca tutarlı mı?

Bu kontrol, teknik nedenle yazara iade riskini azaltır ve hakemin dikkatini biçimden içeriğe yönlendirir.

Sık sorulan sorular

Hukuk makalesinde yöntem bölümü gerekir mi?

Klasik doktriner çalışmalarda ayrı bir yöntem bölümü genellikle beklenmez; yaklaşım girişte kısaca açıklanır. Ancak ampirik hukuk çalışmalarında (anket, karar taraması gibi) veri ve yöntemin açıkça anlatılması gerekir.

Karar taramasında hangi veri tabanlarını kullanmalıyım?

Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesinin resmî karar arama sistemleri ile hukuk veri tabanları kullanılabilir. Hangi kaynaktan, hangi tarih aralığında ve hangi arama terimleriyle tarama yapıldığını belirtmek, çalışmanın güvenilirliğini artırır.

Hukuk makalesi ne kadar uzun olmalı?

Bu tamamen derginin kurallarına bağlıdır. Bazı dergiler sayfa veya kelime sınırı belirler, bazıları belirlemez. Sınır olmasa bile gereksiz tekrar ve ders kitabı bilgisi çıkarıldığında makale daha güçlü hale gelir.

Yabancı hukuk kaynaklarına atıf yapmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir; ancak karşılaştırmalı inceleme yapılıyorsa ya da Türk hukukundaki düzenleme yabancı bir kaynaktan alınmışsa, özgün kaynaklara başvurmak makalenin niteliğini artırır.

Hukuk makalesinde kişisel verilere dikkat etmek gerekir mi?

Evet. Karar incelemelerinde ve olay anlatımlarında tarafların adları ve kimliklerini açığa çıkarabilecek bilgiler kullanılmamalıdır. Resmî karar arama sistemlerinde yayımlanan kararlar genellikle anonimleştirilmiştir; başka kaynaklardan erişilen kararlarda aynı özeni yazarın göstermesi gerekir.

İlgili rehberler: Hukuki yayınlar ve hukuk araştırmaları · Makale yazımında sık yapılan hatalar

The post Hukuk Makalesi Nasıl Yazılır? Mevzuat, İçtihat ve Dipnot Kullanımıyla Bölüm Bölüm Anatomi first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Web of Science ResearcherID nedir?

Clarivate’in tanımına göre ResearcherID, araştırmacıları Web of Science içinde birbirinden ayıran benzersiz bir tanımlayıcıdır. Harf ve rakamlardan oluşan kısa bir koddur; kütüphane rehberlerinde örnek olarak A-1234-2025 biçimi gösterilir. Bu kod, yayınlarınızın doğru kişiye, yani size bağlanmasını sağlar.

Burada önemli bir ayrıntı var. Clarivate, Web of Science Core Collection içinde algoritmayla oluşturulan her yazar kaydının ve her araştırmacı profilinin bir ResearcherID taşıdığını belirtir. Ancak bir ResearcherID’nin bulunması, kaydın araştırmacı tarafından sahiplenildiği anlamına gelmez. Dolayısıyla sizin adınıza zaten bir kayıt oluşmuş olabilir; asıl iş, o kaydı sahiplenip doğrulamaktır.

Peki bu neden önemli? Türkçe isimlerde harf farkları, evlilik sonrası soyadı değişiklikleri ve kurum değişiklikleri sık yaşanır. Örneğin “Şahin” ile “Sahin” yazımı iki ayrı kayıt doğurabilir. Sahiplenilmiş bir profil ise bu dağınıklığı tek çatı altında toplar ve atıf ölçütlerinizin doğru hesaplanmasına katkı sağlar.

Publons kapandı mı, ResearcherID ile ilişkisi ne?

Pek çok akademisyen ResearcherID’yi eski Publons profiliyle birlikte hatırlar. Clarivate’in açıklamasına göre Publons profilleri ve hakemlik hizmetleri Ağustos 2022’de Web of Science markası altına taşındı. Bu nedenle bugün ayrı bir Publons hesabı açmanız gerekmiyor.

Eski bir Publons profiliniz varsa, Clarivate profilinizin artık Web of Science içinde bulunduğunu belirtir. Yeni başlayan biri içinse süreç doğrudan webofscience.com üzerinden yürür. Kısacası güncel adı “Web of Science Researcher Profile” olan bu yapı; yayınları, atıf ölçütlerini, hakemlik ve editörlük kayıtlarını tek profilde birleştirir.

Web of Science ResearcherID almadan önce ne hazırlamalısınız?

Hazırlıklı başlamak, sonradan yapılacak düzeltmeleri azaltır. Danışmanlık sürecinde araştırmacılardan şu bilgileri önceden toplamalarını istiyoruz:

• Yayınlarda kullandığınız tüm e-postalar: Sistem önerilerini ve hakemlik eşleştirmelerini e-posta adreslerine göre yapar.
• İsim varyantları: Türkçe karakterli ve karaktersiz yazımlar, kısaltılmış ön adlar ve önceki soyadınız.
• Kurum geçmişi: Yayın yaptığınız dönemlerdeki kurum adları ve şehirler.
• DOI listesi: Eksik yayınları eklerken en hızlı yol DOI ile aramaktır.
• ORCID iD: Henüz yoksa önce ORCID numarası alma rehberimizi izlemenizi öneriyoruz.

Ayrıca kurumunuzun Web of Science aboneliği olup olmadığını öğrenin. Clarivate’e göre profil oluşturmak ve yönetmek için kurumsal abonelik gerekmez; profil ücretsizdir. Buna karşın tam doküman araması ve tüm Web of Science deneyimi yalnızca abonelere açıktır.

Web of Science ResearcherID nasıl alınır? Adım adım

Aşağıdaki sıra, Clarivate destek sayfalarında anlatılan akışın sadeleştirilmiş hâlidir. Arayüzde düğme adları zaman zaman değişebilir; yine de mantık aynı kalır.

1. Hesap açın veya giriş yapın: webofscience.com adresinde sağ üstteki “Register” ile ücretsiz hesap oluşturun. Kurumsal erişiminiz varsa aynı hesapla giriş yapabilirsiniz.
2. Kendinizi arayın: “Researchers” arama sekmesinde ad ve soyadınızı yazın. Kurum ve kategori filtreleri doğru kaydı bulmanızı kolaylaştırır.
3. Kaydı inceleyin: Algoritmayla oluşturulan kayıtlar hatalı yayın içerebilir. Bu yüzden listedeki makalelere tek tek bakın.
4. “Claim my record” düğmesine basın: Bu adım için hesabınıza giriş yapmış olmanız gerekir.
5. Yayınlarınızı seçin: Size ait çalışmaları işaretleyin ve sayfanın altındaki “Submit” ile profilinize bağlayın.
6. Onayı bekleyin: Clarivate’e göre kısa bir süre sonra yazar kaydınızda adınızın yanında yeşil bir onay işareti görünür.

Hiç kaydınız çıkmazsa endişelenmeyin. Kütüphane rehberleri, bu durumda “Create researcher profile” seçeneğiyle profili elle kurabileceğinizi belirtir. Profil oluştuğunda ResearcherID, profil kartında adınızın hemen altında yer alır.

Sahiplenmenin bir sonucu daha var. Clarivate’e göre bir kayıt sahiplenildikten sonra başka biri onu sahiplenemez veya düzeltemez; kaydı yalnızca giriş yapmış profil sahibi güncelleyebilir. Böylece profiliniz üzerindeki kontrol tamamen size geçer.

Yayın ekleme, kayıt birleştirme ve düzeltme nasıl yapılır?

Profil kurulduktan sonra en çok vakit alan iş, yayın listesinin temizlenmesidir. Kütüphane rehberlerinde anlatılan seçenekler şunlardır: önerilen yayınlar (sistemin adınız ve e-postalarınızla eşleştirdiği kayıtlar), tanımlayıcıyla ekleme ve dosya yükleme. Tanımlayıcıyla eklerken DOI, Web of Science erişim numarası, PubMed ID, arXiv numarası veya başlık kullanılabilir.

Öte yandan çok sayıda yayınınız varsa RIS, BibTeX veya CSV dosyasıyla toplu yükleme yapabilirsiniz. Bunun yanı sıra ORCID bağlantısı kurulduysa yayınları doğrudan ORCID’den içe aktarmak mümkündür. Profile eklenen yayınların atıf ölçütleri ise yalnızca Web of Science Core Collection’da dizinlenen kayıtlar için hesaplanır.

Peki adınıza iki ayrı kayıt oluştuysa ne yapmalısınız? Rehberler, arama sonuçlarında ilgili kayıtları seçip “Merge Records” ile birleştirme talebi oluşturabileceğinizi anlatır. Yanlış kişiye atanmış bir makale görürseniz Clarivate’in yazar kaydı düzeltme akışını kullanın. Bu süreçte değişiklikler anında yansımayabilir; bu nedenle birkaç gün sonra profilinizi tekrar kontrol edin.

Ayrıca isim varyantlarınızı profilinize eklemeyi unutmayın. Böylece ileride Türkçe karaktersiz yazılmış bir yayın da size doğru şekilde eşleşir.

Web of Science ResearcherID ile ORCID nasıl bağlanır?

ORCID ve ResearcherID birbirinin rakibi değildir; aksine birlikte çalışır. Clarivate, profilin ORCID ile eşitlenebildiğini belirtir. Kütüphane rehberlerinde anlatılan bağlantı akışı genel olarak şöyledir:

1. Web of Science’a giriş yapıp sol menüden profilinizi açın.
2. Hesap ayarlarında “Connected accounts” sekmesine geçin.
3. “Connect your ORCiD” seçeneğiyle ORCID hesabınıza yetki verin.
4. Eşitleme tercihlerinde yayınların ve hakemlik kayıtlarının hangi yönde aktarılacağını seçin.

Bağlantı tamamlandığında ResearcherID’niz ORCID kaydınızda “Other IDs” bölümüne eklenir; ORCID iD’niz de Web of Science profilinizde görünür. Bu sayede bir platformdaki güncelleme diğerine taşınır ve listeleri iki kez elle doldurmanız gerekmez.

Benzer şekilde Google Scholar profilinizi de güncel tutmak, görünürlüğünüzü bütünler. Bunun için Google Scholar profili ve h-indeks rehberimize göz atabilirsiniz.

Hakemlik ve editörlük kayıtları profile nasıl eklenir?

Publons’un en sevilen özelliği, hakemlik emeğinin görünür olmasıydı. Bu işlev bugün Web of Science profilinde sürüyor. Clarivate, hakemlik kaydı eklemek için üç yol tanımlar.

• Partner dergiler: Değerlendirmeyi gönderirken derginin sistemindeki tanınma seçeneğini işaretlersiniz. Kayıt, size gelen e-postadaki bağlantıyla profile eklenir.
• Teşekkür e-postasını iletmek: Partner olmayan dergiler için “thank you for reviewing” türü e-postaları düzenlemeden reviews@webofscience.com adresine iletirsiniz.
• Elle form doldurmak: Profile > My Records > Add Peer Reviews yolundan kaydı girersiniz; bu kayıt doğrulanana kadar doğrulanmamış görünür.

Clarivate’e göre geçerli bir teşekkür e-postasında derginin tam adı, değerlendirmenin tamamlandığı tarih ve sizi hakem olarak tanımlayan bir bilgi bulunmalıdır. Editörlük kayıtları için ise editörlük e-postaları edits@webofscience.com adresine iletilir. Ayrıca hesap ayarlarına hakemlik yaptığınız tüm e-posta adreslerini eklemek, otomatik eşleşmeyi kolaylaştırır.

ResearcherID, ORCID ve diğer kimlikler: karşılaştırma tablosu

Akademisyenlerin en sık sorduğu soru, bu kimliklerden hangisinin gerekli olduğudur. Aşağıdaki tablo farkları özetler; ancak hedef derginin ve kurumunuzun istediği alanlar her zaman önceliklidir.

Kısacası ORCID taşınabilir ana kimliğinizdir; Web of Science ResearcherID ise Web of Science içindeki kaydınızın doğruluğunu güvenceye alır. İkisini bağlamak, en az emekle en tutarlı görünümü sağlar.

Web of Science ResearcherID nerede işinize yarar?

Clarivate, ResearcherID’nin Web of Science, InCites ve EndNote gibi ürünlerde araştırmacıları eşleştirmek için kullanıldığını belirtir. Ayrıca makale kayıtlarındaki “Author Identifiers” tablosunda, yayını profiliyle sahiplenen yazarların ResearcherID ve ORCID bilgileri listelenir. Bu da okurların ve editörlerin sizi doğru tanımasına yardımcı olur.

Pratikte profil bağlantınızı özgeçmişinize, kurum sayfanıza ve e-posta imzanıza ekleyebilirsiniz. Kalıcı bağlantı genellikle webofscience.com/wos/author/record/ ardından ResearcherID biçimindedir. Özellikle uluslararası proje ve burs başvurularında güncel bir yayın ve hakemlik listesi sunmak işinizi kolaylaştırır.

Bunun yanı sıra dergi seçerken bir derginin gerçekten Web of Science kapsamında olup olmadığını doğrulamak ayrı bir konudur. Bu kontrolü Scopus ve WoS indeksli dergilerde yayın süreci yazımızda adım adım anlattık. Yurt içi kayıtlarınız için ise YÖKSİS’teki yayın listenizin de güncel olduğundan emin olun.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Profil kurulumunda gördüğümüz sorunlar genellikle acele ve eksik kontrolden kaynaklanır:

• Yanlış kaydı sahiplenmek: Aynı isimli başka bir araştırmacının makaleleri de onaylanıyor.
• Tek e-posta kullanmak: Eski kurum adresleri eklenmediği için yayın ve hakemlik önerileri eksik kalıyor.
• İsim varyantını atlamak: Türkçe karaktersiz yazılan makaleler ayrı kayıtta unutuluyor.
• ORCID’i bağlamamak: İki profil farklı listeler gösteriyor ve tutarsızlık oluşuyor.
• Kayıt numarasını karıştırmak: ResearcherID, ORCID iD veya Scopus Author ID formlarda yanlış alana yazılıyor.
• Kapsam yanılgısı: Profilde görünen her yayının Web of Science Core Collection’da dizinlendiği sanılıyor.

Son madde özellikle önemlidir. Profile ORCID’den aktarılan bir yayın listede görünebilir; ancak atıf ölçütleri Core Collection’da dizinlenen kayıtlar için hesaplanır. Dolayısıyla akademik dosyanızda dizin bilgisini her zaman dergi düzeyinde ayrıca doğrulayın.

Yayın sürecinizde nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz; Web of Science kapsamındaki dergilere yönelik makale düzenleme, dergi seçimi, istatistik analizi ve gönderim hazırlığı konularında danışmanlık veriyor. Bunun yanı sıra profilinizde eksik görünen yayınlar için DOI listesini birlikte çıkarıyor, isim varyantlarını kontrol ediyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre belirliyoruz.

Makale çalışmalarında iş bittiğinde editöre ön yazı da hazır olarak teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda rehberlik ediyoruz. Bize işinizi emanet ettiğinizde her adımı biz kontrol ediyoruz; Web of Science ve ORCID hesaplarınıza giriş gibi kişisel bilgi gerektiren adımlar ise size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü verir.

Web of Science ve Scopus dergilerinde yayın sürecinin bütününü görmek isterseniz kümenin merkez yazısı olan Scopus ve Web of Science dergilerinde makale yayını rehberimiz iyi bir başlangıçtır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ResearcherID tanımı – Clarivate destek sayfası
• Author Record ve “Claim my record” adımları – Clarivate
• Publons profillerinin taşınması – Clarivate
• Hakemlik kayıtlarını yönetme (Managing Peer Reviews) – Clarivate
• Researcher Profiles tanıtım ve SSS sayfası – Clarivate

The post Web of Science ResearcherID Nasıl Alınır? Profil Sahiplenme, ORCID Bağlantısı ve Hakemlik Kayıtları first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Editöre mektup nedir?

Editöre mektup, dergi okurlarının yayımlanmış bir çalışma hakkında görüş bildirmesini sağlayan kısa bir bilimsel yazıdır. İngilizce literatürde “letter to the editor” ya da “correspondence” olarak geçer. Genellikle aynı dergide kısa süre önce yayımlanan bir makaleye atıf yaparak başlar.

ICMJE önerileri, dergilerin okurlara yayımlanmış makaleler hakkında yorum, soru veya eleştiri iletme imkânı sunması gerektiğini belirtir. Bu imkân çoğunlukla bir “correspondence” bölümü ya da çevrim içi bir yorum alanıyla sağlanır. Dolayısıyla editöre mektup, bilimsel tartışmanın dergi içinde sürmesini sağlayan resmî bir kanaldır.

Bununla birlikte her mektup bir eleştiri değildir. Bazı mektuplar yayımlanmış bir bulguyu kendi klinik ya da saha gözleminizle destekler. Bazıları ise henüz tam makale olacak kadar olgunlaşmamış kısa bir veriyi paylaşır.

Editöre mektup, ön yazı ve editöryal arasındaki fark nedir?

Bu üç kavram Türkçede sık karıştırılır; çünkü üçünde de “editör” kelimesi geçer. Oysa amaçları tamamen farklıdır. Aradaki farkı bilmek, hem doğru metni yazmanızı hem de dosyanızda doğru beyan yapmanızı sağlar.

• Ön yazı (cover letter): Makalenizi dergiye gönderirken editöre hitaben yazdığınız tanıtım yazısıdır ve yayımlanmaz. Ayrıntılar için editöre ön yazı rehberimize bakabilirsiniz.
• Hakemlere cevap mektubu: Revizyon sırasında hakem yorumlarını madde madde yanıtladığınız metindir; bu da yayımlanmaz.
• Editöryal: Derginin editörü ya da davet ettiği bir uzman tarafından yazılan görüş yazısıdır.
• Mektup türü yayın: Okurun yazdığı, hakem veya editör değerlendirmesinden geçen ve kabul edilirse künyesiyle yayımlanan kısa yayındır.

Kısacası yayımlanan ve künyesi olan tür yalnızca sonuncusudur. Revizyon sürecindeki yanıt metni için ise hakemlere cevap mektubu yazımız daha uygun bir kaynaktır.

Hangi durumlarda editöre mektup yazılır?

Sahada en sık karşılaştığımız gerekçeler şunlardır. İlk olarak yayımlanmış bir makalede yöntemsel bir sorun fark ettiğinizde yazabilirsiniz. Örneğin örneklem seçimi, istatistik testi veya sonuçların yorumu konusunda somut bir soru sorabilirsiniz.

İkinci olarak kendi verinizle makaledeki bulguyu destekleyen ya da farklılaşan bir gözlem paylaşabilirsiniz. Üstelik bu tür bir mektup, yazarlarla yapıcı bir diyalog başlatır. Üçüncü olarak bazı dergiler kısa özgün veri için ayrı bir “research letter” formatı sunar; bu durumda derginin o türe ait kurallarını izlemeniz gerekir.

Ayrıca güncel bir halk sağlığı konusu, etik bir sorun veya alana dair bir uyarı da mektup konusu olabilir. Ancak bu tür genel yorumların derginin kapsamına uyması gerekir. Aksi hâlde editör, mektubu kapsam dışı bularak değerlendirmeye almayabilir.

Peki elinizdeki gözlem mektup için mi, yoksa tam makale için mi uygun? Bu karar, verinizin hacmine ve yeniliğine bağlıdır. Örneğin birkaç hastadan ya da küçük bir örneklemden gelen ön bulgu, mektup veya research letter biçiminde daha doğru bir yere oturur. Buna karşın tam bir yöntem, yeterli örneklem ve ayrıntılı analiz içeren bir çalışmayı mektuba sıkıştırmak, bulgunun değerini düşürür. Bu durumda tam makale ya da olgu sunumu gibi bir türü değerlendirmek daha yerinde olur. Ayrıca doçentlik puanı açısından da tür seçimi önemlidir; çünkü tablolar mektupları tam makaleden ayrı ve daha düşük puanla değerlendirir.

Türlere göre karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo, editöre hitap eden metinleri amaç ve yayımlanma durumuna göre karşılaştırır. Yine de son kararı her zaman derginin yazar rehberi verir.

Editöre mektup nasıl yazılır? Adım adım

Mektup kısa olsa da hazırlığı titizlik ister. Danışmanlık sürecinde izlediğimiz sıra genellikle şöyledir:

1. Makaleyi baştan sona okuyun: Ek dosyalar dâhil tüm metni inceleyin; yanlış anlaşılan bir noktayı eleştirmek güveninizi zedeler.
2. Tek bir ana mesaj belirleyin: Mektubun söyleyeceği şeyi bir cümleyle yazabilmelisiniz.
3. Derginin kuralını açın: Kelime sınırı, kaynak sayısı, yazar sayısı ve süre sınırını yazar rehberinden not edin.
4. Kanıtınızı toplayın: İddianızı destekleyen birkaç güncel kaynağı ya da kendi verinizi hazırlayın.
5. Taslağı yazın: Hitap, giriş, ana argüman ve kapanıştan oluşan kısa bir metin kurun.
6. Beyanları ekleyin: Çıkar çatışması, finansman ve gerekiyorsa yazar katkısı beyanlarını tamamlayın.
7. Dili ve üslubu gözden geçirin: Kişisel değil, bilimsel bir dil kullandığınızdan emin olun.

ICMJE, mektup yazarlarından da çıkar çatışması beyanı istenmesi gerektiğini belirtir. Bu nedenle kısa bir metin olsa bile beyan kısmını atlamayın.

Bölüm bölüm yapı ve kısa şablon

Çoğu mektup dört parçadan oluşur. Hitap kısmında “Sayın Editör” ya da İngilizce dergilerde “Dear Editor” kullanılır. Giriş paragrafında yorumladığınız makaleyi künyesiyle anar ve neden yazdığınızı bir iki cümleyle belirtirsiniz.

Ana bölümde bir ya da en fazla iki argüman sunarsınız. Her argümanı somut bir kanıta dayandırmak gerekir. Kapanışta ise önerinizi ya da yazarlara sorunuzu açıkça yazarsınız. Örneğin aşağıdaki iskelet, Türkçe dergiler için bir başlangıç noktası olabilir:

Bu iskelet yalnızca yapıyı göstermek içindir. İçerik, sizin gerçek gözleminize ve derginin istediği biçime göre şekillenmelidir.

Kelime, kaynak ve süre kuralları nelerdir?

Mektuplar için herkesin uyduğu tek bir sınır yoktur. Her dergi kendi kelime, kaynak ve yazar sayısı sınırını yazar rehberinde belirler. Genel olarak mektuplar tam makaleye göre çok daha kısadır ve az sayıda kaynakla yazılır.

Süre sınırı da önemlidir. ICMJE, dergilerin yayımlanmış bir materyale yanıt verme ve belirli bir konudaki tartışma için süre sınırı koyabileceğini belirtir. Dolayısıyla eski bir makaleye yıllar sonra mektup yazmak çoğu dergide kabul görmez. Makale yayımlandıktan sonra hızlı davranmanızı öneriyoruz.

Ayrıca ICMJE’ye göre mektuplar uzunluk, dil bilgisi ve dergi üslubu açısından editörce kısaltılabilir veya düzenlenebilir. Bu yüzden metninizin en önemli mesajını ilk paragrafa yerleştirmek, olası kısaltmalarda anlam kaybını önler.

Eleştiri içeren mektupta üslup nasıl olmalı?

Bilimsel eleştiri değerlidir; ancak kişisel bir saldırı gibi okunmamalıdır. ICMJE, editörlerin saygısız, yanlış veya karalayıcı yorumları ayıklamaya çalışması gerektiğini belirtir. Dolayısıyla sert bir dil, iyi bir argümanı bile reddedilme riskine sokar.

Pratikte şu ilkeleri öneriyoruz. Öncelikle yazarların katkısını kısaca kabul edin. Ardından sorunu “hata” yerine “açıklanmaya ihtiyaç duyan nokta” olarak çerçeveleyin. Son olarak her eleştiriyi bir kaynak ya da veriyle destekleyin.

Öte yandan editörler, konuyla ilgisiz, ilgi çekmeyen veya ikna gücü zayıf mektupları reddetme hakkına sahiptir. Bu nedenle “Ne söylüyorum ve bu okur için neden önemli?” sorusunu göndermeden önce bir kez daha sorun.

Yazarların yanıtı (reply) nasıl işler?

ICMJE’ye göre mektupta tartışılan makalenin yazarları, önemli eleştirilere aynı kanal üzerinden yanıt vermekle sorumludur. Editörlerin de yazarlardan yanıt istemesi beklenir. Bu yüzden birçok dergi mektubu ve yazarların yanıtını birlikte yayımlar.

Siz eleştirilen yazar konumundaysanız sakin ve kanıta dayalı bir yanıt hazırlayın. Örneğin eleştirinin haklı olduğu noktayı açıkça kabul etmek, güvenilirliğinizi artırır. Haklı bulmadığınız noktada ise ek analiz veya kaynakla gerekçenizi gösterin.

Benzer şekilde yanıt metninde de çıkar çatışması beyanı ve derginin kelime sınırı geçerlidir. Gerekirse bir istatistik uzmanından ek analiz desteği almak yanıtı güçlendirir.

Doçentlikte editöre mektup kaç puan?

ÜAK’ın 2026 Mart dönemi tablolarında editöre mektup tam makale olarak sayılmaz; ayrı bir bentte puanlanır. Örneğin Sağlık Bilimleri temel alanı tablosunda SCIE, SSCI, AHCI, ESCI, Scopus veya diğer uluslararası indekslerde taranan bir dergide yayımlanan editöre mektup, araştırma notu, özet veya kitap kritiği 3 puan alır.

Aynı tabloda ulusal makale maddesindeki TR Dizin ve diğer hakemli dergi bentleri bu türleri açıkça hariç tutar. Hakemli bir dergide yayımlanan mektup ise ayrı bir bentte 2 puan alır. Karşılaştırma için aynı tabloda SCIE/SSCI’deki bir Q1 makale 30 puan alır.

Bu nedenle mektupları dosyanızı tamamlayan katkılar olarak görmenizi öneriyoruz; asgari şartları karşılamanın ana yolu değildir. Ayrıca tablolar temel alana göre farklılaşabilir ve her çalışma yalnızca bir bölümde puanlanır. Kendi alanınızın güncel tablosunu ÜAK’ın sitesinden kontrol edin. Q seviyesine göre genel planı doçentlik için hangi Q seviyesinde makale gerekir yazımızda ele aldık.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Danışmanlık sürecinde gördüğümüz hatalar çoğunlukla odak ve beyan eksikliğinden kaynaklanır:

• Çok fazla konu: Tek mektupta beş farklı eleştiri sıralanıyor ve ana mesaj kayboluyor.
• Kanıtsız iddia: Eleştiri, kaynak veya veri olmadan yalnızca görüş olarak sunuluyor.
• Geç gönderim: Makalenin yayımlanmasından uzun süre sonra yazılan mektup, süre sınırına takılıyor.
• Tür karışıklığı: Ön yazı ile mektup türü yayın birbirine karıştırılıyor.
• Yanlış beyan: Mektup, akademik dosyada araştırma makalesi gibi gösteriliyor.
• Beyan eksikliği: Çıkar çatışması ve yazar bilgileri atlanıyor.

Makale türlerinin genel farklarını merak ediyorsanız kümenin merkez yazısı olan review ve uygulamalı yayın farkları rehberimiz iyi bir başlangıçtır.

Editöre yazacağınız metinde nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz; kendi gözleminize dayanan mektubunuzun argümanını netleştirme, kaynak taraması, istatistiksel yorumun kontrolü ve akademik dil editörlüğü konularında danışmanlık veriyor. Bunun yanı sıra hedef derginin yazar rehberine göre biçim kontrolünü birlikte yapıyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre belirliyoruz.

Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Bize işinizi emanet ettiğinizde her adımı biz kontrol ediyoruz; kişisel dergi hesabınıza giriş ve imza gibi adımlar ise size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ICMJE: Correspondence
• Üniversitelerarası Kurul (ÜAK): 2026 Mart dönemi doçentlik başvuru şartları, Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı

The post Editöre Mektup (Letter to the Editor) Nedir, Nasıl Yazılır? Doçentlikte Kaç Puan? first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

YÖKSİS makale ekleme nereden yapılır?

YÖKSİS makale ekleme, yoksis.yok.gov.tr adresinden kendi hesabınızla giriş yaptıktan sonra özgeçmiş ekranından yapılır. Menü yolu şöyledir: Personel İşlemleri → Özgeçmiş İşlemleri → Özgeçmiş Oluşturma → Yayınlar → Makale. Bu ekranda iki seçenek görürsünüz: “Otomatik Bulunan” ve “Makale Ekle”.

Şifrenizi hatırlamıyorsanız YÖK’ün kılavuzu, üniversitenizin personel dairesiyle görüşmenizi önerir. Çünkü YÖKSİS hesapları kurum üzerinden tanımlanır. Ayrıca bu ekrana yalnızca siz girebilirsiniz; hesap bilgilerinizi kimseyle paylaşmamanızı öneriyoruz.

Peki bu kayıt neden bu kadar önemli? YÖKSİS’teki yayın listesi, YÖK Akademik profilinizi besler. Üstelik akademik teşvik başvurusu da YÖKSİS çıktısı üzerinden hazırlanır. Dolayısıyla eksik ya da hatalı bir makale kaydı, hem görünürlüğünüzü hem de başvuru dosyanızı doğrudan etkiler.

Başlamadan önce hangi bilgileri hazırlamalısınız?

Formu açmadan önce makalenizin künyesini eksiksiz önünüze koyun. Böylece formu yarıda bırakmak zorunda kalmazsınız. Hazırlamanızı önerdiğimiz bilgiler şunlardır:

• DOI numarası: “10.” ile başlayan yalın biçimde, örneğin 10.xxxx/yyyy.
• Künye: Makale başlığı, dergi adı, ISSN, yıl, cilt, sayı ve sayfa aralığı.
• Dizin bilgisi: Derginin yayın yılında hangi indekste tarandığı (SCIE, SSCI, ESCI, Scopus, TR Dizin vb.).
• Yazar listesi: Makaledeki sırasıyla tüm yazarlar ve kurumları.
• Erişim bağlantısı: Makalenin dergi sitesindeki sayfası veya PDF adresi.
• Tez bağlantısı: Makale bir tezden üretildiyse o tezin bilgisi.

Dizin bilgisini tahminle girmeyin. Örneğin TR Dizin durumunu derginin kabul yılıyla birlikte TR Dizin dergi listesinden kontrol edin; Web of Science ve Scopus için de yayın yılındaki kapsamı esas alın. DOI’yi nereden bulacağınızdan emin değilseniz DOI numarası yazımız da işinizi kolaylaştırır.

Otomatik Bulunan makaleler nasıl kontrol edilir?

YÖK’ün kılavuzuna göre sistem; Web of Science, TR Dizin, PubMed ve Elsevier kaynaklarında yayınlarınızı ORCID numaranızla arar. Bu arama, ilgili sistemlerin sorgulama kısıtları içinde çalışır. Bulunan kayıtlar “Otomatik Bulunan” sekmesinde listelenir.

Bu nedenle ilk iş, YÖKSİS’teki ORCID bilginizin doğru olduğundan emin olmaktır. ORCID profiliniz boşsa ya da makalelerinizi içermiyorsa otomatik eşleşme zayıf kalır. Henüz ORCID almadıysanız ORCID numarası nasıl alınır rehberimizden başlayabilirsiniz.

Listeyi açtığınızda her kaydı tek tek okuyun. Size ait olmayan bir makale listeye düşmüşse onu eklemeyin. Size ait kayıtlarda ise yıl, dergi ve yazar sırasını makalenin kendisiyle karşılaştırın. Otomatik gelen bir kayıt bile eksik alan içerebilir; özellikle cilt, sayı ve sayfa bilgileri sonradan tamamlanabilir.

DOI ile YÖKSİS makale ekleme adım adım nasıl yapılır?

Otomatik listede olmayan bir makale için “Makale Ekle” seçeneğini kullanırsınız. En hızlı yol, DOI üzerinden sorgulamadır. Aşağıdaki sıra, kılavuzdaki akışı ve sahada en sık karşılaştığımız sorunları birlikte yansıtır:

1. Makale ekranını açın: Yayınlar → Makale → “Makale Ekle” adımına gelin.
2. DOI’yi yalın yazın: Kılavuza göre DOI “10.” ile başlamalıdır; “https://doi.org/” ile başlayan adres kullanılmaz.
3. Gelen bilgileri doğrulayın: Başlık, dergi, yıl ve yazarlar makalenizle birebir aynı mı, kontrol edin.
4. Eksik alanları tamamlayın: Dizin, cilt, sayı, sayfa ve erişim bağlantısını girin.
5. Yazarları eşleştirin: Ortak yazarları sistemde arayarak ekleyin, sırayı makaledeki gibi koruyun.
6. Kaydedip listeyi kontrol edin: Kaydın makale listenizde göründüğünü ve bilgilerin doğru kaldığını doğrulayın.

Bazı dergi yardım sayfaları, eski form sürümlerinde DOI alanına yalnızca “10.”dan sonraki kısmın yazılmasını önermişti. Bu yüzden DOI hata verirse önce alanın önünde sabit bir “10.” öneki olup olmadığına bakın. Ardından DOI’nin doi.org üzerinde gerçekten çözümlendiğini kontrol edin; yeni yayımlanan makalelerde kayıt birkaç gün gecikebilir.

YÖKSİS makale ekleme: DOI bulunamazsa elle nasıl girilir?

Her makalenin DOI’si yoktur; özellikle bazı ulusal dergilerde DOI verilmeyebilir. Bu durumda kılavuz, dergi adı üzerinden otomatik arama yapmanızı söyler. Dergi aramada da çıkmazsa makale bilgileri elle girilebilir.

Elle girişte en sık hata, dergi adının farklı yazımlarla kaydedilmesidir. Örneğin Türkçe ve İngilizce adı olan bir dergide ISSN’yi esas almak karışıklığı önler. Ayrıca başlığı makaledeki yazımla aynen girin; büyük harf düzenini değiştirmeyin ve kısaltma kullanmayın.

Kılavuza göre kayıtların yanındaki simgeler de verinin kaynağını gösterir. Menü simgesi verinin elle eklendiğini, yeşil simge ise otomatik veri tabanından çekildiğini belirtir. Bu ayrım, sonradan bir uyuşmazlık çıktığında hangi alanı kendinizin girdiğini anlamanıza yardım eder.

Erken görünüm (online first) makalelerde ayrı bir dikkat gerekir. Bu makalelerin DOI’si ve yayın tarihi vardır, ancak cilt, sayı ve sayfa bilgisi henüz yoktur. Bu durumda bilinen alanları doldurup kaydı oluşturabilir, makale bir sayıya alındığında künyeyi güncelleyebilirsiniz. Ancak yıl alanının hangi tarihe göre doldurulacağı teşvik ve atama dosyalarında önem taşır. Bu nedenle kurumunuzun komisyonunun hangi tarihi esas aldığını önceden öğrenmenizi öneriyoruz.

Benzer şekilde, makalenin dergi sitesindeki türünü de not edin. Dergiler araştırma makalesi, derleme, olgu sunumu, editöre mektup veya kısa bildiri gibi türleri genellikle makale sayfasında belirtir. Formdaki tür seçimini bu bilgiye göre yapmak, ileride yaşanabilecek itirazların önüne geçer.

Ortak yazarlar ve yazar sırası nasıl girilir?

Yazar eklerken önce ortak yazarın adını sistemde aratın ve listeden seçin. Kişi YÖKSİS’te bulunamıyorsa, örneğin yurt dışından bir yazar ise “manuel yazar ekleme” seçeneğini kullanın. Her iki durumda da sıranın makaledeki sırayla aynı olması gerekir.

Yazar sırası yalnızca biçimsel bir ayrıntı değildir. Çünkü doçentlik puanlamasında başlıca yazarlık ve yazar sayısına göre puan paylaşımı yapılır. Bu yüzden ortak yazarlardan birinin sırası bile yanlış girilirse puan hesabı değişebilir.

Kılavuz, ortak yazarlık simgelerini de açıklar. Mavi simge yayını sizin eklediğinizi gösterir. Turuncu simge ise yayını başka bir yazarın eklediğini ve sizi de bu yayına dahil ettiğini belirtir. Dolayısıyla ortak yazarınız makaleyi zaten eklediyse aynı makaleyi ikinci kez girmeden önce listenizi kontrol edin.

Hangi alan neyi etkiler? Kontrol tablosu

Aşağıdaki tablo, makale formundaki temel alanların neyi etkilediğini özetler. Alan adları dönemsel güncellemelerle değişebilir; bu yüzden tabloyu bir kontrol listesi olarak kullanın.

Kılavuz, kitap ve bildiri gibi bazı türlerde teşvik ham puanının hesaplanması için ek koşullar sayar. Örneğin bildiride etkinlik tarihinin aktif yıl içinde olması ve basım türünün tam metin olması gerekir. Bu yüzden makale dışındaki eserlerinizi de aynı titizlikle girmenizi öneriyoruz.

YÖKSİS makale ekleme sırasında sık yapılan hatalar nelerdir?

Danışmanlık sürecinde dosya kontrolü yaparken en sık şu hatalarla karşılaşıyoruz:

• Mükerrer kayıt: Ortak yazarın eklediği makale, ikinci kez elle girilmiş.
• Yanlış dizin: Dergi bugün bir indekste olduğu için, yayın yılında taranmadığı hâlde o indeks seçilmiş.
• Eksik yazar: Yurt dışındaki ortak yazar bulunamadığı için listeden çıkarılmış.
• Bozuk DOI: DOI, “https://doi.org/” önekiyle ya da boşluk içerecek biçimde yazılmış.
• Güncellenmemiş künye: Erken görünüm kaydı, makale sayıya alındıktan sonra güncellenmemiş.
• Tür karışıklığı: Editöre mektup, özet veya olgu sunumu “araştırma makalesi” gibi girilmiş.

Son madde özellikle önemlidir. Nitekim doçentlik tablolarında editöre mektup, özet ve kitap kritiği gibi türler ayrı bentlerde ve daha düşük puanla değerlendirilir. Yayın türünü olduğundan farklı göstermek, başvuru incelemesinde sorun yaratabilir. Kısacası YÖKSİS makale ekleme ekranında tür seçimini makalenin dergide yayımlandığı türe göre yapın.

Makale tezle nasıl ilişkilendirilir?

Lisansüstü tezinizden üretilmiş bir makaleyi YÖKSİS’teki “İlişkili Eser” bölümünden tezinizle eşleştirebilirsiniz. Kılavuza göre lisansüstü tezler listesine Tez Merkezi’ndeki tezleriniz gelir. İlişkilendirme tek yönlü yapılır.

Tezinizi Tez Merkezi’nde görüyor ama listede bulamıyorsanız kılavuz, T.C. kimlik numaranızın tez sisteminde eksik olabileceğini belirtir. Bu durumda Tez Merkezi ile iletişime geçmeniz gerekir. Ayrıca öğrenim bilgisi bölümünde de ilişkilendirme yapılabilir.

Bu eşleştirme, doçentlik başvurusunda ayrı bir anlam taşır. Çünkü ÜAK tablolarında lisansüstü tezlerden üretilmiş yayınlar ayrı bir başlıkta puanlanır. Tezinizden makale üretme sürecini planlıyorsanız doçentlik için Q seviyesi yazımız genel çerçeveyi gösterir.

YÖK Akademik profili ve WoS H indeks neden güncellenmiyor?

Makaleyi ekledikten hemen sonra YÖK Akademik’te göremeyebilirsiniz. Kılavuza göre güncellenen kayıtların indekslenmesi için belli bir süre geçmesi gerekir. Bu yüzden birkaç gün bekleyip tekrar kontrol etmek çoğu zaman yeterlidir.

WoS H indeks değeriniz eksik görünüyorsa Özgeçmiş Oluşturma altındaki “Wos H Index” menüsüne ResearcherID bilginizi yazıp “yenile” butonuna basmanız gerekir. Öte yandan birlikte çalıştığınız yazarlar listesinde yanlış kişiler görünüyorsa kılavuz, akademik.arama@yok.gov.tr adresine konu başlığıyla yazmanızı önerir.

Kişisel profil bağlantınızı ise Kişisel Bilgiler → YÖK Akademik ekranındaki “Direkt Link” alanından alabilirsiniz. Bu bağlantıyı özgeçmişinize ve e-posta imzanıza eklemek, kayıtlarınızın görünürlüğünü artırır.

Teşvik ve doçentlik öncesi YÖKSİS makale ekleme kontrolü

Akademik teşvik başvurusu, üniversitenin ilan ettiği takvimde YÖKSİS çıktısı ve faaliyet belgeleriyle yapılır. Bu nedenle yıl sonuna doğru YÖKSİS makale ekleme ve düzeltme işlerini başvuru haftasına bırakmamanızı öneriyoruz. Puan türlerini ve yıl sonu planını akademik teşvik hesaplama 2026 rehberimizde ele aldık.

Başvurudan önce şu kısa kontrolü yapmanızı öneriyoruz. İlk olarak o yıla ait tüm makalelerin listede olduğundan emin olun. Ardından her kayıtta yıl, dizin, tür ve yazar sırasını belgeyle karşılaştırın. Son olarak çıktıyı alıp komisyona sunmadan önce bir kez daha okuyun.

Daha geniş bir kariyer planı açısından yayın kayıtlarının neden önemli olduğunu akademik kariyer için makale yayınlama yol haritamızda anlattık.

YÖKSİS kayıtlarınızda nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz; dergi seçimi, makale düzenleme, istatistik analizi ve gönderim sürecinde danışmanlık veriyor. Bunun yanı sıra yayınlarınızın künye, dizin ve tür bilgilerini kontrol listesi hâlinde hazırlayabiliyoruz. Böylece YÖKSİS’e gireceğiniz bilgiler önceden doğrulanmış olur.

YÖKSİS hesabınıza giriş ve kaydetme adımı kişisel bilgilerinizi gerektirdiği için size aittir. Bize işinizi emanet ettiğinizde diğer her adımı biz kontrol ediyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• YÖKSİS – Yükseköğretim Bilgi Sistemi
• YÖKSİS Kullanım Kılavuzu ve Sıkça Sorulan Sorular (üniversite personel daireleri aracılığıyla yayımlanan sürüm)
• YÖK Ulusal Tez Merkezi
• ORCID

The post YÖKSİS Makale Ekleme Nasıl Yapılır? Otomatik Bulunan, DOI ile Giriş ve Sık Hatalar first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Proje raporu ile dergi makalesi arasındaki fark nedir?

Rapor ve makale aynı verilerden doğar, ama farklı okurlara farklı sorulara yanıt verir. Aradaki farkı görmek, dönüştürme işinin neden yeniden yazım gerektirdiğini açıklar.

Bu tablodan çıkan en önemli ders şudur: rapordaki iş paketi sırası, makalenin bölüm sırası değildir. Makale, okurun “Bu çalışma neyi yeni gösteriyor?” sorusuna ilk sayfada yanıt vermelidir. Raporda yer alan idari bilgiler, bütçe kalemleri, iş paketi gecikmelerinin gerekçeleri ve ara rapor özetleri makaleye taşınmaz. Buna karşılık raporda kısaca geçilen yöntem ayrıntıları, makalede tekrarlanabilirlik için genişletilmelidir. Proje çıktıları değerlendirilirken bu iki yönlü dönüşüm, yani bazı bilgileri çıkarıp bazılarını derinleştirmek, sürecin özünü oluşturur.

Hangi proje çıktısından hangi makale türü çıkar?

Projeler çoğu zaman tek bir makaleden fazlasını üretebilir. Ancak her çıktının makale olabilecek nitelikte olması gerekir. Aşağıdaki matris, çıktı türüne göre olası makale türlerini ve dikkat edilecek noktaları gösteriyor.

Bir projeden kaç makale çıkarılmalı?

Bu sorunun sabit bir yanıtı yoktur; belirleyici olan bulguların bağımsızlığıdır. Her makale kendi başına anlamlı bir soruyu yanıtlamalı ve diğerlerini okumadan anlaşılabilmelidir.

Aynı veri setini anlamlı bir yeni katkı olmadan çok sayıda küçük makaleye bölmek, yayın etiğinde “salam dilimleme” (salami slicing) olarak adlandırılır ve editörler tarafından olumsuz karşılanır. Aynı verileri kullanan birden fazla makale hazırlıyorsanız:

• Her makalenin farklı bir araştırma sorusunu yanıtladığından emin olun.
• Diğer makalelere (yayımlanmış veya değerlendirmede olan) açıkça atıf yapın ve gönderimde editöre bildirin.
• Aynı yöntem bölümünü kelimesi kelimesine tekrar etmek yerine önceki yayına atıf verip kısa özet kullanın.

Dönüştürme süreci adım adım nasıl işler?

1. Çıktı envanteri: Rapordaki tüm bulgular, veri setleri, yöntemler ve ürünler listelenir.
2. Makale haritası: Yukarıdaki matris kullanılarak hangi çıktıların hangi makalelere dönüşeceği belirlenir; makaleler arasındaki sınırlar yazılı hale getirilir.
3. Öncelik ve sıra: Ana bulguyu içeren makale çoğu zaman önce hazırlanır; yöntem veya veri makaleleri ona dayanak oluşturacak şekilde planlanır.
4. Dergi seçimi: Her makale için kapsam, indeks (WoS, Scopus, TR Dizin), çeyreklik dilimi ve açık erişim koşulları değerlendirilir. Fon kuruluşunuzun açık erişim politikası varsa dergi seçimi buna göre yapılır.
5. Yeniden yazım: Giriş güncel literatürle yeniden kurulur, yöntem dergi standardında yazılır, bulgular araştırma sorusuna göre seçilir ve tartışma literatürle karşılaştırılarak yazılır.
6. Beyanlar: Fon bilgisi, proje numarası, etik kurul onayı, veri erişilebilirliği ve yazar katkıları eklenir.
7. Editör kontrolü ve gönderim: Metin, derginin yazım kurallarına göre biçimlendirilir ve son okumadan geçer.

Sanayi ve iş birliği projelerinde nelere dikkat edilmeli?

Sanayi ortaklı projelerde yayın hakkı ve gizlilik, sözleşmede belirlenmiş olabilir. Akademik taraf için yayın bir kariyer gereği, sanayi ortağı için ise rekabet açısından hassas bir konu olabilir; bu iki beklentiyi proje başında dengelemek, sonradan yaşanacak gecikmeleri önler. Makale hazırlığına başlamadan önce şu soruları yanıtlayın:

• Sözleşme, yayın öncesinde ortak kurumun onayını gerektiriyor mu?
• Patent başvurusu planlanıyorsa, yayın patent sürecini etkiler mi? Bu konuda kurumunuzun teknoloji transfer ofisinden görüş alın.
• Ticari sır niteliğindeki veriler anonimleştirilebilir mi, yoksa makaleden çıkarılmalı mı?
• Ortak kurumdaki katkı sahipleri yazar olarak mı, teşekkür bölümünde mi yer alacak? Yazarlık için uluslararası kabul gören ölçütlerin (örneğin ICMJE ölçütleri) karşılanması gerekir.

Fon bilgisini ve teşekkürü nasıl yazmalı?

Fon kuruluşları genellikle desteğin makalede belirtilmesini ister. Bu bilgi çoğu dergide “Funding” veya “Acknowledgements” bölümünde, kurum adı ve proje numarasıyla birlikte verilir. Bazı fon kuruluşları belirli bir ifade kalıbı da önerebilir; sözleşmenizi ve kurumun yayın rehberini kontrol edin. Teşekkür bölümünde ayrıca veri toplamaya yardım eden kurumlar, laboratuvar desteği veren birimler ve yazarlık ölçütlerini karşılamayan katkı sahipleri anılabilir. Teşekkür edilen kişilerden izin almak iyi bir uygulamadır. Kör hakemlik yapılan dergilerde fon bilgisi, anonim metinden çıkarılıp başlık sayfasına taşınabilir.

Örnek bir makale haritası nasıl görünür?

Kararı somutlaştırmak için temsilî ve kurgusal bir örnek düşünelim: Bir üniversitenin BAP desteğiyle yürütülen, lise öğrencilerinde dijital okuryazarlık düzeyini inceleyen ve bu amaçla yeni bir ölçek geliştiren iki yıllık bir proje. Proje çıktıları şunlar olsun: ölçek geliştirme verisi, büyük bir örneklemden toplanan tarama verisi, küçük bir gruba uygulanan müdahale programı ve proje başındaki kapsamlı literatür taraması.

Bu projeden çıkabilecek makale haritası şöyle kurulabilir:

1. Ölçek geliştirme makalesi: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Diğer makaleler bu ölçeği kullanacağı için ilk sırada hazırlanır.
2. Tarama makalesi: Dijital okuryazarlık düzeyinin hangi değişkenlerle ilişkili olduğu. Ölçek makalesine atıf yapar.
3. Müdahale makalesi: Programın etkisi. Örneklem küçükse pilot çalışma olarak konumlandırılır.
4. Derleme: Literatür taraması, sistematik derleme yöntemine göre güncellenip yeniden yapılırsa ayrı bir makale olabilir; aksi halde diğer makalelerin giriş bölümlerini besler.

Bu haritada her makalenin sorusu farklıdır ve her biri tek başına okunabilir. Bu, salam dilimleme riskinden kaçınmanın en sağlam yoludur.

Proje takvimi ile yayın takvimi nasıl uyumlanır?

Dergi süreçleri; ön inceleme, hakem değerlendirmesi, revizyon ve yayın aşamalarıyla aylar sürebilir. Fon kuruluşunuz proje kapanışında veya sonrasında yayın çıktısı bekliyorsa, makale hazırlığını projenin son aylarına bırakmamak gerekir. Pratik bir yaklaşım, veri toplama tamamlandığında yöntem bölümlerini, ilk analizler bittiğinde de bulgular bölümünün taslağını yazmaktır. Böylece proje kapanırken en az bir makale gönderime hazır hale gelir.

Açık erişim ve veri paylaşımı ne gerektirir?

Kamu kaynaklı projelerde açık erişim yayını ve verilerin uygun bir depoda paylaşılması giderek daha sık beklenmektedir. Dergi seçerken derginin açık erişim seçeneklerini, varsa makale işlem ücretini ve kurumsal arşivde paylaşım iznini kontrol edin. Veri paylaşımında katılımcı gizliliği ve etik kurul koşulları gözetilmelidir; kişisel veriler anonimleştirilmeden paylaşılmamalıdır.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

• Rapordaki iş paketi başlıklarını makale bölümü olarak kullanmak
• Proje önerisindeki literatürü güncellemeden kullanmak
• Tüm bulguları tek makaleye sığdırmaya çalışmak ve odak kaybetmek
• Aynı veriyi farklı makalelerde birbirine atıf yapmadan kullanmak
• Fon ve etik bilgilerini eksik bırakmak
• Proje bitiminden sonra yayın hazırlığını uzun süre ertelemek; bu sırada literatür ilerler ve bulguların yenilik değeri azalabilir

Sık sorulan sorular

Proje bitmeden makale yayımlanabilir mi?

Çoğu durumda evet; ara bulgular veya yöntem çalışmaları proje sürerken yayımlanabilir. Ancak fon kuruluşunun ve varsa ortak kurumun kurallarına uyulmalı, sonraki makalelerle çakışma önlenmelidir.

Proje raporunu olduğu gibi dergiye gönderebilir miyim?

Önerilmez. Rapor, dergi makalesinin yapısına ve okuruna uygun değildir. Rapordaki veriler kullanılabilir, ancak metnin makale formatına göre yeniden yazılması gerekir.

Proje ekibindeki herkes makalede yazar olmalı mı?

Hayır. Yazarlık, makaleye yapılan entelektüel katkıya göre belirlenir. Katkısı yazarlık ölçütlerini karşılamayan ekip üyeleri teşekkür bölümünde anılabilir. Bu konuyu yazım başlamadan ekipçe konuşmak sonraki anlaşmazlıkları önler.

Proje çıktıları için hangi indeksteki dergiyi seçmeliyim?

Bu, projenin katkısına, fon kuruluşunun beklentilerine ve kariyer hedeflerinize bağlıdır. Ana bulgular için alanınızın güçlü dergileri, yöntem veya veri makaleleri için bu türleri yayımlayan dergiler değerlendirilebilir.

Proje çıktıları tezde de kullanıldıysa makale yazabilir miyim?

Evet; birçok lisansüstü öğrenci proje kapsamında tez çalışması yürütür. Bu durumda makalede teze atıf yapılması, tez danışmanı ve proje yürütücüsüyle yazarlık sırasının baştan konuşulması ve derginin tezden türetilen yayınlara ilişkin politikasının okunması gerekir.

İlgili rehberler: TÜBİTAK projesi çıktısı olarak makale · Proje önerisi nasıl yazılır? · Yöntem bölümü rehberi

The post Proje Çıktılarını Dergi Makalesine Dönüştürme: Hangi Çıktıdan Hangi Makale Çıkar? first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Bildiriden makaleye dönüştürmek mümkün mü?

Evet, bildiriden makaleye dönüştürmek akademik dünyada yaygın ve meşru bir yoldur. Kongrede sunduğunuz çalışma, hakemli bir dergide tam makale olarak yayımlanabilir. Nitekim ICMJE önerileri, kongrede sergilenen bir özet veya posterin ardından gelen tam raporun dergide değerlendirilmesini engellemez.

Üstelik ICMJE, kongrede sunulup tam metni yayımlanmamış bir çalışmanın da dergiye gönderilebileceğini belirtir. Bildiri kitabında yayımlanmak üzere değerlendirilen çalışmalar için de aynı ifade geçerlidir. Ancak burada belirleyici olan nokta, bildirinin ne kadarının ve hangi biçimde yayımlandığıdır.

Kısacası soru “Yapılabilir mi?” değil, “Nasıl ve hangi şartla yapılır?” sorusudur. Aşağıda bu şartları ve izlenecek adımları, danışmanlık sürecinde en sık karşılaştığımız sorunlarla birlikte ele alıyoruz.

Özet bildiri ile tam metin bildiri arasındaki fark neden önemli?

Kongrelerde çalışmalar genellikle iki biçimde kayda geçer. Özet bildiride yalnızca birkaç yüz kelimelik bir özet, bildiri kitabında yer alır. Tam metin bildiride ise giriş, yöntem, bulgular ve tartışmayı içeren uzun bir metin yayımlanır.

Özet bildiri, dergi açısından genellikle “ön rapor” niteliğindedir. Bu yüzden aynı çalışmanın tam makale olarak gönderilmesi çoğu dergide sorun yaratmaz. Yine de ön yazıda bildiriyi belirtmeniz şeffaflık açısından gereklidir.

Tam metin bildiride durum farklıdır. ICMJE, daha önce yayımlanmış bir metinle büyük ölçüde örtüşen ve önceki yayına açık atıf yapmayan yayını “mükerrer yayın” olarak tanımlar. Dolayısıyla tam metni yayımlanmış bir bildiriyi neredeyse aynen dergiye göndermek, ret ve hatta geri çekme riskine yol açabilir.

Hangi durumda bildiriden makaleye geçiş sorun yaratır?

Aşağıdaki tablo, bildirinizin durumuna göre genel yaklaşımı özetler. Bununla birlikte son kararı her zaman hedef derginin yazar rehberi ve editörü verir.

Telif hakkı da ayrıca kontrol edilmelidir. Örneğin bazı bildiri kitapları yayın hakkını yayıncıya devreden bir sözleşme ister. Bu durumda aynı metni başka yerde yayımlamadan önce o sözleşmenin şartlarına bakmanız gerekir.

Bildiriden makaleye dönüştürme adımları nelerdir?

Bir bildiriden makaleye geçişte izlediğimiz sıra genellikle şöyledir:

1. Yayın durumunu belgeleyin: Bildirinin özet mi tam metin mi yayımlandığını, bildiri kitabının künyesini ve varsa DOI’sini not edin.
2. Telif ve özel sayı koşullarını okuyun: Bildiri kitabı sözleşmesini ve kongrenin dergi iş birliği olup olmadığını kontrol edin.
3. Hedef dergiyi erkenden seçin: Yazar rehberi; kelime sınırı, bölüm yapısı ve önceki yayın politikasını belirler.
4. Kongrede gelen soruları listeleyin: Dinleyicilerin sorduğu sorular, makalede kapatmanız gereken boşlukları gösterir.
5. Yöntem ve bulguları genişletin: Ek analiz, daha büyük örneklem veya ek deney gibi yeni katkılar ekleyin.
6. Metni yeniden yazın: Bildiri cümlelerini kopyalamak yerine bölümleri dergi formatında yeniden kurun.
7. Benzerlik kontrolü yapın: Kendi bildirinizle örtüşen kısımları raporda görün ve gerekirse yeniden ifade edin.
8. Editöre açıkça bildirin: Ön yazıda bildiriyi künyesiyle belirtin ve istenirse bir kopyasını ekleyin.

Bu sıra, tezden makale çıkarma sürecine çok benzer. Bu konuda kümenin merkez yazısı olan doktora tezinden dergi makalesi çıkarma rehberimizde benzer bir iş akışını ayrıntılı anlattık.

Yöntem ve bulgular nasıl genişletilir?

Bildiri metinleri sayfa sınırı nedeniyle çoğu zaman sıkıştırılmış olur. Örneğin yöntem bölümü birkaç cümleyle geçilir, analizlerin yalnızca bir kısmı raporlanır. Dergi makalesi ise tekrarlanabilir bir yöntem anlatımı bekler.

Genişletme için şu soruları sormanızı öneriyoruz. Örneklem büyütülebilir mi ya da veri toplama süresi uzatılabilir mi? Bildiride yer vermediğiniz alt grup analizleri veya duyarlılık analizleri var mı? Ayrıca ek bir deney, ek bir ölçek ya da farklı bir modelle karşılaştırma yapılabilir mi?

Burada dürüstlük önemlidir. Genişletme, yalnızca metni uzatmak anlamına gelmez; yeni bilimsel katkı anlamına gelir. Bu yüzden bildiriye göre neyin yeni olduğunu tek cümleyle söyleyebiliyorsanız doğru yoldasınız demektir. İstatistik analizlerinin genişletilmesi gerekiyorsa bu aşamada uzman desteği zaman kazandırır.

Giriş ve tartışma bölümleri nasıl yeniden yazılır?

Bildiri girişi genellikle kısa bir literatür özetinden ibarettir. Makalede ise araştırma boşluğunu güncel kaynaklarla göstermeniz beklenir. Özellikle kongreden bu yana geçen sürede yayımlanan çalışmaları tarayıp girişe eklemek, hakemlerin ilk dikkat ettiği noktalardan biridir.

Tartışma bölümü de baştan kurulmalıdır. Çünkü yeni analizler, bulguların yorumunu değiştirebilir. Bulgularınızı literatürle karşılaştırın, sınırlılıkları açıkça yazın ve uygulamaya dönük çıkarımları netleştirin.

Başlığı da gözden geçirin. Bildiri başlığını aynen korumak, iki yayının karıştırılmasına neden olabilir. Bununla birlikte başlığın tamamen kopuk olması da gerekmez; makalenin genişletilmiş kapsamını yansıtan bir başlık en iyisidir.

Bildiriden makaleye geçerken benzerlik oranı nasıl yönetilir?

Kendi bildiriniz yayımlandıysa intihal tarama yazılımları onu da kaynak olarak bulabilir. Sonuç olarak benzerlik raporunda kendi metninizle yüksek bir örtüşme görünebilir. Editörler bu örtüşmeyi, bildiri ön yazıda belirtilmemişse şüpheyle karşılayabilir.

Bu riski azaltmak için şunları yapmanızı öneriyoruz:

• Bildiriye atıf yapın: Bildiriyi kaynakçaya ekleyin ve ilgili yerde belirtin.
• Metni yeniden yazın: Özellikle giriş ve tartışmada bildiri cümlelerini olduğu gibi kullanmayın.
• Yöntem kısmını dengeli tutun: Standart yöntem anlatımında sınırlı örtüşme olağandır, ancak yine de atıf verin.
• Raporu gönderim öncesi görün: Kendi taramanızı yapıp örtüşmeyi önceden yönetin.

Benzerlik raporunun nasıl okunacağını ve hangi eşleşmelerin önemli olduğunu Turnitin intihal raporu rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

Bildiriden makaleye geçişte editöre ne yazılır?

ICMJE’nin önerisi açıktır: Gönderilen çalışma büyük ölçüde daha önce yayımlanmış bir metinde yer alıyorsa veya onunla yakından ilişkiliyse, bu durum gönderim mektubunda açıkça belirtilmelidir. Ayrıca yazarlar, editörün karar verebilmesi için ilgili materyalin kopyasını sunmalıdır.

Uygulamada ön yazıya şu bilgileri eklemenizi öneriyoruz: kongrenin adı ve yılı, bildirinin özet mi tam metin mi yayımlandığı, bildiri kitabının künyesi ve makalenin bildiriye göre getirdiği yenilikler. Böylece editör sürprizle karşılaşmaz ve değerlendirme şeffaf ilerler.

Ön yazının genel yapısını ve örnek cümleleri editöre ön yazı rehberimizde bulabilirsiniz. Ek olarak bazı dergiler, makalenin ilk sayfasında bildiriye dipnotla değinilmesini ister.

Hangi dergiye gönderilmeli? Özel sayılar ve akademik değerlendirme

Bazı kongreler, seçilen bildirilerin genişletilmiş sürümleri için bir dergiyle özel sayı iş birliği yapar. Bu durumda davet edilen bildiriler de dergi hakem sürecinden geçer. Ancak davet, kabul anlamına gelmez; makale yine bağımsız olarak değerlendirilir.

Kendi seçiminizi yapacaksanız derginin kapsamı, dizin durumu ve “previously published” ya da “conference papers” başlıklı politikasını okuyun. Ayrıca derginin kendi bildiri kitabı olan kongrelerden gelen çalışmalara özel bir kuralı olup olmadığını kontrol edin.

Akademik değerlendirmeler açısından da dikkatli olun. YÖK’ün Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, mükerrer yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmayı “tekrar yayım” olarak etiğe aykırı eylemler arasında sayar. Bir araştırmayı bütünlüğünü bozacak biçimde parçalara bölmek ise “dilimleme” olarak tanımlanır. Bu nedenle bildiri ve makaleyi dosyanızda beyan ederken ilişkiyi açıkça göstermeniz gerekir.

Örnek senaryo: Bir özet bildiri nasıl makaleye dönüşür?

Aşağıdaki senaryo, süreci somutlaştırmak için kurgulanmış bir örnektir; gerçek bir müşteri vakası değildir. Bir hemşirelik yüksek lisans öğrencisi, ulusal bir kongrede ön çalışma verileriyle sözlü bildiri sunmuş ve yalnızca özeti bildiri kitabında yayımlanmış olsun.

İlk olarak öğrenci, özetin künyesini ve kongrenin adını not eder. Ardından hedef derginin yazar rehberinde daha önce sunulan çalışmalarla ilgili bir kısıtlama olmadığını kontrol eder. Bu noktada özet yayımlandığı için ICMJE’nin “ön rapor” yaklaşımı geçerlidir.

Sonra veri toplama birkaç ay daha sürdürülür ve örneklem genişletilir. Böylece bildiride yalnızca tanımlayıcı istatistik varken makalede grup karşılaştırmaları da raporlanabilir. Giriş, kongreden sonra yayımlanan kaynaklarla güncellenir; tartışma ise yeni bulgulara göre baştan yazılır.

Son olarak ön yazıya “Bu çalışmanın ön bulguları, özet bildiri olarak sunulmuştur” cümlesi ve bildiri künyesi eklenir. Benzerlik raporunda özetle sınırlı bir örtüşme görülürse editör bunun nedenini zaten bilmektedir. Kısacası şeffaf beyan, sonradan doğabilecek soruların önüne geçer.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Danışmanlık sürecinde gördüğümüz hataların çoğu, şeffaflık eksikliğinden kaynaklanır:

• Bildiriyi gizlemek: Ön yazıda bildiriden hiç söz edilmiyor ve benzerlik raporu sorusu sonradan geliyor.
• Kopyala-yapıştır dönüşüm: Tam metin bildiri yalnızca biçim değiştirilerek gönderiliyor.
• Eş zamanlı gönderim: Aynı makale aynı anda iki dergiye gönderiliyor; ICMJE bunu açıkça yasaklar.
• Yeni katkı eklememek: Makale, bildiriyle aynı veriyi aynı düzeyde anlatıyor.
• Telif sözleşmesini okumamak: Bildiri kitabına devredilen haklar göz ardı ediliyor.
• Eski literatürle kalmak: Giriş, kongre tarihindeki kaynaklarla bırakılıyor.

Kongre başvurusunda özetin işlevini ve nasıl yazıldığını merak ediyorsanız konferans özetleri yazımız da yardımcı olabilir.

Bildiriden makaleye dönüşümde nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz, kendi bildirinizi bildiriden makaleye dönüştürme sürecinde hedef dergi seçimi, yöntem ve bulguların genişletilmesi, istatistik analizlerinin raporlanması ve dil editörlüğü konularında danışmanlık veriyor. Ayrıca gönderim öncesi benzerlik kontrolünü de birlikte yapıyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Makale tamamlandığında, bildiri ilişkisini açıkça belirten ve dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Bize işinizi emanet ettiğinizde her adımı biz kontrol ediyoruz; kişisel dergi hesabınıza giriş ve imza gibi adımlar ise size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ICMJE: Overlapping Publications
• YÖK: Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (PDF)

The post Bildiriden Makaleye Nasıl Dönüştürülür? Kongre Bildirisini Dergide Yayımlama Rehberi first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Türkçe makaleyi neden İngilizceye çevirmek gerekir?

Türk akademisyenler için İngilizce yayın birkaç nedenle öne çıkar:

• Görünürlük: Web of Science ve Scopus tarafından taranan dergilerin büyük bölümü İngilizce yayın yapar. İngilizce makale, uluslararası okur ve atıf potansiyeline daha kolay ulaşır.
• Akademik değerlendirme: Doçentlik başvurularında ve kurum içi teşvik ile atama ölçütlerinde uluslararası indekslerde taranan yayınlar ayrıca değerlendirilebilir. Güncel koşulları ÜAK’ın ve kurumunuzun yürürlükteki düzenlemelerinden kontrol etmek gerekir.
• Proje ve iş birliği: Uluslararası proje başvurularında ve ortaklık görüşmelerinde İngilizce yayın listesi daha kolay değerlendirilir.

Öte yandan her çalışmanın İngilizceye çevrilmesi gerekmez. Türk hukuku, Türk edebiyatı veya yerel politika gibi konularda ulusal okura seslenen bir Türkçe dergi, çalışmanın etkisi için daha doğru tercih olabilir. Karar verirken hedef okurunuzu düşünün. Kimi zaman en iyi strateji, aynı projeden biri Türkçe ulusal okura, diğeri İngilizce uluslararası okura yönelik iki ayrı ve özgün makale üretmektir; bu durumda iki metnin farklı soruları ve farklı veri kesitlerini ele alması gerekir.

Akademik çeviri ile genel çeviri arasındaki fark nedir?

Genel çeviri, anlamı başka bir dile doğru aktarmayı hedefler. Akademik çeviri ise bunun yanında üç şey daha ister:

1. Terminolojik tutarlılık: Bir kavram metnin her yerinde aynı İngilizce terimle karşılanmalı ve bu terim, alanın uluslararası literatüründe gerçekten kullanılan terim olmalıdır.
2. Tür bilgisi: Giriş, yöntem, bulgular ve tartışma bölümlerinin her birinin İngilizce akademik yazımda alışılmış kalıpları vardır. Yöntem çoğunlukla geçmiş zamanla, genel kabul gören bilgiler geniş zamanla anlatılır.
3. Hedef dergiye uyum: Derginin ABD veya İngiliz İngilizcesi tercihi, kelime sınırı ve öz yapısı çeviri sırasında gözetilir.

Bu nedenle akademik çeviride çevirmenin hem iki dile hem de alana hâkim olması gerekir. Sağlık bilimlerinde “olgu” ile “vaka”, eğitim bilimlerinde “öğretim” ile “eğitim” ayrımının İngilizcede nasıl karşılanacağı, alanı bilmeyen bir çevirmenin kolayca yanlış kurabileceği ayrıntılardır.

Çeviri süreci adım adım nasıl işler?

1. Ön inceleme ve kapsam

Metin, hedef dergi ve varsa önceki hakem yorumları incelenir. Çeviriye nelerin dahil olduğu netleştirilir: ana metin, öz, tablolar, şekil içi yazılar, ekler ve yanıt mektubu gibi.

2. Terim listesi oluşturma

Metindeki temel kavramlar çıkarılır ve her biri için alan literatüründe kullanılan İngilizce karşılık belirlenir. Yazarın daha önce İngilizce yayınları varsa, aynı kavramlar için kullandığı terimler esas alınır. Bu liste, uzun metinlerde tutarlılığın en önemli güvencesidir.

3. Çeviri

Alanında lisansüstü eğitim almış bir çevirmen metni İngilizceye aktarır. Bu aşamada amaç, Türkçe cümleyi birebir izlemek değil, aynı bilgiyi İngilizce akademik okurun beklediği biçimde kurmaktır. Anlamı belirsiz yerler yazara soru olarak not edilir.

4. Bağımsız redaksiyon

Çeviriyi yapmayan ikinci bir uzman metni okur. Akıcılık, dilbilgisi, terminoloji ve bölümler arası tutarlılık kontrol edilir. Bu adım, çevirmenin kendi metninde göremeyeceği hataları yakalar. Redaktör, gerekirse cümleleri yeniden kurar ama terim listesinin dışına çıkmaz; değişiklik önerileri izlenen değişikliklerle görünür kalır.

5. Editör onayı ve teslim

Son okuma editör tarafından yapılır; terim listesiyle uyum ve derginin dil tercihleri kontrol edilir. Metin, izlenen değişikliklerin ve soruların yer aldığı bir sürümle birlikte teslim edilir.

6. Yazar kontrolü

Bilimsel içeriğin sahibi yazardır. Yazar özellikle terimleri ve yorum içeren cümleleri kontrol eder; gerekirse kısa bir düzeltme turu yapılır.

Türkçeden İngilizceye geçişte en sık yapılan hatalar

Aşağıdaki tablo, Türkçe yazılmış makalelerin İngilizceye aktarılmasında sık gördüğümüz sorunları ve daha doğal karşılıklarını gösteriyor. Örnekler temsilîdir.

Bu sorunların bir kısmı tek tek küçük görünür; ancak metnin geneline yayıldığında okur, makalenin İngilizce düşünülmeden yazıldığını hisseder. Hakemlerin dil yorumları da çoğunlukla bu birikmiş etkiden kaynaklanır.

Hangi bölümler çeviride özel dikkat ister?

• Başlık ve öz: Editörün ilk okuduğu kısımdır. Başlıkta gereksiz sözcükler (“A study on…”, “An investigation of…”) çoğu zaman çıkarılabilir; öz, derginin kelime sınırına göre yeniden dengelenir.
• Kuramsal çerçeve: Türkçe literatürde kullanılan kavramların İngilizce karşılıkları, uluslararası literatürde farklı bir anlam taşıyabilir. Kavramın ilk kullanımında kısa bir açıklama eklemek okuru korur.
• Ölçekler ve ölçme araçları: Türkçeye uyarlanmış ölçeklerin özgün İngilizce adları kullanılmalı, uyarlama çalışmasına atıf yapılmalıdır.
• Türkiye’ye özgü kurum ve düzenlemeler: YÖK, ÜAK, TÜBİTAK gibi kurumların adı ilk geçtiği yerde açık İngilizce adı ve kısaltmasıyla verilir. Kanun ve yönetmelik adları için tutarlı bir çeviri yaklaşımı seçilir.
• Kaynakça: Türkçe kaynakların başlıkları derginin kuralına göre ya özgün haliyle bırakılır ya da köşeli parantez içinde İngilizce çevirisi eklenir. Bu kural dergiden dergiye değişir.

Makine çevirisi ve yapay zekâ araçları kullanılabilir mi?

Makine çevirisi ve yapay zekâ tabanlı araçlar hızlı bir taslak üretebilir. Ancak akademik metinde üç risk taşır: terim hataları, akıcı görünen ama anlamı kaymış cümleler ve tutarsız üslup. Ayrıca birçok dergi, yapay zekâ araçlarının kullanımının beyan edilmesini istemektedir. Bu nedenle bu araçlar kullanılmışsa bile metnin alanı bilen bir uzman tarafından baştan sona kontrol edilmesi ve derginin yapay zekâ politikasının okunması gerekir. Gizlilik açısından da yayımlanmamış verilerin hangi araca yüklendiği dikkatle değerlendirilmelidir.

Alanlara göre akademik çeviride dikkat edilecekler

Akademik çeviri her alanda aynı zorlukları taşımaz. Çevirmen seçerken alanınıza özgü şu noktaları göz önünde bulundurun:

• Sağlık bilimleri: İlaç adları, tanı kodları ve klinik terimler uluslararası adlandırmalarla verilmelidir. Raporlama kılavuzlarının (örneğin klinik çalışmalar için CONSORT, gözlemsel çalışmalar için STROBE) İngilizce terimleri korunur.
• Mühendislik ve fen bilimleri: Birimler, semboller ve denklem çevresindeki metin dikkatle aktarılır. Türkçede ondalık ayırıcı olarak kullanılan virgül, İngilizce metinde noktaya çevrilir; tablolar dahil tüm metinde tutarlılık kontrol edilir.
• Sosyal bilimler ve eğitim: Kavramların kuramsal arka planı önemlidir. Aynı Türkçe kavram, farklı kuramsal geleneklerde farklı İngilizce terimlerle karşılanabilir; çevirmen yazarın hangi literatüre dayandığını bilmelidir.
• Hukuk: Türk hukukuna özgü kurumların birebir İngilizce karşılığı çoğu zaman yoktur. Kavram ilk kullanımda Türkçe adıyla birlikte verilip kısaca açıklanır, sonra tutarlı bir İngilizce karşılık kullanılır.
• İlahiyat ve tarih: Özel adların ve kavramların transkripsiyonu derginin tercih ettiği sisteme göre yapılır.

Çeviriden sonra ne yapmalı?

Çeviri tamamlandığında makale henüz gönderime hazır değildir. Şu kontrolleri yapın:

1. Öz ve başlık, derginin kelime ve karakter sınırlarına uyuyor mu?
2. Tablo ve şekil içindeki yazılar da çevrildi mi?
3. Kaynakça, derginin atıf sistemine göre düzenlendi mi?
4. Anahtar kelimeler İngilizce literatürde aranan terimler mi?
5. Kapak mektubu (cover letter) İngilizce olarak hazırlandı mı?
6. Benzerlik raporu alındı mı? Daha önce Türkçe yayımlanmış bir çalışmanın çevirisi söz konusuysa, bu durum dergiye açıkça bildirildi mi?

Son madde özellikle önemlidir. Türkçe olarak yayımlanmış bir makalenin İngilizce çevirisini yeni bir çalışma gibi göndermek, yayın etiği açısından mükerrer yayın sorununa yol açabilir. Çeviri yayınları kabul eden dergiler de bunu genellikle özel koşullara ve açık beyana bağlar. Çeviri genellikle henüz yayımlanmamış Türkçe çalışmalar ya da tezlerden türetilen yeni makaleler için yapılır.

Sık sorulan sorular

Tezimi İngilizce makaleye çevirebilir miyim?

Evet, ancak tezin doğrudan çevrilmesi yerine önce makale formatına indirgenmesi önerilir. Tezden üretilen makalede teze atıf yapılması ve derginin bu konudaki politikasının okunması gerekir.

Çeviri ile redaksiyon aynı kişi tarafından mı yapılmalı?

Daha sağlıklı olan, redaksiyonun çeviriyi yapmayan ikinci bir uzman tarafından yapılmasıdır. Bu yöntem, çevirmenin gözden kaçırdığı hataların yakalanmasını sağlar.

Çeviri metnin bilimsel içeriğini değiştirir mi?

Hayır. Çevirmen içeriği değiştirmez; anlamı belirsiz yerler için yazara soru sorar. Bilimsel içeriğin ve yorumların sorumluluğu yazara aittir.

Dergiler dil düzeltme sertifikası ister mi?

Bazı dergiler dil düzeltmesi yapıldığına dair bir belge isteyebilir veya hakem dil yorumu yaptığında bunu önerebilir. Bu bir zorunluluk değil, derginin tercihine bağlı bir uygulamadır. Yazar rehberini kontrol edin.

Akademik çeviri ne kadar sürer?

Süre; metnin uzunluğuna, alanın teknik yoğunluğuna, tablo ve ek sayısına ve redaksiyon turlarına göre değişir. Gerçekçi bir takvim için metnin tamamını ve hedef dergiyi paylaşarak kapsamı belirlenmiş bir teklif almak en doğrusudur. Gönderim tarihiniz belliyse bunu baştan belirtin.

İlgili rehberler: Makale redaksiyonu ve dil düzeltmeleri · Q1 dergilerde dil ve format gereklilikleri

The post Türkçe Makaleyi İngilizceye Çevirmek: Akademik Çeviri Süreci ve Sık Yapılan Hatalar first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Olgu sunumu nedir, hangi vakalar yayımlanmaya değer?

Olgu sunumu (case report), tek bir hastanın ya da birkaç hastanın tanı, tedavi ve izlem sürecini ayrıntılı biçimde anlatan bilimsel yayın türüdür. Klinik pratikte karşılaşılan alışılmadık bir tabloyu meslektaşlarla paylaşmanın en hızlı yollarından biridir. Bu nedenle özellikle asistan hekimler ve genç akademisyenler ilk yayınlarını çoğu zaman bu türde yapar.

Yine de her ilginç hasta yayımlanabilir bir vaka değildir. Editörler öncelikle “Bu vaka literatüre ne ekliyor?” sorusunun cevabını arar. Örneğin nadir görülen bir hastalık, bilinen bir hastalığın beklenmedik bir seyri, yeni tanımlanan bir ilaç yan etkisi ya da alışılmadık bir tedavi yanıtı güçlü adaylardır. Buna karşın literatürde onlarca benzeri bulunan bir tabloyu yeniden anlatmak genellikle ret sebebidir.

Bu yüzden olgu sunumu nasıl yazılır sorusunun ilk cevabı, yazmaya başlamadan önce kısa bir literatür taraması yapmaktır. Böylece vakanızın gerçekten farklı olup olmadığını erken aşamada görürsünüz. Ayrıca tartışma bölümünde kullanacağınız kaynaklar da bu sırada toplanmış olur.

CARE kontrol listesi nedir ve neden önemlidir?

CARE (CAse REport), olgu bildirimlerinin eksiksiz ve şeffaf yazılması için geliştirilmiş uluslararası bir raporlama kılavuzudur. Nitekim 2013 yılında yayımlanan kontrol listesi 13 ana maddeden oluşur. Ayrıca raporlama kılavuzlarını bir araya getiren EQUATOR Network de CARE’i olgu bildirimleri için önerilen kılavuz olarak listeler.

Pek çok tıp dergisi, gönderim sırasında doldurulmuş bir CARE kontrol listesi ister. Bazı dergiler ise listeyi zorunlu tutmasa da hakemler metni bu maddelere göre okur. Dolayısıyla listeyi yazımın sonunda değil, en başında açıp iskelet olarak kullanmak işinizi kolaylaştırır.

Üstelik kontrol listesinin farklı dillere çevirileri de CARE’in resmî sitesinde yer alır. Yine de dergiye İngilizce gönderim yapacaksanız orijinal madde adlarını kullanmanız daha güvenlidir.

Olgu sunumu bölümleri nelerdir? CARE maddeleri tablosu

Aşağıdaki tablo, CARE kontrol listesinin maddelerini ve her bölümde en sık gördüğümüz eksikleri özetler. Ancak derginizin yazar rehberi farklı bir bölüm sırası istiyorsa her zaman o rehber esas alınır.

Tablodaki sıralama mantıklı bir okuma akışı da sunar. Çünkü okur önce vakanın neden önemli olduğunu, ardından ne olduğunu, sonra da bundan ne öğrenileceğini görür.

Başlık, anahtar kelime ve öz nasıl hazırlanır?

CARE’e göre başlık, odaktaki tanıyı veya müdahaleyi içermeli ve “case report” ifadesiyle bitmelidir. Türkçe yayınlarda bunun karşılığı olarak başlığın sonuna “olgu sunumu” ifadesi eklenir. Bu sayede vakanız veri tabanlarında doğru yayın türüyle eşleşir.

Anahtar kelimeler için 2 ile 5 arasında terim seçilir ve bunlardan biri “case report” olur. Diğer kelimeler ise tanıyı ve müdahaleyi tanımlamalıdır; yani rastgele genel terimler seçilmemelidir. Örneğin hastalığın adı, tutulan organ ve uygulanan tedavi iyi bir başlangıçtır. Mümkünse tıbbi terimleri MeSH karşılıklarıyla eşleştirmenizi öneriyoruz.

Öz bölümü yapılandırılmış ya da yapılandırılmamış olabilir; bu tercih derginindir. Her iki durumda da vakanın özgün yönü, hastanın temel yakınması, tanı, tedavi, sonuç ve en az bir “çıkarılacak ders” yer almalıdır. Özellikle bu son cümle, editörün vakayı hızlıca değerlendirmesini sağlar.

Hasta bilgisi ve zaman çizelgesi nasıl yazılır?

Hasta bilgisi bölümünde yaş aralığı, cinsiyet, temel yakınma, tıbbi geçmiş, aile ve psikososyal öykü yer alır. Ayrıca ilgili genetik bilgiler ile önceki tedaviler ve sonuçları da bu bölüme eklenir. Ancak tüm bu bilgiler kimliksizleştirilmiş olmalıdır.

ICMJE’ye göre isim, baş harfler veya hastane numarası gibi tanıtıcı bilgiler, bilimsel olarak zorunlu olmadıkça yayımlanmamalıdır. Üstelik ICMJE, fotoğraflarda yalnızca göz bölgesini kapatmanın anonimlik için yeterli olmadığını açıkça belirtir. Bu yüzden görsellerde yüz, dövme veya ayırt edici iz varsa ek önlem almanız gerekir.

Zaman çizelgesi ise CARE’in ayırt edici maddelerinden biridir. Burada belirtilerin başlangıcı, başvurular, tetkikler, tanı anı, tedavi değişiklikleri ve izlem kontrolleri sırasıyla gösterilir. Kesin tarih yerine “başvurudan 3 gün sonra” gibi göreli zaman ifadeleri kullanmak hem okunurluğu artırır hem de hastanın tanınma riskini azaltır.

Tanı, tedavi ve izlem bölümünde neler olmalı?

Tanısal değerlendirmede kullanılan yöntemleri (fizik muayene, laboratuvar, görüntüleme, ölçekler) açıkça yazın. Ardından tanı sürecindeki güçlükleri ve değerlendirdiğiniz ayırıcı tanıları ekleyin. Hakemler en çok bu kısımda “Diğer olasılıklar nasıl dışlandı?” sorusunu sorar.

Tedavi kısmında müdahalenin türü (ilaç, cerrahi, koruyucu), dozu, süresi ve uygulama biçimi yer almalıdır. Ayrıca tedavide değişiklik yaptıysanız bunun gerekçesini de açıklayın. Böylece okur, aynı tabloyla karşılaştığında kararlarınızı izleyebilir.

İzlem ve sonuç bölümü hem hekimin hem de hastanın değerlendirdiği sonuçları kapsar. Bunun yanı sıra kontrol test sonuçları, tedaviye uyum, tolerans ve beklenmeyen olaylar da raporlanır. İzlem süresini mutlaka belirtin; çünkü kısa izlemle verilen “tam iyileşme” ifadesi hakemlerin sık eleştirdiği bir noktadır.

Olgu sunumunda tartışma bölümü nasıl kurgulanır?

Tartışma, bir olgu sunumunun bilimsel değerinin ortaya çıktığı yerdir. CARE bu bölümde dört unsur bekler: yaklaşımınızın güçlü ve sınırlı yanları, ilgili literatürün tartışılması, sonuçlarınızın gerekçesi ve tek paragraflık bir ana ders.

Pratikte şu akışı öneriyoruz. İlk olarak vakanızı literatürdeki benzer bildirimlerle karşılaştırın ve farkı net biçimde gösterin. Sonra bu farkın olası mekanizmalarını kaynaklarla tartışın. Son olarak klinisyene dönük somut bir mesajla bölümü kapatın.

Öte yandan tek bir vakadan genel sonuç çıkarmamaya dikkat edin. Örneğin “Bu tedavi etkilidir” yerine “Bu vakada tedaviye yanıt alınmıştır; daha geniş serilerle doğrulanması gerekir” demek bilimsel açıdan doğrudur. Ayrıca sınırlılıklar bölümünü kısa tutmak yerine dürüst tutmak, hakemlerin güvenini artırır.

Olgu sunumu için hasta onamı ve etik kurul onayı gerekir mi?

Hasta onamı, olgu sunumu yazımında atlanamayacak bir adımdır. CARE’in 13. maddesi hastanın aydınlatılmış onam vermesini ister ve istenirse onamın dergiye sunulmasını öngörür. ICMJE de tanınabilir bir hastanın bilgileri yayımlanacaksa yazılı onam alınmasını ve hastaya yayımlanacak metnin gösterilmesini şart koşar.

Türkiye’deki dergiler açısından TR Dizin’in açıklaması da nettir. TR Dizin kriterlerine göre olgu sunumlarında, bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formunun imzalatıldığına dair bilgiye makalede yer verilmelidir. Öte yandan TR Dizin, etik kurul izninin her makale için değil, etik kurul izni gerektiren çalışmalar için istendiğini vurgular.

Peki tek bir vaka için etik kurul başvurusu gerekir mi? Bu konuda karar, derginin yazar rehberine ve kurumunuzun uygulamasına bağlıdır. Örneğin bazı dergiler yalnızca onam beyanını yeterli görür; bazıları ise kurum onayı da ister. Bu yüzden gönderimden önce yazar rehberini kontrol etmenizi öneriyoruz. Etik kurulun hangi çalışmalarda zorunlu olduğunu makale etik kurul onayı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Sağlık verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na göre özel nitelikli kişisel veridir. Dolayısıyla onam formunu ve ham verileri güvenli biçimde arşivlemeniz gerekir. Etik kurul dosyası hazırlığında desteğe ihtiyaç duyarsanız etik kurul başvuru danışmanlığı sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.

Olgu sunumu hangi dergiye gönderilir?

Ne var ki her dergi bu yayın türünü kabul etmez. Bu nedenle dergi seçimine “Article types” veya “Makale türleri” sayfasını okuyarak başlayın. Bazı dergiler yalnızca araştırma makalesi yayımlar; bazıları ise olgu bildirimlerine ayrı bir bölüm ayırır ya da tamamen bu türe odaklanır.

Seçim yaparken şu noktalara bakmanızı öneriyoruz:

• Kapsam uyumu: Vakanın ait olduğu uzmanlık alanı derginin kapsamında mı?
• Biçim sınırları: Kelime, kaynak, şekil ve yazar sayısı sınırları vakanıza uygun mu?
• Dizin durumu: Dergi hangi dizinlerde taranıyor ve bu sizin kariyer hedefinize uyuyor mu?
• Ücret politikası: Açık erişim dergilerde yayın ücreti olup olmadığını önceden öğrenin.
• Kontrol listesi: Dergi CARE listesini veya kendi formunu zorunlu tutuyor mu?

Tıp alanındaki diğer yayın türleriyle karşılaştırmalı bir bakış için kümenin merkez yazısı olan tıp öğrencileri için uygulamalı makale yazım rehberine bakabilirsiniz. Ayrıca gönderimde istenecek ön yazının nasıl hazırlanacağını editöre ön yazı rehberimizde örneklerle anlattık.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Danışmanlık sürecinde incelediğimiz taslaklarda bazı hatalar tekrar tekrar karşımıza çıkıyor:

• Özgünlüğü göstermemek: Girişte vakanın neden farklı olduğu bir iki cümleyle söylenmiyor.
• Uzun hastalık özeti: Giriş, ders kitabı bölümüne dönüşüyor ve vakanın kendisi geri planda kalıyor.
• Tanıtıcı bilgi bırakmak: Tarih, şehir, baş harf veya görüntülerdeki isim etiketleri silinmiyor.
• Onamı geç almak: Yayın onamı, metin bittikten sonra aranıyor ve hastaya ulaşılamıyor.
• Aşırı genelleme: Tek vakadan tedavi önerisi çıkarılıyor.
• Kontrol listesini sona bırakmak: Eksik maddeler gönderimden hemen önce fark ediliyor.

Genel bir vaka çalışması yaklaşımıyla tıbbi olgu bildirimi arasındaki farkları merak ediyorsanız vaka çalışması yazım rehberimizi de okuyabilirsiniz.

Olgu sunumu yazım sürecinde nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz, hekimin kendi klinik verisine dayanan olgu sunumu taslağını CARE maddelerine göre düzenliyor, literatür karşılaştırmasını güçlendiriyor ve dil editörlüğünü üstleniyor. Bunun yanı sıra hedef dergi seçiminde ve yazar rehberine uyumda da yanınızdayız. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Makale tamamlandığında dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Bize işinizi emanet ettiğinizde her adımı biz kontrol ediyoruz; hasta onamı, imza ve kişisel dergi hesabınıza giriş gibi adımlar ise size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• CARE Case Report Guidelines: 2013 CARE Checklist
• EQUATOR Network: CARE
• ICMJE: Protection of Research Participants
• TR Dizin: Dergi Değerlendirme Kriterleri (etik kurallar)
• TR Dizin: Sıkça Sorulan Sorular

The post Olgu Sunumu Nasıl Yazılır? CARE Kontrol Listesi, Hasta Onamı ve Bölüm Bölüm Rehber first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

DOI numarası nedir ve ne işe yarar?

DOI numarası (Digital Object Identifier), bir makaleyi, kitap bölümünü ya da veri setini internette kalıcı biçimde tanımlayan benzersiz bir kimliktir. Nitekim DOI Foundation’ın tanımına göre bu kimlik, fiziksel, dijital veya soyut her türlü nesneye verilebilen kalıcı bir tanımlayıcıdır. Özellikle akademik yayıncılıkta en çok dergi makalelerinde karşımıza çıkar.

Öte yandan bir web adresi zamanla değişebilir. Örneğin dergi sitesini yenilediğinde eski bağlantılar çalışmayabilir. İşte DOI bu sorunu çözmek için tasarlanmıştır. Çünkü DOI değişmez; yalnızca arkasındaki adres bilgisi güncellenir. Böylece okur, yıllar sonra bile aynı DOI ile makaleye ulaşabilir.

Danışmanlık verdiğimiz yazarların sık sorduğu soru şudur: “DOI numarası olmayan makale geçersiz mi?” Hayır. Sonuçta DOI bir erişim ve tanımlama aracıdır; makalenin bilimsel değerini tek başına belirlemez. Yine de kaynak gösterme, atıf takibi ve akademik başvurularda büyük kolaylık sağlar.

DOI numarası nasıl okunur? Ön ek ve son ek yapısı

Her DOI, eğik çizgiyle ayrılmış iki bölümden oluşur. DOI Foundation’ın verdiği örnek 10.1000/182 biçimindedir. Bu örnekte eğik çizginin solunda ön ek, sağında ise son ek yer alır.

• “10.” başlangıcı: Tüm DOI’ler bu ifadeyle başlar ve bir DOI olduğunu gösterir.
• Ön ek (prefix): “10.” ifadesinden sonra gelen sayı dizisi, DOI’yi kaydeden yayıncıya ya da kuruma ayrılmıştır.
• Son ek (suffix): Eğik çizgiden sonraki kısımdır ve ilgili yayını tanımlar. Crossref’e göre son eki yayıncı oluşturur ve her DOI benzersiz olmalıdır.

Ayrıca Crossref’in kurallarına göre son ekler büyük-küçük harf duyarlı değildir. Ayrıca son eklerde yalnızca belirli karakterler kullanılabilir: Latin harfleri, rakamlar ve kısa çizgi, nokta, alt çizgi, noktalı virgül, parantez ile eğik çizgi. Bu yüzden DOI’yi elle yazmak yerine kopyalayıp yapıştırmak en güvenli yoldur.

DOI’yi tarayıcıda açmak için başına https://doi.org/ eklemeniz yeterlidir. Örneğin https://doi.org/10.1000/182 bağlantısı, sistemin sizi ilgili kayda yönlendirdiği bir adrestir. Üstelik DOI Foundation, bu çözümleme işleminin ücretsiz olduğunu ve öyle kalacağını belirtir.

DOI numarası neden önemlidir?

Önce kalıcılık gelir. Dergi sitesi taşınsa bile DOI aynı kalır ve yeni adrese yönlendirilir. Ardından atıf takibi gelir. Zira atıf veri tabanları ve akademik profiller, yayınları eşleştirirken DOI’den yararlanır. Böylece aynı makalenin farklı yazımlarla ayrı kayıtlar gibi görünmesi azalır.

Bunun yanı sıra pek çok dergi, yazarlardan kaynakçadaki çalışmaların DOI bilgilerini eklemesini ister. Hatta kaynakça kontrolünde eksik DOI’ler sık rastlanan bir düzeltme talebidir. Dolayısıyla DOI’yi tanımak, yalnızca kendi makaleniz için değil, atıf yaptığınız çalışmalar için de gereklidir.

Akademik profil açısından da avantaj vardır. Örneğin yayınlarınızı ORCID veya Google Scholar profilinize eklerken DOI ile aramak işi hızlandırır. Profilinizi nasıl düzenleyeceğinizi Google Scholar profili ve h-indeks rehberimizde anlattık.

Bir makalenin DOI numarası nasıl bulunur?

Atıf yaptığınız bir çalışmanın DOI’sini bulmak genellikle birkaç dakika sürer. Uygulamada şu sırayı öneriyoruz:

1. Makalenin ilk sayfasına bakın: Çoğu dergi DOI’yi başlığın üstünde ya da altında, künye bilgileriyle birlikte verir.
2. Dergi sayfasını kontrol edin: Makalenin dergideki özet sayfasında genellikle “DOI” başlıklı bir satır bulunur.
3. Crossref aramasını kullanın: search.crossref.org adresine makale başlığını yazarak kayıtlı DOI’yi arayabilirsiniz.
4. Kaynakça yöneticinizden yararlanın: Zotero veya Mendeley gibi araçlar, eklediğiniz kayıtların DOI alanını çoğu zaman otomatik doldurur.
5. Sonucu doğrulayın: Bulduğunuz DOI’yi https://doi.org/ ile açın ve gerçekten aynı makaleye gittiğini kontrol edin.

Bir çalışmanın DOI’si yoksa endişelenmeyin. Özellikle eski yıllarda yayımlanan bazı makalelere DOI verilmemiştir. Bu durumda derginin kaynak gösterme kurallarına göre URL veya diğer künye bilgileriyle devam edersiniz.

Makaleme DOI numarası nasıl alınır?

Yazar olarak DOI’yi kendi başınıza alamazsınız. DOI Foundation’a göre DOI kaydı, Crossref ve DataCite gibi kayıt kuruluşları (Registration Agency) aracılığıyla yapılır. Dergi makalelerinde ise bu kuruluşlarla çalışan taraf dergi ya da yayıncıdır.

Süreç genellikle şöyle işler: Makaleniz hakem değerlendirmesinden geçer ve kabul edilir. Ardından dergi, makalenin başlık, yazar, öz ve yayın tarihi gibi bilgilerini kayıt kuruluşuna gönderir. Son olarak kayıt tamamlandığında DOI etkinleşir ve makale sayfasına yazılır. Bu nedenle makale henüz değerlendirmedeyken DOI beklemek gerçekçi değildir.

Kabul sonrası adımları ve kabul yazısının ne zaman istenebileceğini makale kabul yazısı rehberimizde ayrıca ele aldık. Dergi DOI kullanmıyorsa ise bunu derginin yazar rehberinden öğrenebilir, gerekirse editörlüğe yazılı olarak sorabilirsiniz.

DergiPark dergileri DOI numarası alabilir mi?

Evet, ancak koşullu olarak. DergiPark’ın DOI Hizmeti sayfasına göre platformdaki dergiler, belirli şartları sağladıklarında DOI hizmetinden ücretsiz yararlanabilir. Ayrıca başvuruyu derginin baş editörü yapar. Ön koşullar şunlardır:

• Dergi DergiPark platformunda yer almalıdır.
• Arşiv güncel olmalı ve ilan edilen yayın periyoduna uygun olmalıdır.
• Her sayıda en az beş makale bulunmalıdır.
• Sistemin zorunlu tuttuğu dergi sayfaları özenle ve dergiye özgü biçimde hazırlanmalıdır.

Ayrıca şu iki koşuldan en az biri sağlanmalıdır: Dergi TR Dizin, DOAJ, Web of Science veya Scopus’tan birinde dizinlenmelidir ya da editöryal süreçlerini DergiPark üzerinden yürütmelidir. İkinci yolu seçen dergilerde süreli yayın modelinde en az 2 sayı, sürekli yayın modelinde en az 1 yıl yayın şartı aranır. Bu yolda her makalede en az iki hakem kararı bulunması da beklenir.

Başvurusu kabul edilen dergi, Crossref formunu doldurur ve hesap ULAKBİM’e bildirilir. Sayfaya göre bu aşama genellikle birkaç hafta sürer; sonunda başvuru onaylanır. Önemli bir ayrıntı da şudur: DOI, onay tarihinden sonra yayımlanan makaleler için alınır; geriye dönük DOI ataması yapılmaz. Ayrıca dergi kapağı ve editörden yazısı gibi içeriklere DOI verilmez. Reddedilen bir dergi ise 6 ay sonra yeniden başvurabilir.

Uygulamada DOI, DergiPark’ın sık sorulan sorular sayfasına göre makalenin “yayın süreci” aşamasında, sağ taraftaki “DOI Al” butonuyla istenir. İstek 1 saat içinde geçerli olur. Bunun için gerekli bilgiler ise başlık, anahtar kelime, öz ve yayınlanma tarihidir. DergiPark hesabı ve gönderim adımları için kümenin merkez yazısı olan DergiPark üyelik ve gönderim rehberine bakabilirsiniz.

DOI numarası ile ISSN, ISBN ve ORCID arasındaki fark

Kısacası ISSN dergiyi, DOI ise dergideki tek bir makaleyi tanımlar. ORCID ise yayını değil, sizi tanımlar. Bu üçü birlikte kullanıldığında yayınlarınız profilinize daha kolay ve doğru eşleşir.

Kaynakçada DOI numarası nasıl yazılır?

APA 7 kurallarına göre DOI’si olan her çalışmanın kaynakçasında DOI yer almalıdır. Basılı sürümü okumuş olsanız bile durum değişmez. Bir çalışmanın hem DOI’si hem URL’si varsa yalnızca DOI yazılır.

Yazım biçimi de standarttır. APA Style, DOI’lerin https://doi.org/xxxxx biçiminde bağlantı olarak verilmesini önerir. Eski çalışmalarda görülen “doi:” veya “http://dx.doi.org/” biçimleri de bu güncel biçime dönüştürülür. Ayrıca DOI’den sonra nokta konmaz, çünkü nokta bağlantının çalışmasını bozabilir.

Örnek biçim: Yazar, A. A. (Yıl). Makale başlığı. Dergi Adı, Cilt(Sayı), sayfa aralığı. https://doi.org/10.xxxx/xxxxx

Yine de her dergi APA kullanmaz. Bu nedenle hedef derginin yazım kurallarını mutlaka kontrol edin. Kaynakça düzenine ilişkin genel ilkeleri kaynakça ve alıntıları doğru kullanma rehberimizde bulabilirsiniz.

DOI numarası olan dergi kaliteli midir?

Hayır, DOI tek başına bir kalite ya da dizin göstergesi değildir. Crossref bunu açıkça belirtir: DOI, işaret ettiği içeriğin değerini veya doğruluğunu göstermez. Değer, kayda eşlik eden meta verilerde ve içeriğin kendisinde yatar.

Bu ayrım özellikle önemlidir; çünkü bazı şüpheli dergiler sitelerinde DOI logosunu öne çıkararak güven vermeye çalışabilir. Oysa bir derginin hakemli olup olmadığını ve hangi dizinlerde tarandığını ayrıca doğrulamanız gerekir. Kısacası DOI bir kimliktir, kalite belgesi değildir.

Veri seti, poster ve diğer çıktılar için DOI

DOI yalnızca makalelere verilmez. Veri setleri, yazılımlar ve bazı konferans çıktıları da DOI alabilir. Örneğin Zenodo gibi açık depolar, yüklediğiniz kayıt için DOI ayırmanıza izin verir. Zenodo’nun yardım sayfasına göre ayrılan DOI’yi dosyalarınıza yüklemeden önce ekleyebilirsiniz.

Burada bir uyarıyı da eklemek gerekir. Aynı içerik için iki ayrı DOI oluşturulmamalıdır. Zenodo da içeriğin zaten bir DOI’si varsa mevcut DOI’nin girilmesini ister. Ayrıca bir makalenin ek verisini paylaşırken makalenin DOI’si kullanılmamalıdır.

DOI ile ilgili sık yapılan hatalar

Yıllar içinde gördüğümüz hataların çoğu küçük ama düzeltmesi zaman alan türdendir:

• DOI’yi elle yazmak: Tek bir karakter hatası bağlantıyı bozar; kopyala-yapıştır kullanın.
• Sona nokta koymak: APA’ya göre DOI’den sonra nokta konmaz.
• Eski biçimi korumak: “doi:” ile başlayan kayıtları https://doi.org/ biçimine çevirin.
• Yanlış sürüme atıf yapmak: Ön baskı ile yayımlanmış makalenin DOI’leri farklı olabilir; atıf yaptığınız sürümü kontrol edin.
• DOI’yi kalite kanıtı saymak: Dergiyi seçerken dizin ve hakem sürecini ayrıca doğrulayın.

Yayın sürecinde nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz, makalenizin dergi formatına göre düzenlenmesi, kaynakçadaki DOI ve künye bilgilerinin kontrolü, dil editörlüğü ve istatistik analizlerinin raporlanması konularında danışmanlık veriyor. Ayrıca çalışmanıza uygun dergilerin belirlenmesinde de yanınızdayız. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Makale tamamlandığında dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz; kişisel dergi hesabınıza giriş ve imza gibi adımlar ise size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• DOI Foundation: What is a DOI?
• Crossref: Constructing your DOIs
• DergiPark DOI Hizmeti
• Sıkça Sorulan Sorular – DergiPark
• APA Style: DOIs and URLs
• Zenodo Yardım: Reserve a DOI

The post DOI Numarası Nedir, Nasıl Alınır? Makale DOI Sorgulama ve Kaynakçada Yazımı first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Adım 1: Yazar rehberini bir kontrol tablosuna dönüştürün

Her derginin web sayfasında “Yazım Kuralları”, “Author Guidelines” veya “Instructions for Authors” başlıklı bir bölüm bulunur. DergiPark üzerindeki dergilerde bu bilgi genellikle derginin sol menüsündeki “Yazım Kuralları” sekmesindedir. Bu metni bir kez okumak yetmez; içindeki her kuralı bir tabloya geçirin:

• Makale türleri ve her tür için kelime veya sayfa sınırı
• Dosya biçimi (Word, LaTeX) ve varsa indirilecek şablon
• Yazı tipi, punto, satır aralığı ve kenar boşlukları
• Başlık sayfası ile anonim metnin ayrı dosya olup olmadığı
• Öz uzunluğu, yapılandırılmış öz gerekip gerekmediği ve anahtar kelime sayısı
• Atıf sistemi ve kaynakça düzeni
• Tablo ve şekillerin metin içinde mi, ayrı dosyada mı istendiği
• Beyanlar: etik kurul, çıkar çatışması, fon, yazar katkıları, veri erişilebilirliği

Bu tablo, formatlamanın sonunda kullanacağınız kontrol listesinin de temelidir. Rehberde açıkça yazmayan bir konuda tereddüt ederseniz, derginin son sayısındaki bir makalenin PDF’ine bakmak çoğu zaman en hızlı çözümdür.

Adım 2: Başlık hiyerarşisini ve bölüm düzenini kurun

Pek çok dergi, IMRaD olarak bilinen yapıyı (Introduction, Methods, Results and Discussion; Giriş, Yöntem, Bulgular ve Tartışma) bekler. Ancak bazı dergiler bulgular ve tartışmayı birleştirir, bazıları ayrı bir “Sonuç” bölümü ister, bazıları da numaralı başlıklar kullanır. Sosyal ve beşeri bilimlerde, özellikle kuramsal çalışmalarda, IMRaD dışı başlık düzenleri de yaygındır.

Başlık düzeyleri için Word’ün “Başlık 1, Başlık 2” stillerini kullanmak, sonradan yapılacak değişiklikleri kolaylaştırır. Elle kalın yazılmış başlıklar, dergi şablonuna aktarılırken sorun çıkarabilir.

Makale formatlama sırasında bölüm sırasına da dikkat edin. Bazı dergiler yöntem bölümünü makalenin sonuna alır, bazıları sınırlılıkları tartışmanın içinde ister, bazıları da teşekkür, fon ve beyan bölümlerinin kaynakçadan önce yer almasını bekler. Bu sıralama ayrıntıları, editörün metne ilk baktığında dikkat ettiği unsurlar arasındadır.

Adım 3: Başlık, öz ve anahtar kelimeleri dergiye göre düzenleyin

• Başlık: Bazı dergiler karakter veya kelime sınırı koyar; ayrıca kısa başlık (running title) isteyebilir.
• Öz: Kelime sınırı dergiden dergiye değişir. Sağlık bilimlerinde yapılandırılmış öz (Amaç, Yöntem, Bulgular, Sonuç) yaygındır.
• Türkçe ve İngilizce öz: TR Dizin kapsamındaki birçok dergi hem Türkçe hem İngilizce öz ister; bazıları ayrıca genişletilmiş İngilizce özet (extended abstract) talep eder.
• Anahtar kelimeler: Sayı sınırına dikkat edin. Bazı dergiler, anahtar kelimelerin belirli bir sözlükten (örneğin tıpta MeSH terimleri) seçilmesini önerir.

Adım 4: Doğru atıf sistemini uygulayın

Atıf sistemi, formatlamanın en çok zaman alan ve en çok hata yapılan kısmıdır. Türkiye’deki dergilerde en sık karşılaşılan sistemleri karşılaştıralım:

Aynı sistemin bile dergiye göre küçük farklılıkları olabilir: “et al.” kullanımının kaçıncı yazardan itibaren başladığı, DOI’nin nasıl yazıldığı, dergi adlarının kısaltılıp kısaltılmadığı gibi. Bu ayrıntılar için derginin kendi örneklerine bakın.

Zotero, Mendeley veya EndNote gibi kaynak yönetim programları, atıf sistemini birkaç tıkla değiştirmenizi sağlar. Ancak bu araçların ürettiği kaynakçayı mutlaka elle kontrol edin: eksik sayfa numaraları, yanlış büyük-küçük harf kullanımı ve hatalı yazar adları sık görülür.

Aynı kaynak üç farklı sistemde nasıl görünür?

Farkı somut görmek için kurgusal bir dergi makalesini üç sistemde yazalım:

• APA 7: Yılmaz, A., & Demir, B. (2023). Öğretmen adaylarında dijital okuryazarlık. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(2), 45–60. https://doi.org/…
• Vancouver: 1. Yılmaz A, Demir B. Öğretmen adaylarında dijital okuryazarlık. Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2023;12(2):45-60.
• IEEE: [1] A. Yılmaz and B. Demir, “Öğretmen adaylarında dijital okuryazarlık,” Eğitim Araştırmaları Dergisi, vol. 12, no. 2, pp. 45–60, 2023.

Yazar adlarının sırası, baş harflerin yeri, yılın konumu, italik kullanımı ve noktalama işaretleri her sistemde farklıdır. Kaynakça elle yazıldıysa bu farkların tamamını tek tek düzeltmek gerekir; bu da formatlamanın neden zaman aldığını açıklar.

Adım 5: Tablo ve şekilleri dergi standardına getirin

• Numaralandırma: Tablo ve şekiller metinde ilk anıldıkları sırayla numaralandırılır. Her biri metinde en az bir kez atıf almalıdır.
• Başlık yeri: Genel bir uygulama olarak tablo başlığı tablonun üstüne, şekil başlığı şeklin altına yazılır; ancak derginin kuralı farklıysa onu izleyin.
• Tablo biçimi: Birçok dergi, dikey çizgisiz ve yalnızca birkaç yatay çizgi içeren sade tablolar ister. Tabloları resim olarak değil, düzenlenebilir tablo olarak ekleyin.
• Şekil çözünürlüğü ve biçimi: Dergiler genellikle belirli bir çözünürlük ve dosya biçimi (TIFF, EPS, yüksek çözünürlüklü PNG) belirtir. Bu bilgi yazar rehberindedir.
• Kısaltmalar ve notlar: Tablo altındaki notlar, tablodaki kısaltmaları ve istatistiksel anlamlılık işaretlerini açıklamalıdır.

Adım 6: Beyanları ve ek dosyaları hazırlayın

Format yalnızca görünüş değildir; gönderim sisteminin istediği belgeler de formatın parçasıdır. Eksik bir beyan, makalenin hakeme gitmeden “yazara iade” edilmesine yol açabilir.

• Etik kurul onayı (karar numarası ve tarihiyle) ve gerekiyorsa katılımcı onam bilgisi
• Çıkar çatışması beyanı
• Fon ve destek bilgisi (proje numarası ile)
• Yazar katkı beyanı (birçok dergi CRediT sınıflamasını kullanır)
• Veri erişilebilirlik beyanı
• Yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin beyan (dergi istiyorsa)
• Telif devri veya lisans formu (genellikle kabul sonrasında)

Kör hakemlik uygulayan dergilerde ana metinden yazar adları, kurum bilgileri, teşekkür bölümü ve kimliği açığa çıkaran kendi kaynaklarınıza yapılan atıflar çıkarılmalı veya anonimleştirilmelidir. Word dosyasının özelliklerindeki yazar bilgisini silmeyi de unutmayın. İyi bir makale formatlama süreci, anonim dosya ile başlık sayfasının birbiriyle tutarlı olduğunu da kontrol eder.

Adım 7: Son kontrol ve gönderim

Formatlamanın son adımı, Adım 1’de hazırladığınız tabloya dönüp her maddeyi işaretlemektir. Bunun yanında şu kontrolleri yapın:

1. Metin içindeki her atıf kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde var mı?
2. Tablo ve şekil numaraları ile metindeki atıflar uyuşuyor mu?
3. Sayfa ve satır numaraları (dergi istiyorsa) eklendi mi?
4. Kelime sınırı öz, ana metin ve kaynakça açısından ayrı ayrı kontrol edildi mi?
5. Dosya adları derginin istediği biçimde mi?
6. Benzerlik raporu alındı ve yüksek örtüşmeler açıklandı mı?

Türkçe makalelerde dil ve yazım kuralları

Türkçe yayımlanan makalelerde biçim kadar yazım da kontrol edilir. Pek çok dergi, yazım ve noktalamada Türk Dil Kurumu’nun güncel Yazım Kılavuzu’nun esas alınmasını ister. Formatlama sırasında sık düzeltilen noktalar şunlardır:

• Kısaltmalara gelen eklerin doğru yazımı (TÜBİTAK’ın, ABD’de gibi)
• Ondalık sayılarda virgül kullanımı ve dergi İngilizce sayı biçimi istiyorsa tutarlı nokta kullanımı
• Yabancı terimlerin ilk geçtiği yerde Türkçe karşılığıyla birlikte verilmesi
• Doğrudan alıntılarda tırnak işareti ve sayfa numarası kullanımı
• Bölüm başlıklarında büyük harf kullanımının tutarlılığı

İngilizce öz ve genişletilmiş özet için de benzer bir tutarlılık gerekir: derginin ABD veya İngiliz İngilizcesi tercihi metnin tamamında aynı olmalıdır.

Formatlama hatalarının maliyeti ne olur?

Format hataları tek başına bilimsel bir değerlendirme konusu değildir, ama sonuçları ciddidir. Teknik kontrolde takılan bir makale yazara iade edilir ve süreç günler, hatta haftalar gecikir. Editör ön incelemesinde ise özensiz biçimlendirilmiş bir metin, “yazar bu dergiye özel hazırlık yapmamış” izlenimi verir. Bir dergiden ret alıp başka bir dergiye geçerken eski derginin formatında gönderim yapmak, editörlerin en sık şikâyet ettiği durumlardan biridir.

Sık sorulan sorular

Makale formatlama için şablon kullanmak zorunlu mu?

Dergi bir şablon sunuyorsa genellikle kullanılması beklenir. Şablon yoksa yazar rehberindeki kurallara göre formatlama yapılır. Şablonla çalışmanın ayrıntılarını ayrı bir rehberde ele alıyoruz.

Makale formatlama içeriği değiştirir mi?

Hayır. Formatlama; metnin bilimsel içeriğini, verileri ve yorumları değiştirmez. Kelime sınırı aşılıyorsa kısaltma önerileri yazarın onayına sunulur.

İlk gönderimde tam formatlama gerekli mi?

Bazı dergiler “format-free” ilk gönderime izin verir ve tam formatı kabul sonrası ister. Yine de çoğu dergide ilk gönderimde temel kurallara uyulması beklenir. Yazar rehberinde bu konuda açık bir ifade yoksa tam formatla göndermek daha güvenlidir.

Atıf sistemini değiştirmek ne kadar sürer?

Kaynak yönetim programı kullanıldıysa sistem değişikliği hızlıdır, ama elle kontrol yine de gerekir. Kaynaklar elle girildiyse, özellikle numaralı sistemden yazar-tarih sistemine geçiş zaman alır.

DergiPark’a yüklerken nelere dikkat etmeliyim?

DergiPark gönderim ekranında başlık, öz, anahtar kelimeler ve kaynakça genellikle ayrı alanlara da girilir. Bu alanlardaki bilgilerin yüklediğiniz dosyayla birebir aynı olmasına dikkat edin; özellikle yazar sırası ve kurum bilgileri tutarsız olmamalıdır.

Ret sonrası başka dergiye geçerken formatı baştan mı yapmak gerekir?

Çoğu zaman evet. Yeni derginin atıf sistemi, kelime sınırı, öz yapısı ve beyan şartları farklı olabilir. Eski derginin biçimini koruyarak gönderim yapmak yerine, yeni derginin yazar rehberiyle Adım 1’den başlamak ve hakemlerden gelen yorumları da bu sırada değerlendirmek en sağlıklı yoldur.

İlgili rehberler: Dergi formatına uygun yazım teknikleri · Yöntem bölümü nasıl yazılır?

The post Makale Formatlama Nasıl Yapılır? Dergi Yazım Kurallarına 7 Adımda Uyum first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

TR Dizin nedir, dergi sorgulaması neden gerekir?

TR Dizin dergi sorgulama, makalenizi göndermeden önce hedef derginin TÜBİTAK ULAKBİM tarafından yürütülen ulusal dizinde gerçekten yer alıp almadığını kontrol etmenizi sağlar. Söz konusu dizin; fen, sağlık ve sosyal bilimler alanlarındaki hakemli Türk dergilerini belirli kriterlere göre değerlendirip dizinleyen ulusal bir veri tabanıdır. Bu nedenle pek çok akademik değerlendirmede “TR Dizin’de taranan dergi” ifadesi ayrı bir yayın kategorisi olarak karşınıza çıkar.

Doçentlik, akademik teşvik, kadro yükseltme ve lisansüstü mezuniyet kriterlerinin önemli bir kısmı bu ayrımı kullanır. Ne var ki kriterlerin ayrıntısı kurumdan kuruma ve yıldan yıla değişebilir. Dolayısıyla sorgulamayı yaparken kendi başvuru yönetmeliğinizi de yanınızda tutun.

Danışmanlık verdiğimiz dosyalarda en sık gördüğümüz sorun şu: yazar dergiyi yıllar önce bir listede görmüş, bu yüzden hâlâ dizinde olduğunu varsaymıştır. Oysa dizinlenme kalıcı bir unvan değildir. Kısa bir sorgu, aylar süren bir emeğin değerlendirme dışı kalmasını önleyebilir.

TR Dizin dergi sorgulama nasıl yapılır? Adım adım

Sorgulama ücretsizdir ve üyelik gerektirmez. TR Dizin’in resmî arama yardım sayfasında anlatılan akışı uygulamada şöyle özetleyebiliriz:

1. Arama sayfasını açın: search.trdizin.gov.tr adresine gidin. Doğrudan dergi listesini görmek isterseniz “Dergi Listesi” sayfasını da kullanabilirsiniz.
2. Dergi sekmesini seçin: Arama kutusunun üstündeki sekmelerden “Dergi”yi işaretleyin. Aksi hâlde sistem yayınlar arasında arama yapar.
3. Adı veya ISSN’yi yazın: Derginin tam adını ya da tercihen ISSN/e-ISSN numarasını girin ve büyüteç simgesine basın.
4. Sonuç kartını inceleyin: Kartta ISSN, e-ISSN, editör adı, web adresi bağlantısı ve son yıllara ait süreç bilgisi görünür.
5. Yıllara tıklayın: Kabul edilen yayın yıllarına tıkladığınızda ilgili yılın konu alanları açılır. Böylece derginin sizin alanınızda da kabul edilip edilmediğini görürsünüz.
6. Dergi detay sayfasına geçin: Dergi adına tıklayınca yayıncı, yıllık sayı adedi, yayın ayları, yayın dili, atıf raporu ve konu alanları listelenir.

Ayrıca sonuçları yayın yılı, yayın dili ve konu alanına göre filtreleyebilirsiniz. Örneğin alanınızdaki dergileri tek tek aramak yerine konu filtresiyle bir aday listesi çıkarabilir, ardından her birini ayrıntılı inceleyebilirsiniz. Yardım sayfasına göre arama sonuçları Excel, CSV veya ODS biçiminde indirilebilir; tek seferde en fazla 1000 kayıt alınabilir.

TR Dizin dergi sorgulama sonucunda kabul yılı nasıl okunur?

TR Dizin dergi sorgulama sonucunu okurken en önemli ayrıntı yıl bilgisidir. Çünkü dizin, dergileri tek seferlik değil, yıl bazında değerlendirir. Yani bir dergi bazı yıllar için “kabul”, bazı yıllar için ise “ret” durumunda olabilir. Bu yüzden sonuç ekranında gördüğünüz yıllar, derginin hangi dönemlerde dizin kapsamında olduğunu gösterir.

Örneğin listede yalnızca eski yıllar görünen ve son yıllara ait kaydı bulunmayan bir dergi düşünün. Bu dergide bugün yayımlanacak bir makale, kariyer başvurunuzda TR Dizin yayını olarak kabul görmeyebilir. Bunun yanı sıra TR Dizin’in genel yardım belgelerinde şu kurallar da yer alıyor:

• İki kez üst üste ret kararı alan bir dergi, 2 yıl boyunca yeniden değerlendirmeye alınmaz.
• Üç yıl boyunca hiç sayı yüklenmeyen ve yeni yıl oluşturulmayan bir dergi pasif duruma geçer.
• Yayın kontrol süreci yalnızca ilgili yılı “kabul” durumunda olan dergi sayılarına uygulanır; onaylanan sayılar indekse alınır.

Kısacası güvenli soru “Dergi TR Dizin’de mi?” değil, “Makalemin yayımlanacağı yıl, bu derginin kabul yılları arasında mı ve konu alanım o yıl için tanımlı mı?” sorusudur. Yeni bir yılın kaydı genellikle süreç ilerledikçe sisteme işlendiği için, yıl başlarında bilgi eksik görünebilir. Böyle bir durumda derginin editörlüğüne yazılı olarak sormanızı öneririz.

TR Dizin dergi sorgulama sonuç ekranı: Hangi alan ne anlatır?

Özellikle ilk kez sorgulama yapan yazarlar, ekrandaki bilgilerin hangisine güveneceğini bilemiyor. Aşağıdaki tablo, kartta ve detay sayfasında gördüğünüz alanları pratik bir dille özetler.

Bu tabloyu bir kontrol formu gibi kullanabilirsiniz. Böylece birkaç aday dergiyi aynı ölçütlerle yan yana karşılaştırmak kolaylaşır.

ISSN ile doğrulama: İsim benzerliği ve yanıltıcı iddialar

Dergi adlarıyla arama yapmak pratiktir; ancak benzer isimli dergiler karışıklığa yol açabilir. Bu yüzden TR Dizin dergi sorgulama yaparken ISSN numarasını esas almanızı öneririz. Arama yardım sayfasına göre basit arama, derginin eski, yeni ve diğer adlarını, ayrıca eski ve yeni ISSN numaralarını da tarar.

Dergi adı değiştiğinde yeni bir ISSN alınması gerekir. TR Dizin’in sık sorulan sorularına göre yeni ISSN Kültür Bakanlığı’ndan alınır; ardından ad değişikliği TR Dizin sistemine ayrı bir istekle bildirilir. Dolayısıyla ad değişikliği geçirmiş bir dergide hangi ISSN’nin hangi yıllara ait olduğunu dikkatle kontrol edin.

Bunun yanında bir sitenin “TR Dizin’de taranıyoruz” demesi tek başına kanıt sayılmaz; doğrulamayı her zaman TR Dizin’in kendi arayüzünden yapın. Şüpheli e-postalar ve sahte dergi siteleri için yırtıcı dergileri tanıma rehberimize de göz atabilirsiniz.

Yayımlanan makalemin TR Dizin’de olduğunu nasıl kontrol ederim?

Makaleniz yayımlandıktan sonra bu kez “Yayın” sekmesinde arama yapın. Başlığınızın birkaç kelimesini, soyadınızı veya ORCID numaranızı yazmanız genellikle yeterlidir. Yayın detay sayfasında yazar ve kurum bilgileri, öz, anahtar kelimeler, kaynakça ve aldığı atıflar listelenir.

Makale hemen görünmüyorsa endişelenmeyin. Önce dergi, sayıyı TR Dizin’in sistemine yükler; ardından yayın kontrol süreci işler ve onaylanan sayılar indekse alınır. TR Dizin, sık sorulan sorularında veri tabanının haftalık olarak güncellendiğini belirtiyor. Bu nedenle yayın tarihi ile dizinde görünme tarihi arasında bir süre geçmesi olağandır.

Künyenizde hata varsa yazar olarak üstlendiğiniz yayın için “Yayın Düzeltme Önerisi” gönderebilirsiniz. Kaynakçanızdaki bir atıf yanlış eşleşmişse “Atıf Eşleşme Önerisi” kullanılabilir. Yardım sayfasına göre bir kullanıcı günde en fazla 25 atıf eşleşme önerisi gönderebilir. Bu adımlarda ORCID kaydınızın güncel olması işinizi kolaylaştırır.

Dergi Önerisi aracıyla uygun dergi nasıl bulunur?

Hedef dergi henüz belli değilse TR Dizin’in “Dergi Önerisi” aracı iyi bir başlangıç noktasıdır. Araç; çalışmanızın başlığı, özü, anahtar kelimeleri ve konu alanları gibi bilgileri alır ve uygun olabilecek dergileri listeler. Başlık ve öz alanlarının doldurulması zorunludur.

Yine de çıkan listeyi nihai karar olarak görmeyin. Önerilen her dergi için yukarıdaki TR Dizin dergi sorgulama adımlarını tekrar uygulayın, kabul yıllarını kontrol edin ve derginin son sayılarında sizin çalışmanıza benzer makaleler yayımlanıp yayımlanmadığına bakın. Ayrıca yazım kuralları, yayın periyodu ve değerlendirme süresi de seçimde belirleyicidir.

Makale göndermeden önce TR Dizin kontrol listesi

Derginin dizinde olması, makalenizin kabul edileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte TR Dizin kriterleri dergilerden bazı biçimsel ve etik koşullar bekler; bu koşullar doğrudan sizin dosyanızı da etkiler. Gönderim öncesinde şu listeyi kullanmanızı öneririz:

1. Kabul yılı: Makalenin yayımlanması beklenen yıl, derginin kabul yılları arasında mı?
2. ISSN eşleşmesi: Derginin sitesindeki ISSN, TR Dizin kaydıyla aynı mı?
3. Etik kurul bilgisi: Etik kurul izni gerektiren çalışmalarda kurul adı, tarih ve sayı bilgisi yöntem bölümünde yer alıyor mu?
4. Öz ve anahtar kelimeler: Makale dilinde öz ve anahtar kelimeler hazır mı?
5. Yazar bilgileri: Tüm yazarların kurumları, iletişim bilgileri ve ORCID numaraları eksiksiz mi?
6. Kaynakça: Kaynaklar Latin alfabesiyle ve derginin belirttiği uluslararası biçimde (APA, AMA gibi) yazıldı mı?

Etik kurul belgesi gerektiren çalışmalarda sürecin nasıl yürüdüğünü makale etik kurul onayı rehberimizde ayrıntılı biçimde ele aldık. Böylece dosyanız editör ön incelemesinde biçimsel bir nedenle geri dönmez.

TR Dizin dergi sorgulama ile Scopus ve WoS sorgulaması arasındaki fark

TR Dizin, ulusal ölçekte bir dizindir ve dergileri yıl bazında kabul ya da ret durumuyla izler. Scopus ve Web of Science ise uluslararası dizinlerdir; bu sistemlerde ayrıca CiteScore, SJR ya da etki faktörü gibi metrikler ve Q dilimleri öne çıkar. Bu nedenle bir dergi her iki tarafta da yer alabilir, ama değerlendirme mantıkları farklıdır.

Uluslararası bir dergiyi kontrol ediyorsanız Scopus dergi sorgulama rehberimizdeki adımları izleyin. Ulusal ve uluslararası yayın stratejisini birlikte düşünmek isterseniz kümenin merkez yazısı olan SCI ve SSCI dergilerde makale yayınlama rehberi iyi bir çerçeve sunar.

TR Dizin dergi sorgulama yaparken sık yapılan hatalar

Yıllar içinde gördüğümüz hataların çoğu birkaç dakikalık ek kontrolle önlenebilir. En sık karşılaştıklarımız şunlar:

• Yalnızca isimle aramak: Benzer adlı başka bir dergiyi doğru dergi sanmak kolaydır; ISSN ile teyit edin.
• Yıl bilgisini atlamak: Listede görünmek yeterli değildir; yayın yılınızın kabul yılları arasında olması gerekir.
• Eski bir listeye güvenmek: Paylaşılan PDF veya ekran görüntüsü listeleri güncelliğini çabuk yitirir.
• Konu alanını kontrol etmemek: Dergi o yıl farklı alanlarda kabul edilmiş olabilir.
• Dergi sitesindeki iddiayı kanıt saymak: Doğrulamayı yalnızca TR Dizin arayüzünden yapın.

Dergi seçimi ve gönderim sürecinde nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz, çalışmanızın alanına uygun TR Dizin dergilerinin belirlenmesi, kabul yıllarının ve yazım kurallarının kontrolü, makalenin dergi formatına göre düzenlenmesi ve dil editörlüğü konularında danışmanlık veriyor. Ayrıca istatistik analizlerinin raporlanmasında da destek sağlıyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Makale tamamlandığında dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz; yalnızca kişisel dergi hesabınıza giriş ve imza gibi adımlar size aittir. Bize işini emanet eden birinin aklı artık bu işte kalmıyor; her adımı birlikte kontrol ediyoruz. Yayın kararını ise her zaman derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• TR Dizin: Dergi Listesi
• Arama Yardım Sayfası (TR Dizin): dergi arama, yayın detay ve öneri araçları
• Dergi Değerlendirme Kriterleri – TR Dizin
• Sık Sorulan Sorular – TR Dizin
• Genel Yardım Sayfası – TR Dizin

The post TR Dizin Dergi Sorgulama Nasıl Yapılır? Dergi Listesi, Kabul Yılı ve Dizinlenme Kontrolü first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Sistematik derleme nedir, geleneksel derlemeden farkı ne?

Sistematik derleme, bir konudaki kanıtı şeffaf ve tekrarlanabilir bir yöntemle toplayan araştırma türüdür. Geleneksel (anlatı) derlemede yazar, hangi kaynakları seçeceğine büyük ölçüde kendisi karar verir. Buna karşın sistematik bir çalışmada arama stratejisi, dahil etme ölçütleri ve değerlendirme araçları önceden yazılır ve makalede eksiksiz raporlanır.

Bu fark, okuyucuya önemli bir güvence sağlar. Çünkü aynı protokolü uygulayan başka bir araştırmacı da büyük ölçüde aynı çalışmalara ulaşabilmelidir. Bu yüzden kanıt hiyerarşisinde sistematik incelemeler ve meta-analizler en üst basamaklarda yer alır.

Öte yandan yöntem göründüğünden daha emek ister. İki bağımsız değerlendirici, ayrıntılı bir arama ve kalite değerlendirmesi gerektiren bu süreç, iyi planlanmazsa aylarca uzayabilir. Genel derleme yazımına dair temel ilkeleri ise kümenin merkezi olan review makale yazma ve yayınlama rehberimizde bulabilirsiniz.

Sistematik derleme, meta-analiz ve diğer derleme türleri: Tablo

Özellikle derleme türlerini karıştırmak, editörlerin en sık geri bildirim verdiği konulardan biridir. Aşağıdaki tablo temel farkları özetler.

Kısacası her meta-analiz bir sistematik incelemeye dayanır; ancak her sistematik inceleme meta-analiz içermez. Çalışmalar birbirine çok farklıysa sonuçlar anlatı sentezi ile sunulur.

Sistematik derleme nasıl yazılır? 1. Soru ve protokol

Her şeyden önce soruyu yapılandırın. Sağlık ve davranış bilimlerinde en yaygın çerçeve PICO’dur: hasta veya popülasyon, müdahale, karşılaştırma ve sonuç. Nitel çalışmalarda ise SPIDER gibi alternatif çerçeveler kullanılabilir.

Örneğin “Ortaokul öğrencilerinde oyunlaştırılmış matematik öğretimi, geleneksel öğretime göre başarıyı artırıyor mu?” iyi yapılandırılmış bir sorudur. Bu soruda popülasyon, müdahale, karşılaştırma ve sonuç açıkça bellidir. Dolayısıyla dahil etme ölçütlerini yazmak da kolaylaşır.

Ardından bir protokol yazın. Protokolde soru, ölçütler, aranacak veri tabanları, tarama süreci, kalite aracı ve sentez yöntemi yer alır. Sağlıkla ilgili çalışmalar için protokolü PROSPERO’ya kaydetmek, hem şeffaflığı artırır hem de aynı konuda çalışan başka ekipleri görmenizi sağlar. Diğer alanlarda OSF gibi açık platformlar tercih edilebilir. Protokol yazımında PRISMA-P kontrol listesinden yararlanabilirsiniz.

Sistematik derleme için literatür araması nasıl yapılır?

Arama, çalışmanın omurgasıdır. Tek bir veri tabanıyla yetinmek, hakemlerin en çok eleştirdiği noktalardan biridir. Bu nedenle alanınıza göre en az iki üç kaynak seçin.

• Sağlık bilimleri: PubMed/MEDLINE, Cochrane Library, Embase, CINAHL.
• Sosyal bilimler ve eğitim: Web of Science, Scopus, ERIC, PsycINFO.
• Türkçe literatür: TR Dizin, DergiPark ve YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Gri literatür: Tezler, kongre bildirileri ve klinik çalışma kayıtları.

Öncelikle sorguyu kavram bloklarıyla kurun: her blokta eş anlamlıları OR ile, blokları ise AND ile birleştirin. Ayrıca MeSH gibi kontrollü sözcükleri serbest kelimelerle birlikte kullanın. Her veri tabanı için tam sorguyu, arama tarihini ve sonuç sayısını kaydedin. PRISMA-S uzantısı arama raporlaması için ayrıntılı bir liste sunar. Temel tarama tekniklerini literatür taraması rehberimizde ayrıca anlattık.

Tarama süreci ve PRISMA akış şeması nasıl hazırlanır?

Kayıtları topladıktan sonra önce mükerrerleri çıkarın. Ardından başlık ve özet taraması, sonra tam metin incelemesi yapılır. İki değerlendiricinin birbirinden bağımsız çalışması ve anlaşmazlıkları üçüncü bir kişiyle çözmesi önerilir. Rayyan ve Covidence gibi araçlar bu süreci kolaylaştırır.

PRISMA 2020 akış şeması bu süreci üç aşamada gösterir:

1. Tanımlama: Her veri tabanından gelen kayıt sayısı ve çıkarılan mükerrer kayıtlar.
2. Tarama: Başlık ve özetten elenen kayıtlar, tam metni istenen ve değerlendirilen raporlar ile tam metinden dışlanan çalışmaların gerekçeleri.
3. Dahil edilenler: Derlemeye ve varsa meta-analize giren çalışma sayısı.

Özellikle tam metin aşamasında dışlama gerekçelerini sayılarıyla birlikte yazın. Örneğin “uygun karşılaştırma grubu yok (n=12)” gibi bir ifade, hakemin sürecinizi kolayca izlemesini sağlar. PRISMA’nın resmî sitesinde şablonlar ücretsiz olarak paylaşılır.

Sistematik derleme çalışmalarında yanlılık riski nasıl değerlendirilir?

Ardından dahil edilen her çalışmanın güvenilirliğini, tasarımına uygun bir araçla değerlendirin. Bu adım, sentezin ne kadar güçlü olduğunu belirler.

• Randomize kontrollü çalışmalar: Cochrane RoB 2 aracı.
• Randomize olmayan müdahale çalışmaları: ROBINS-I.
• Gözlemsel çalışmalar: Newcastle-Ottawa Ölçeği veya JBI kontrol listeleri.
• Nitel çalışmalar: CASP veya JBI nitel araştırma kontrol listesi.

Bunun yanı sıra kanıtın genel kesinliğini GRADE yaklaşımıyla derecelendirmek, özellikle sağlık alanındaki dergilerde giderek beklenen bir uygulama hâline geliyor. Veri çıkarma formunu da önceden hazırlayıp birkaç çalışmada deneyin; böylece eksik alanları erkenden fark edersiniz.

Veri çıkarma ve sentez aşamasında neler yapılır?

Dahil edilecek çalışmalar netleştiğinde her birinden aynı bilgileri standart bir formla çıkarın. Bu form genellikle yazar ve yıl, ülke, örneklem büyüklüğü, katılımcı özellikleri, müdahale ve karşılaştırma, ölçüm araçları, izlem süresi ve temel bulgular alanlarını içerir. Ayrıca meta-analiz planlıyorsanız ortalama, standart sapma ve grup büyüklükleri gibi sayısal değerleri de ayrı sütunlara yazın.

Formu önce iki üç çalışmada pilot olarak deneyin. Böylece eksik ya da belirsiz alanları erkenden düzeltirsiniz. Veri çıkarmanın da tarama gibi iki kişi tarafından yapılması, yazım ve hesaplama hatalarını belirgin biçimde azaltır.

Sentez aşamasında ise çalışmaları anlamlı gruplara ayırın. Örneğin müdahale türüne, yaş grubuna veya çalışma desenine göre gruplamak, okuyucunun bulguları izlemesini kolaylaştırır. Sayısal birleştirme mümkün değilse Cochrane’in önerdiği SWiM (Synthesis Without Meta-analysis) rehberi, anlatı sentezini sistemli biçimde raporlamanıza yardım eder. Dolayısıyla meta-analiz yapılmayan bir çalışma da yöntemsel olarak güçlü olabilir.

Meta-analiz ne zaman yapılır, hangi programlar kullanılır?

Çalışmalar popülasyon, müdahale ve ölçüm açısından yeterince benzerse sonuçları meta-analizle birleştirebilirsiniz. İlk olarak uygun etki büyüklüğünü seçin: sürekli sonuçlarda standartlaştırılmış ortalama farkı (Hedges g), ikili sonuçlarda ise odds oranı ya da risk oranı kullanılır.

Ardından sabit etkiler ve rastgele etkiler modelleri arasında karar verin. Çalışmalar arasında gerçek farklılık beklediğiniz durumlarda genellikle rastgele etkiler modeli tercih edilir. Heterojenliği Q testi ve I² istatistiğiyle raporlayın; Cochrane El Kitabı, I² için kabaca yorum aralıkları sunar ama katı sınırlar yerine bağlama göre yorum önerir.

Yayın yanlılığını ise huni grafiği ve Egger testiyle inceleyebilirsiniz. Analiz için RevMan, R’daki metafor ve meta paketleri, JASP, Stata ya da Comprehensive Meta-Analysis yaygın seçeneklerdir. Meta-analizin istatistik adımlarında ek destek gerekirse veri analizi danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sistematik derleme makalesi bölüm bölüm nasıl yazılır?

PRISMA 2020 kontrol listesi 27 maddeden oluşur ve makalenin her bölümünde neyin yer alacağını tarif eder. Pratikte şu yapı işinizi kolaylaştırır:

• Başlık ve özet: Başlıkta çalışmanın sistematik derleme ve/veya meta-analiz olduğu belirtilir; özet için PRISMA for Abstracts listesi kullanılır.
• Giriş: Mevcut bilgi, boşluk ve açıkça yazılmış soru veya amaç.
• Yöntem: Protokol kaydı, ölçütler, kaynaklar, tam arama stratejisi, seçim süreci, veri çıkarma, yanlılık riski ve sentez yöntemleri.
• Bulgular: Akış şeması, dahil edilen çalışmaların özellik tablosu, yanlılık riski sonuçları ve sentez.
• Tartışma: Bulguların yorumu, kanıtın sınırlılıkları, uygulama ve araştırma için çıkarımlar.

Ayrıca tamamlanmış kontrol listesini gönderimde ek dosya olarak yüklemeniz istenebilir. Literatüre dayalı bu çalışmalar genellikle etik kurul izni gerektirmez; yine de etik beyanda bunu açıkça belirtin. Bu tür destek kapsamını merak ediyorsanız meta-analiz ve derleme desteği sayfamıza bakabilirsiniz.

Sistematik derleme için örnek iş planı

Süre; sorunun genişliğine, bulunan kayıt sayısına ve ekibin büyüklüğüne göre değişir. Bu nedenle kesin bir takvim vermek doğru olmaz. Yine de adımları sırayla planlamak, sürecin kontrolden çıkmasını önler. Uygulamada önerdiğimiz sıra şöyledir:

1. Hazırlık: Soruyu PICO ile yazın, ön tarama yaparak benzer bir derlemenin yakın zamanda yayımlanıp yayımlanmadığını kontrol edin.
2. Protokol: Ölçütleri, kaynakları ve analiz planını yazıp kayıt sistemine gönderin.
3. Arama ve tarama: Sorguları çalıştırın, mükerrerleri çıkarın, başlık-özet ve tam metin taramasını tamamlayın.
4. Değerlendirme: Veri çıkarma formunu doldurun ve yanlılık riskini değerlendirin.
5. Sentez ve yazım: Analizleri yürütün, PRISMA kontrol listesine göre makaleyi yazın ve gönderimden önce aramayı güncelleyin.

Özellikle son madde sık unutulur. Arama ile gönderim arasında uzun bir süre geçtiyse hakemler yeni yayınların dahil edilip edilmediğini sorar. Bu yüzden gönderimden kısa süre önce aramayı tekrarlamak ve tarihini raporlamak iyi bir uygulamadır.

Sistematik derleme hazırlarken sık yapılan hatalar

Ne var ki danışmanlık verdiğimiz dosyalarda bazı sorunların tekrar ettiğini görüyoruz. Neyse ki bunların çoğu, planlama aşamasında önlenebilir.

• Protokolsüz başlamak: Ölçütler süreç içinde değişirse sonuçların tarafsızlığı sorgulanır.
• Tek kişiyle tarama yapmak: Bağımsız ikinci bir değerlendirici yoksa seçim yanlılığı riski artar.
• Arama stratejisini eksik raporlamak: Tam sorgu verilmezse çalışma tekrarlanamaz.
• Kalite değerlendirmesini atlamak: Zayıf çalışmalar güçlülerle aynı ağırlıkta yorumlanır.
• Farklı çalışmaları zorla birleştirmek: Heterojenlik çok yüksekken tek bir özet etki raporlamak yanıltıcıdır.

Bu süreçte size nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editör ve istatistik uzmanlarından oluşan ekibimiz, araştırma sorusunun yapılandırılması, protokol yazımı, arama stratejisi, tarama süreci, yanlılık riski değerlendirmesi ve meta-analiz aşamalarında danışmanlık veriyor. Ayrıca PRISMA kontrol listesinin ve akış şemasının hedef derginin kurallarına uygun hazırlanmasına yardım ediyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Bunun yanında makale tamamlandığında dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Kişisel dergi hesabına giriş ve imza gibi adımlar ise yazarın kendisine aittir. Bize işini emanet eden birinin aklı artık bu işte kalmıyor; her adımı birlikte kontrol ediyoruz. Yayın kararını ise derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• PRISMA Statement: PRISMA 2020 kontrol listesi ve akış şeması
• Page, M. J. ve ark. (2021). The PRISMA 2020 statement. BMJ, 372, n71.
• Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions
• PROSPERO: Uluslararası protokol kayıt sistemi

The post Sistematik Derleme Nasıl Yazılır? PRISMA 2020 Adımları ve Meta-Analiz Rehberi first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Hakem “dil düzeltilmeli” dediğinde aslında ne kastediyor?

Hakem raporlarında sık rastlanan “The manuscript requires extensive English editing” veya “The language should be checked by a native speaker” gibi cümleler, çoğu zaman yalnızca yazım hatalarını kastetmez. Hakemler genellikle şu sorunlara işaret eder:

• Okumayı yavaşlatan uzun ve iç içe geçmiş cümleler,
• Aynı kavram için farklı terimlerin kullanılması,
• Türkçe düşünce yapısının İngilizceye birebir aktarılmasından kaynaklanan kalıplar,
• Paragrafların ana fikrini belirsiz bırakan geçişler,
• Bulguları olduğundan güçlü veya zayıf gösteren kelime seçimleri (“prove”, “clearly show” gibi).

Hakemlerin dil yorumları çoğu zaman genel ifadelerle yazılır ve hangi cümlelerin sorunlu olduğu belirtilmez. Bu durumda yazarlar, metnin tamamını yeniden gözden geçirmek zorunda kalır. Dil yorumu, editörün kararında tek başına belirleyici olmasa da, diğer yorumlarla birleştiğinde makalenin hazırlık düzeyine dair olumsuz bir izlenim yaratabilir.

Bu sorunların yalnızca bir kısmı proofreading ile çözülür. Bu nedenle hakemden dil yorumu almış bir metin için genellikle en az copyediting düzeyi gerekir.

Üç düzey yan yana: proofreading, copyediting, substantive editing

Bir metnin hangi düzeye ihtiyaç duyduğunu anlamanın en pratik yolu, bir sayfalık örnek düzenlemedir. Bu örnek, hem müdahalenin yoğunluğunu hem de editörün alanınıza hâkimiyetini görmenizi sağlar.

Önce ve sonra: copyediting örnekleri

Aşağıdaki cümleler, Türkçe ana dilli araştırmacıların İngilizce metinlerinde sık görülen kalıpları temsil eder. Örnekler kurgusaldır.

Bu örneklerde anlam değişmiyor; yalnızca okurun cümleyi işlemesi kolaylaşıyor. Copyediting’in amacı da budur: hakemin dikkatini dile değil, bilime yöneltmek.

Akademik editörlükte alan bilgisi neden şart?

Genel bir İngilizce editör, dil bilgisi hatalarını düzeltebilir ama alanınızın terminolojisini yanlışlıkla bozabilir. Örneğin istatistikte “significant” kelimesi istatistiksel anlamlılığı ifade eder ve “important” ile değiştirilemez. Hukukta “jurisdiction” ile “competence”, tıpta “incidence” ile “prevalence” farklı kavramlardır. Mühendislikte ise birimlerin ve sembollerin yazımı belirli standartlara bağlıdır.

Bu nedenle akademik editörlük hizmetinde metnin, alanınızda lisansüstü eğitim almış bir uzmana yönlendirilmesi önemlidir. Bizde düzenlemeyi yapan uzman ile son kontrolü yapan editör farklı kişilerdir; metin, editör onayı olmadan teslim edilmez.

Gönderim öncesinde kendi metninizi nasıl kontrol edersiniz?

Profesyonel destek almadan önce ya da destekle birlikte, aşağıdaki kontrolleri kendiniz yapabilirsiniz:

1. Tutarlılık taraması: Metinde ABD ve İngiliz İngilizcesi yazımları (“analyze/analyse”, “behavior/behaviour”) karışık mı? Derginin tercihini yazar rehberinden kontrol edin ve tek birini kullanın.
2. Terim listesi: Ana kavramlarınız için bir terim listesi çıkarın ve her terimin metin boyunca aynı biçimde kullanıldığından emin olun.
3. Kısaltmalar: Her kısaltma ilk kullanımda açılmış mı? Özet ve ana metinde ayrı ayrı açılması gerekebilir.
4. Cümle uzunluğu: Üç satırı aşan cümleleri işaretleyin ve ikiye bölmeyi deneyin.
5. Zaman kullanımı: Yöntem ve bulgular genellikle geçmiş zamanla, genel geçer bilgiler ve tartışmadaki yorumlar genellikle geniş zamanla yazılır.
6. Temkin dili: “Prove”, “always”, “clearly” gibi kesin ifadeleri gözden geçirin; bulgularınızın gücüne uygun fiiller seçin (“suggest”, “indicate”, “may”).

Dil desteğinde etik ve şeffaflık

Dil editörlüğü, akademik yayıncılıkta yaygın ve meşru bir destek türüdür. Birçok yayınevi, ana dili İngilizce olmayan yazarlara gönderim öncesinde dil desteği almalarını açıkça önerir. Bununla birlikte dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır:

• Editörlük, metnin bilimsel içeriğini değiştirmez. Yapısal öneriler yazarın onayına sunulur.
• Bazı dergiler, dil desteğinin teşekkür bölümünde belirtilmesini ister. Bu, yazarlık açısından bir sorun oluşturmaz.
• Yapay zekâ tabanlı dil araçları kullanıldıysa, derginin bu konudaki politikasını kontrol edin. Pek çok yayınevi, bu araçların kullanımının beyan edilmesini bekler.
• Gizlilik önemlidir: henüz yayımlanmamış verileriniz ve bulgularınız, yalnızca işi yürüten ekip tarafından görülmelidir.

Dil sertifikası işe yarar mı?

Bazı editörlük hizmetleri, metnin dil açısından düzenlendiğini gösteren bir belge düzenler. Bazı dergiler veya hakemler, dil yorumu yaptıktan sonra yazardan böyle bir belge isteyebilir. Ancak bu belge tek başına bir şey kanıtlamaz; asıl önemli olan, revize metnin hakemin işaret ettiği sorunları gerçekten gidermiş olmasıdır. Revizyonla birlikte dil desteği aldığınızı yanıt mektubunuzda kısaca belirtmeniz genellikle yeterlidir.

Alanlara göre en sık görülen dil sorunları

Her disiplinin kendine özgü yazım alışkanlıkları vardır. İngilizce metinlerde karşılaştığımız sorunlar da alana göre farklılaşır:

Bu tablo, akademik editörlüğün neden “genel İngilizce” bilgisinden fazlasını gerektirdiğini gösteriyor. Alanın yazım geleneğini bilen bir editör, yalnızca hataları düzeltmekle kalmaz; metni o alanın okuruna “tanıdık” gelecek biçimde kurar.

Editörlük süreci adım adım nasıl işler?

1. Ön inceleme: Metin ve hedef dergi bilgisi alınır. Derginin yazım tercihi (ABD veya İngiliz İngilizcesi), kelime sınırı ve özel dil kuralları not edilir.
2. Düzey belirleme: Örnek bir bölüm üzerinden metnin hangi düzeyde müdahale gerektirdiği belirlenir ve yazarla paylaşılır.
3. Uzman eşleştirme: Metin, alanında lisansüstü eğitim almış bir dil uzmanına yönlendirilir.
4. Düzenleme: Değişiklikler izlenen değişikliklerle yapılır; anlamı belirsiz yerler için yazara yorum balonuyla soru bırakılır.
5. Editör kontrolü: İkinci bir göz, düzenlemenin tutarlılığını ve terminolojiyi kontrol eder. Metin bu onaydan sonra teslim edilir.
6. Yazar onayı ve sorular: Yazar değişiklikleri inceler, soruları yanıtlar; gerekirse kısa bir ikinci tur yapılır.

Süreyi ve bütçeyi ne belirler?

Editörlük süresi ve maliyeti; metnin uzunluğu, seçilen düzey, alanın teknik yoğunluğu ve teslim süresine göre değişir. Aynı uzunluktaki iki metinden biri yalnızca proofreading, diğeri yapısal editörlük gerektiriyorsa iş yükü çok farklı olur. Kaynakça, tablo ve ek dosyaların editörlüğe dahil edilip edilmeyeceği de baştan netleştirilmelidir. En doğru yaklaşım, metninizin bir örneği üzerinden kapsamı belirlenmiş bir teklif almaktır.

Sık sorulan sorular

Akademik editörlük ile çeviri arasındaki fark nedir?

Çeviride Türkçe bir metin İngilizceye aktarılır; editörlükte ise zaten İngilizce yazılmış bir metin dil ve üslup açısından iyileştirilir. Metninizin büyük kısmı İngilizceyse editörlük, Türkçeyse çeviri gerekir.

Proofreading hakem dil yorumunu gidermek için yeterli mi?

Çoğu durumda değildir. Hakemin dil yorumu genellikle cümle yapısı ve akıcılıkla ilgilidir; bu da copyediting düzeyinde bir müdahale gerektirir. Kararı bir sayfalık örnek düzenleme üzerinden vermek en sağlıklısıdır.

Editörlük metnimin uzunluğunu değiştirir mi?

Copyediting genellikle metni bir miktar kısaltır, çünkü gereksiz kelimeler ve tekrarlar ayıklanır. Kelime sınırını aşan metinlerde bu durum avantaj sağlar.

Düzeltmeleri nasıl görürüm?

Tüm değişiklikler Word’ün izlenen değişiklikler özelliğiyle ya da LaTeX için ayrı bir karşılaştırma dosyasıyla gösterilir. Böylece her değişikliği tek tek kabul veya reddedebilirsiniz.

Revizyon aşamasındaki bir metin için de editörlük alınabilir mi?

Evet. Hakem dil yorumu yaptıysa, revize metnin tamamının ya da yeni eklenen bölümlerin editörlükten geçmesi önerilir. Yanıt mektubunun da dil kontrolünden geçirilmesi, hakemle iletişimin netliği açısından faydalıdır.

İlgili rehberler: Yayın redaksiyonu ve İngilizce düzeltme · Q1 dergiler için dil ve format gereklilikleri

The post İngilizce Akademik Editörlük: Hazır İngilizce Makaleniz İçin Proofreading mi, Editing mi? first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Bibliyometrik analiz nedir, neden bu kadar yaygınlaştı?

Bibliyometrik analiz, bilimsel yayınların künye bilgilerini veri olarak kullanan nicel bir araştırma yöntemidir. Yazar, kurum, ülke, dergi, anahtar kelime ve kaynakça alanları bu yöntemde birer değişkene dönüşür. Böylece binlerce makaleyi tek tek okumadan bir alanın gelişimini, öne çıkan isimlerini ve araştırma eğilimlerini görebilirsiniz.

Son yıllarda bu çalışmaların sayısı belirgin biçimde arttı. Bunun en önemli nedeni, veri tabanlarının dışa aktarma imkânları ile ücretsiz yazılımların kolaylaşmasıdır. Ayrıca katılımcıdan veri toplanmadığı için etik kurul süreci gerektirmemesi de yöntemi özellikle lisansüstü öğrenciler için cazip kılıyor. Yine de makalede izin gerekmediğini belirten kısa bir etik beyan yazmayı unutmayın.

Bununla birlikte kolay görünen her yöntem gibi bu yöntemin de tuzakları vardır. Editörler artık yalnızca renkli ağ haritaları içeren yüzeysel çalışmaları sıkça masa başı retle geri gönderiyor. Bu yüzden iyi bir çalışma, haritayı değil haritadan çıkan yorumu öne çıkarır.

Bibliyometrik analiz hangi sorulara cevap verir?

Yöntemi seçmeden önce araştırma sorunuzun buna uygun olup olmadığını kontrol edin. Literatürde bu çalışmalar genel olarak iki ana başlıkta toplanır: performans analizi ve bilim haritalama.

• Performans analizi: Yıllara göre yayın ve atıf sayısı, en üretken yazarlar, en çok atıf alan makaleler ve en etkili dergiler.
• Bilim haritalama: Ortak yazarlık ağları, anahtar kelime birlikteliği, ortak atıf ve bibliyografik eşleşme yoluyla alanın entelektüel yapısı.
• Tematik evrim: Belirli dönemlerde hangi konuların yükseldiği, hangilerinin gözden düştüğü.
• Araştırma boşluğu: Az çalışılmış kavram kümeleri ve gelecekteki çalışmalar için öneriler.

Örneğin “Türkiye’de dijital okuryazarlık çalışmaları hangi temalarda yoğunlaşıyor?” sorusu bu yönteme çok uygundur. Buna karşın “Dijital okuryazarlık akademik başarıyı artırır mı?” sorusu bir etki sorusudur ve meta-analiz ya da deneysel bir tasarım gerektirir. Yöntem tercihinde kararsızsanız literatür taraması yazımız farklı tarama türlerini karşılaştırmanıza yardım eder.

Bibliyometrik analiz türleri: Karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo, VOSviewer ve Bibliometrix’te en sık kullanılan analiz türlerini ve ne zaman tercih edildiklerini özetler.

Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: ortak atıf geçmişe, bibliyografik eşleşme ise bugüne bakar. Dolayısıyla iki analizi birlikte raporlamak, alanın hem kökenini hem de güncel yönünü gösterir.

Bibliyometrik analiz nasıl yapılır? Adım adım uygulama

Uygulamada izlediğimiz akış, Donthu ve arkadaşlarının 2021’de yayımladığı yönerge ile büyük ölçüde örtüşür. Aşağıdaki adımları sırayla takip ederseniz yöntem bölümünüz de kendiliğinden şekillenir.

1. Amacı ve kapsamı belirleyin

Öncelikle tek cümlelik bir araştırma amacı yazın. Ardından zaman aralığını, dili ve yayın türlerini (makale, derleme, bildiri) netleştirin. Kapsam ne kadar açık olursa veri seti de o kadar savunulabilir olur.

2. Veri tabanını seçin

Web of Science Core Collection ve Scopus en çok tercih edilen kaynaklardır. Çünkü iki veri tabanı da kaynakça alanlarını dışa aktarır ve VOSviewer bu dosyaları doğrudan okur. Ayrıca Dimensions ve PubMed de desteklenir. Hedef derginin indeks durumunu kontrol etmek isterseniz Scopus dergi sorgulama rehberimize bakabilirsiniz.

3. Arama sorgusunu yazın ve kaydedin

Anahtar kavramlarınızı eş anlamlılarıyla birlikte AND, OR ve tırnak işaretiyle birleştirin. Örneğin TS=(“digital literacy” OR “digital competence”) AND TS=(teacher*) gibi bir sorgu kullanılabilir. Sorgunun tam metnini, arama tarihini ve sonuç sayısını mutlaka not edin; hakemler bu bilgileri ister.

4. Veriyi indirin ve temizleyin

Web of Science’tan “Full Record and Cited References” seçeneğiyle düz metin, Scopus’tan ise tüm alanları içeren CSV dosyası indirin. Her iki platformda da tek seferde indirilebilecek kayıt sayısı sınırlıdır; büyük setleri parçalar hâlinde alın. Ardından mükerrer kayıtları, kapsam dışı yayınları ve hatalı yazar adlarını temizleyin.

5. Analizi çalıştırın ve yorumlayın

Son olarak VOSviewer veya Bibliometrix ile analizleri yürütün. Her harita için kümelerin neyi temsil ettiğini, en güçlü bağlantıların hangi kavramlar arasında olduğunu ve bunun alan için ne anlama geldiğini yazın.

VOSviewer ile bibliyometrik analiz: Harita nasıl oluşturulur?

VOSviewer, van Eck ve Waltman tarafından geliştirilen ücretsiz bir ağ görselleştirme programıdır. Arayüzü sade olduğundan ilk kez çalışanlar için iyi bir başlangıç noktasıdır. Temel akış şöyledir:

1. Create düğmesiyle “bibliographic data” seçeneğini işaretleyin.
2. Kaynağı “Read data from bibliographic database files” olarak belirleyip Web of Science ya da Scopus dosyanızı yükleyin.
3. Analiz türünü (örneğin co-occurrence) ve analiz birimini (örneğin author keywords) seçin.
4. Sayım yöntemini belirleyin: tam sayım (full counting) veya kesirli sayım (fractional counting).
5. Asgari tekrar eşiğini girin; program varsayılan olarak anahtar kelimeler için 5 değerini önerir.
6. Haritayı oluşturduktan sonra ağ, katman (overlay) ve yoğunluk görünümlerini inceleyin.

Özellikle eş anlamlı kavramları birleştirmek için bir eş anlamlılar sözlüğü (thesaurus) dosyası hazırlayın. Örneğin “COVID-19”, “covid 19” ve “SARS-CoV-2 pandemic” ayrı düğümler olarak kalırsa kümeler yanıltıcı görünür. Bu dosya basit bir metin dosyasıdır ve “label” ile “replace by” sütunlarından oluşur.

Buna ek olarak eşik değerini rastgele seçmeyin. Eşiği neden seçtiğinizi ve kaç öğenin bu eşiği geçtiğini yöntem bölümünde açıkça belirtin. Böylece okuyucu analizinizi tekrar edebilir.

Bibliometrix ve Biblioshiny ile bibliyometrik analiz

R tabanlı Bibliometrix paketi, Aria ve Cuccurullo tarafından 2017’de tanıtıldı. Paketin Biblioshiny adlı arayüzü sayesinde kod yazmadan da çalışabilirsiniz. R’da paketi yükledikten sonra biblioshiny() komutu tarayıcıda bir panel açar.

VOSviewer’dan farklı olarak Bibliometrix, performans göstergelerini daha ayrıntılı üretir. Yıllık bilimsel üretim, yazar başına h-indeksi, Lotka yasasına göre yazar üretkenliği ve Bradford yasasına göre çekirdek dergiler bu çıktılar arasındadır. Ayrıca tematik harita ve tematik evrim grafikleri, konuların zaman içindeki değişimini göstermek için oldukça kullanışlıdır. h-indeksinin nasıl hesaplandığını Google Scholar ve h-indeks yazımızda ele aldık.

Pratikte pek çok araştırmacı iki aracı birlikte kullanır. Performans tablolarını Bibliometrix’ten, ağ haritalarını ise VOSviewer’dan alır. Yine de iki araçta aynı temizlenmiş veri setinin kullanıldığından emin olun; aksi hâlde sayılar birbirini tutmaz.

Haritalar nasıl yorumlanır? Kümeleri okumak

Harita hazır olduğunda asıl iş başlar. VOSviewer’da her düğüm bir öğeyi, düğümün büyüklüğü ağırlığını, çizgilerin kalınlığı ise bağlantı gücünü gösterir. Aynı renkteki düğümler, programın birbirine yakın bulduğu bir kümeyi temsil eder.

İlk olarak her kümeye içerdiği kavramlara bakarak bir ad verin. Örneğin “uzaktan eğitim”, “öğrenme yönetim sistemi” ve “pandemi” aynı kümedeyse bu kümeyi “pandemi dönemi çevrim içi öğrenme” olarak adlandırabilirsiniz. Ardından kümeler arası bağlantıları yorumlayın: iki küme arasında güçlü bağ varsa, bu konular literatürde birlikte ele alınıyor demektir.

Katman görünümü ise zamanı gösterir. Sarıya yakın renkli düğümler daha yeni, maviye yakın olanlar daha eski yayınlarda öne çıkan kavramlardır. Bu sayede yükselen temaları ve gelecekte çalışılabilecek konuları somut biçimde gösterebilirsiniz. Yine de bir kavramın haritada küçük görünmesi önemsiz olduğu anlamına gelmez; yalnızca o dönemde daha az çalışıldığını gösterir.

Son olarak yorumlarınızı mutlaka literatürle destekleyin. Her küme için o kümede en çok atıf alan iki üç çalışmayı okuyup tartışmada kısaca özetlemek, makalenin derinliğini belirgin biçimde artırır. Hakemler de çoğu zaman tam olarak bu sentezi görmek ister.

Bibliyometrik analiz makalesi nasıl yazılır?

Bu tür bir makale de klasik giriş, yöntem, bulgular ve tartışma yapısını izler. Ancak yöntem bölümü burada çok daha ayrıntılı olmalıdır. Hakemlerin en sık sorduğu sorular veri seti ve eşik değerleriyle ilgilidir.

• Giriş: Alanın önemi, mevcut derlemelerin sınırlılığı ve bu çalışmanın neden gerekli olduğu.
• Yöntem: Veri tabanı, tam sorgu, arama tarihi, dahil etme ve dışlama ölçütleri, temizleme adımları, yazılım sürümü ve eşikler.
• Bulgular: Önce performans göstergeleri, ardından bilim haritaları; her şeklin altında kısa bir yorum.
• Tartışma: Kümelerin kuramsal anlamı, araştırma boşlukları ve gelecek çalışmalar için gündem.
• Sınırlılıklar: Tek veri tabanı kullanımı, dil kısıtı ve atıfların zamana bağlı birikmesi.

Kayıt seçim sürecini göstermek için PRISMA akış şemasına benzeyen bir diyagram eklemek de giderek yaygınlaşıyor. Bu şema, kaç kaydın bulunduğunu, kaçının neden dışlandığını ve analize kaç kaydın girdiğini tek bakışta gösterir. Veri analizinin makale bütünlüğüne nasıl yerleştirileceğini ise kümenin merkez yazısı olan veri analizi ile dergi makalesi yazma rehberinde bulabilirsiniz.

Bibliyometrik analiz çalışmalarında sık yapılan hatalar

Danışmanlık verdiğimiz dosyalarda bazı hataların tekrar tekrar karşımıza çıktığını görüyoruz. Üstelik bunların çoğu hakem sürecinde düzeltme ya da ret nedeni olarak geri dönüyor.

• Sorguyu raporlamamak: Tam sorgu ve tarih yoksa çalışma tekrarlanamaz.
• Veri temizliğini atlamak: Aynı yazarın farklı yazımları ve eş anlamlı kavramlar haritayı bozar.
• İki veri tabanını hatalı birleştirmek: Web of Science ile Scopus kayıtları mükerrer temizliği yapılmadan birleştirilirse sayılar şişer.
• Yalnızca betimlemek: “En çok yayın yapan ülke ABD’dir” demek tek başına bulgu değildir; bunun alan için anlamını tartışın.
• Atıfları dönemden bağımsız okumak: Yeni yayınlar henüz atıf biriktirmemiştir; bu durumu yorumda dikkate alın.

Bu süreçte size nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editör ve istatistik uzmanlarından oluşan ekibimiz, arama sorgusunun kurulması, veri temizliği, VOSviewer ve Bibliometrix analizleri ile bulguların yorumlanması aşamalarında danışmanlık veriyor. Ayrıca analiz çıktılarınızı hedef derginin yazım kurallarına uygun şekil ve tablolara dönüştürüyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz. Analizin istatistik tarafında ek destek gerekirse veri analizi danışmanlığı sayfamızı da inceleyebilirsiniz.

Bunun yanında makale tamamlandığında dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Kişisel dergi hesabına giriş ve imza gibi adımlar ise yazarın kendisine aittir. Bize işini emanet eden birinin aklı artık bu işte kalmıyor; her adımı birlikte kontrol ediyoruz. Yayın kararını ise derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• VOSviewer: Getting started ve kullanım kılavuzu
• Bibliometrix: R paketi ve Biblioshiny belgeleri
• Aria, M. ve Cuccurullo, C. (2017). bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics.
• Donthu, N. ve ark. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research.

The post Bibliyometrik Analiz Nasıl Yapılır? VOSviewer ile Adım Adım Rehber first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Makale etik kurul onayı nedir, neden istenir?

Makale etik kurul onayı, araştırmanın katılımcı haklarını, gizliliği ve güvenliği koruyacak biçimde tasarlandığını bağımsız bir kurulun önceden incelediğini gösteren resmî karardır. Bu karar, yayın aşamasında dergi editörünün ilk baktığı belgelerden biridir. Çünkü etik izni gereken bir çalışma izinsiz yürütülmüşse, sonuçları ne kadar değerli olursa olsun çoğu dergi makaleyi değerlendirmeye almaz.

Türkiye’de konunun yayın tarafındaki en belirleyici metni TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri’dir. Kriterlere göre TR Dizin, COPE ilkelerini benimser ve editörlerden her araştırmanın ilgili kurul tarafından araştırma öncesinde onaylandığından emin olmalarını bekler. Dolayısıyla TR Dizin’deki bir dergiye gönderilen makalede etik kurul bilgisi eksikse, dosya çoğu zaman ön incelemede yazara geri döner.

Benzer şekilde uluslararası dergiler de aynı kuralları uygular. Özellikle ICMJE önerilerini benimseyen tıp ve sağlık dergileri, insan katılımcılı her çalışmada etik onay ve bilgilendirilmiş onam beyanı ister. Kısacası etik onay, yayın sürecinin sonunda değil başında düşünülmesi gereken bir adımdır.

Hangi çalışmalar etik kurul izni gerektirir?

TR Dizin’in 2020’de yayımladığı etik kurallarla ilgili açıklama metni, izin gerektiren araştırmaları açıkça sıralar. Aşağıdaki liste bu metne dayanır.

• Katılımcıdan veri toplanan araştırmalar: Anket, mülakat, odak grup, gözlem, deney ve görüşme teknikleriyle yürütülen nitel ya da nicel her çalışma.
• İnsan ve hayvan kullanımı: İnsan ve hayvanların, materyal ve veriler dâhil, deneysel ya da başka bilimsel amaçlarla kullanılması.
• Klinik araştırmalar: İnsanlar üzerinde yapılan klinik çalışmalar.
• Hayvan araştırmaları: Hayvanlar üzerinde yürütülen her türlü deneysel çalışma.
• Retrospektif çalışmalar: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamına giren geriye dönük dosya ve kayıt incelemeleri.

Ayrıca aynı metin üç ek beyanı zorunlu tutar. İlk olarak olgu sunumlarında aydınlatılmış onam formunun alındığı belirtilmelidir. İkinci olarak başkasına ait ölçek, anket ve fotoğraflar için sahiplerinden izin alınmalıdır. Son olarak kullanılan fikir ve sanat eserlerinde telif kurallarına uyulduğu yazılmalıdır.

Somut bir örnek vermek gerekirse öğretmenlere uygulanan bir tutum ölçeği, hastane kayıtlarından yapılan bir dosya taraması ve sosyal medya kullanıcılarıyla yapılan derinlemesine görüşmeler bu kapsama girer. Yöntem seçimi aşamasındaysanız nitel ve nicel araştırma farkı rehberimiz de hangi veri toplama tekniğinin hangi izni doğuracağını görmenize yardım eder.

Hangi çalışmalarda etik kurul gerekmez?

TR Dizin kriterleri yalnızca “etik kurul izni gerektiren” çalışmalardan söz eder; yani her makale için izin şart değildir. Genel olarak katılımcıdan veri toplanmayan ve kişisel veri işlenmeyen çalışmalar bu kapsamın dışında kalır.

• Literatür temelli derlemeler: Yayımlanmış çalışmaları inceleyen geleneksel derleme, sistematik derleme ve meta-analizler genellikle izin gerektirmez.
• Kamuya açık anonim veriler: Kişiyi tanımlamayan resmî istatistiklerle yapılan analizler çoğu zaman kapsam dışıdır.
• Kuramsal çalışmalar: Kavramsal tartışma, hukuki inceleme veya metin çözümlemesi gibi katılımcısız çalışmalar da genellikle izin gerektirmez.

Bununla birlikte TR Dizin, makalede izin gerekip gerekmediğinin her durumda belirtilmesini ister. Bu yüzden izin gerekmeyen bir çalışmada bile “Bu çalışma etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalar arasındadır” gibi açık bir ifade eklemelisiniz. Ancak sınırda kalan durumlarda karar sizin değil kurulun olmalıdır; şüphe varsa kuruldan görüş istemek en güvenli yoldur.

Makale etik kurul onayı hangi kuruldan alınır? Karşılaştırma tablosu

Öncelikle bilinmesi gereken şey, başvurulacak kurulun çalışmanın niteliğine göre değişmesidir. Aşağıdaki tablo, resmî düzenlemelerdeki genel ayrımı özetler. Yine de kurumunuzun kendi yönergesi her zaman önceliklidir.

YÖK’ün Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, üniversitelerde sosyal ve beşeri bilimler, sağlık bilimleri ile fen ve mühendislik bilimleri alanlarında ayrı kurullar kurulmasını öngörür. Yönergenin 2025’te değişen 7. maddesine göre bu kurullar, insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan araştırmaları inceleyip onay verir. Öte yandan girişimsel klinik araştırmalar için Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelik, etik kurul onayı ile birlikte TİTCK izni alınmadan araştırmanın başlatılamayacağını hükme bağlar.

Üniversite mensubu olmayan araştırmacılar da bu süreçten muaf değildir. TR Dizin’in açıklama metni, bu araştırmacıların bölgelerindeki etik kurullara başvurabileceğini belirtir. Ancak her kurul dış başvuru kabul etmeyebilir; başvurmadan önce kurulun web sayfasındaki koşulları okuyun.

Makale etik kurul onayı nasıl alınır? Adım adım başvuru

Başvuru süreci kurumdan kuruma değişse de temel adımlar benzerdir. Uygulamada önerdiğimiz sıra şöyledir.

1. Doğru kurulu belirleyin. Yukarıdaki tabloya göre çalışmanızın hangi kurulun yetki alanına girdiğini netleştirin.
2. Güncel formları indirin. Kurulun web sayfasındaki başvuru formu, onam formu şablonu ve kontrol listesi her dönem güncellenebilir.
3. Araştırma protokolünü yazın. Amaç, yöntem, örneklem, veri toplama araçları, veri saklama ve analiz planını açıkça anlatın.
4. Ölçek ve kurum izinlerini toplayın. Başkasına ait ölçek kullanıyorsanız yazardan izin alın; veri toplayacağınız okul, hastane veya kurumdan da izin isteyin.
5. Toplantı takvimine göre başvurun. Kurullar belirli aralıklarla toplanır; son başvuru tarihini kaçırmak süreci bir sonraki toplantıya erteler.
6. Düzeltme taleplerini yanıtlayın. Kurul ek bilgi isteyebilir; istenen değişiklikleri yapıp yeniden sunun.
7. Kararı aldıktan sonra veri toplayın. Karar yazısındaki tarih ve sayı numarasını kaydedin; veri toplama bu tarihten sonra başlamalıdır.

Özellikle tez öğrencileri için zamanlama kritik önem taşır. Çünkü etik kurul kararı çoğu zaman tez önerisi kabul edildikten sonra istenir ve veri toplama takvimini doğrudan etkiler. Bu nedenle başvuruyu tez takviminizin en başına yerleştirmenizi öneririz. Başvuru formlarının doldurulması ve protokol yazımında ayrıntılı rehberlik için etik kurul başvuru danışmanlığı sayfamızı da inceleyebilirsiniz.

Başvuru dosyasında hangi belgeler bulunur?

Her ne kadar kurullar farklı listeler kullansa da dosyaların çoğunda aşağıdaki belgeler istenir. Eksik belge, başvurunun gündeme alınmamasının en sık nedenidir.

• Başvuru formu: Araştırmanın künyesi, yürütücü ve araştırmacı bilgileri ile imzalar.
• Araştırma protokolü: Yöntem, örneklem büyüklüğü ve analiz planını içeren ayrıntılı metin.
• Veri toplama araçları: Anket, ölçek, görüşme soruları veya gözlem formunun son hâli.
• Bilgilendirilmiş onam formu: Katılımcıya araştırmayı, hakları ve çekilme serbestliğini anlatan anlaşılır metin.
• İzin yazıları: Ölçek sahibinin izni ile veri toplanacak kurumun izni.
• Özgeçmişler: Araştırmacıların kurulun istediği formatta hazırlanmış kısa özgeçmişleri.

Buna ek olarak veri gizliliği bölümü, son yıllarda kurulların en dikkatli okuduğu kısımdır. Özellikle sağlık verisi kullanan çalışmalarda verinin nasıl anonimleştirileceğini ve nerede saklanacağını açıkça yazın. Bu konudaki temel ilkeleri klinik araştırmalarda veri gizliliği yazımızda ele aldık.

Makale etik kurul onayı makalede nasıl beyan edilir?

TR Dizin kriterlerine göre izin bilgileri, yani kurul adı, tarih ve sayı numarası, yöntem bölümünde yer almalıdır. Ayrıca aynı bilgi makalenin ilk ya da son sayfalarından birinde de verilmelidir. Pek çok dergi bunun için makale sonunda ayrı bir “Etik Beyan” başlığı kullanır.

Ardından dergi sistemine yüklemeniz gereken belgeyi kontrol edin. DergiPark’taki birçok dergi, etik kurul karar yazısının PDF hâlini gönderim sırasında ek dosya olarak ister. Hakem değerlendirmesi kör yürütülüyorsa, belgedeki adınızı gizlemeniz gerekip gerekmediğini derginin yazım kurallarından öğrenin.

Geriye dönük etik kurul onayı alınabilir mi?

Genel bir kural olarak etik onay, veri toplama başlamadan önce alınır. TR Dizin kriterlerindeki “araştırma öncesinde onaylandığından emin olma” ifadesi de bunu gösterir. Bu yüzden birçok kurul, veri toplama tamamlandıktan sonra yapılan başvuruları değerlendirmediğini yönergesinde açıkça yazar.

Ancak TR Dizin’in 2020 tarihli açıklaması önemli bir geçiş hükmü içerir. Buna göre 2020 öncesi araştırma verileri kullanılmış çalışmalar, yüksek lisans ve doktora tezlerinden üretilmiş çalışmalar ve önceki yıl dergiye gönderilip kabul edilmiş ama henüz yayımlanmamış makaleler için geriye dönük etik kurul izni gerekmez. Yine de bu durumun makalede açıkça belirtilmesi beklenir.

Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: tezden üretilen makale istisnası, tezin kendisi için gereken izni ortadan kaldırmaz. Tez sırasında izin alınmışsa, makalede o kararın bilgileri verilmelidir.

Makale etik kurul onayı sürecinde sık yapılan hatalar

Danışmanlık verdiğimiz dosyalarda ise aynı hataların sık tekrarlandığını görüyoruz. Üstelik bunların bir kısmı yayını aylarca geciktirebilir.

• Veriyi önce toplamak: Onaydan önce toplanan veri, çoğu kurul ve dergi açısından kullanılamaz hâle gelir.
• Yanlış kurula başvurmak: Girişimsel bir sağlık çalışmasını sosyal bilimler kuruluna sunmak, dosyanın iadesine yol açar.
• Kapsamı değiştirmek: Onaydan sonra örneklemi veya ölçeği değiştirip kurula bildirmemek, sonradan sorun doğurur.
• Beyanı unutmak: Onay alınmış olsa bile kurul adı, tarih ve sayı makalede yazılmazsa editör dosyayı geri gönderir.
• Ölçek iznini atlamak: Başkasına ait ölçeğin izni, etik kurul onayından ayrı bir belgedir.

Editörlerin ön incelemede neye baktığını merak ediyorsanız ön inceleme kontrol listesi yazımız yararlı olacaktır. Etik beyan dışındaki gönderim adımları için de kümenin merkezi olan SCI ve SSCI dergilerde makale yayınlama rehberine göz atabilirsiniz.

Bu süreçte size nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editör ve istatistik uzmanlarından oluşan ekibimiz, araştırma protokolünün yazımı, örneklem ve analiz planı, bilgilendirilmiş onam metni ve makaledeki etik beyanın düzenlenmesi aşamalarında danışmanlık veriyor. Ayrıca çalışmanızın hangi kurulun yetki alanına girdiğini birlikte netleştiriyoruz. Kapsamı ve süreyi dosyanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Bunun yanında makale tamamlandığında, dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Kurula başvuru, imza ve kişisel hesap girişi gibi adımlar ise araştırmacının kendisine aittir. Bize işini emanet eden birinin aklı artık bu işte kalmıyor; her adımı birlikte kontrol ediyoruz. Onay kararını etik kurul, yayın kararını ise derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin: Dergi Değerlendirme Kriterleri
• YÖK: Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (PDF)
• Resmî Gazete: Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelik (27.05.2023)
• TİTCK: Klinik araştırmalar

The post Makale Etik Kurul Onayı Nasıl Alınır? Hangi Çalışmalar Gerektirir, Beyan Nasıl Yazılır? first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.

Makale kabul yazısı nedir, karar e-postasından farkı ne?

Makale kabul yazısı, bir derginin editörü ya da yayın kurulu adına düzenlenen ve makalenin hakem sürecini tamamlayıp yayına kabul edildiğini gösteren resmî bir belgedir. İngilizce yayın dünyasında bu belgeye “acceptance letter” denir. Türkçede ise “kabul belgesi” ya da “kabul mektubu” ifadeleri de kullanılır.

Pek çok yazar, kabul kararını bildiren sistem e-postasını kabul yazısıyla aynı şey sanır. Oysa ikisi farklı işlev görür. Karar e-postası, makale yönetim sisteminin otomatik olarak gönderdiği bir bildirimdir. Kabul yazısı ise genellikle antetli, tarihli ve editör adı taşıyan, üçüncü kişilere sunulmak üzere hazırlanmış bir belgedir.

Örneğin DergiPark’ın yazar süreç rehberine göre editör kabul kararı verdiğinde makalenin durumu “Yayın sürecinde” olarak değişir. Yazara da karara dair bir e-posta gider ve bu e-posta süreç sayfasındaki E-Postalar sekmesinde saklanır. Bununla birlikte imzalı ya da antetli ayrı bir belge, birçok dergide editörlükten ayrıca talep edilir.

Arama motorlarında aynı belge için “makale kabul mektubu”, “DergiPark kabul belgesi” ya da “yayın kabul yazısı” gibi farklı adlar kullanılıyor. Hepsi temelde aynı ihtiyaca karşılık gelir: kabul kararını üçüncü bir kuruma belgelemek. Bu yüzden belgeyi isterken adından çok içeriğine odaklanmanızı öneriyoruz.

Makale kabul yazısında hangi bilgiler bulunmalı?

Belgenin içeriği dergiden dergiye değişir. Bununla birlikte bir kurumun belgeyi kabul etmesi için bazı temel bilgilerin eksiksiz olması beklenir. Aşağıdaki listeyi, elinize geçen belgeyi kontrol ederken kullanabilirsiniz.

• Dergi kimliği: Derginin tam adı, basılı ve elektronik ISSN numarası ile yayıncı bilgisi yer almalıdır.
• Makale bilgisi: Başlık, gönderim numarası ve tüm yazarların adları makaledekiyle birebir aynı olmalıdır.
• Tarihler: Gönderim tarihi ile kabul tarihi açıkça yazılmalıdır.
• Yayın planı: Varsa planlanan cilt, sayı ya da yıl bilgisi eklenir; DOI verildiyse o da yazılır.
• İmza ve antet: Editörün adı, unvanı ve derginin resmî iletişim adresi belgede görünmelidir.
• Hakem süreci ifadesi: Bazı kurumlar, makalenin hakem değerlendirmesinden geçtiğinin belgede yazmasını ister.

Özellikle yazar adlarındaki küçük farklar sonradan sorun çıkarabilir. Bu nedenle ORCID kaydınızdaki ad yazımı ile makaledeki yazımın aynı olmasına dikkat edin. Ayrıca belgenin hangi kuruma sunulacağını biliyorsanız, o kurumun istediği ek bilgileri baştan editöre iletin.

Makale kabul yazısı nasıl alınır? Adım adım

Kabul yazısı almak çoğu zaman karmaşık değildir; ancak doğru zamanda ve doğru kanaldan istenmesi gerekir. Uygulamada önerdiğimiz sıra şöyledir.

1. Son kabul kararını bekleyin. Revizyon aşamasındaki bir makale için belge istemek, editörü zor durumda bırakır.
2. Sistemdeki karar mektubunu kaydedin. DergiPark’ta Karar sekmesinden, uluslararası sistemlerde ise karar e-postasından PDF çıktısı alın.
3. Derginin web sayfasına bakın. Bazı dergiler “Kabul Yazısı” başlıklı ayrı bir sayfada hangi bilgilerin gönderileceğini açıklar.
4. Talebinizi resmî kanaldan iletin. Derginin iletişim adresine ya da sistemdeki Mesajlar sekmesine yazın.
5. Kullanım amacını belirtin. Belgeyi enstitüye, teşvik komisyonuna veya bir burs programına sunacaksanız bunu kısaca söyleyin.
6. Belgeyi kontrol edip arşivleyin. Ad, başlık ve tarihleri kontrol edin; ardından karar e-postasıyla birlikte saklayın.

Öte yandan bazı dergiler kabul yazısını yalnızca sorumlu yazara gönderir. Dolayısıyla ortak yazarların belgeyi sorumlu yazar aracılığıyla istemesi daha uygun olur. Bu nedenle ortak yazarlı çalışmalarda talebi kimin ileteceğini baştan kararlaştırmak, gereksiz yazışmaları önler.

Editöre hangi e-postayı yazmalısınız?

Genel olarak talep e-postası kısa, nazik ve tanımlayıcı olmalıdır. Editörler çok sayıda yazışma aldığı için makale numarası ve başlığı ilk satırda görünmelidir. Aşağıdaki metni kendi bilgilerinizle uyarlayabilirsiniz.

Ayrıca yanıt gecikirse bir hafta kadar bekleyip tek bir hatırlatma göndermek yeterlidir. Sık hatırlatma yapmak ise yayın ekibiyle ilişkinizi gereksiz yere gerer.

Uluslararası dergilerde acceptance letter nasıl görünür?

Editorial Manager, ScholarOne ve benzeri sistemler kullanan uluslararası dergilerde kabul, genellikle “Decision on your manuscript” konulu bir e-postayla bildirilir. Bu e-posta çoğu durumda resmî karar mektubu niteliğindedir. Ancak bazı kurumlar antetli bir belge istediği için yazarlar yayın ofisinden ayrıca “acceptance letter” talep eder.

Kabulden sonra yayıncı genellikle telif ya da lisans formu, ardından da düzeltme provası (proof) gönderir. Makale bu aşamada “accepted manuscript”, “in press” veya “early view” gibi etiketlerle çevrimiçi görünebilir. Yani bu etiketler, makalenin henüz bir cilt ve sayıya yerleşmediğini gösterir. Nitekim pek çok kurum, belgelendirmede tam olarak bu ayrıma bakar.

Makale kabul yazısı nerede geçerli? Karşılaştırma tablosu

Belgenin değeri, onu sunduğunuz kurumun kuralına bağlıdır. Aşağıdaki tablo, resmî metinlerde ve kurum uygulamalarında karşılaştığımız genel durumu özetler. Yine de her başvurudan önce güncel kılavuzu okumanızı öneririz.

Doçentlik tarafında Üniversitelerarası Kurul’un sık sorulan sorular metni açıktır. Yayımlanmış makale, başvuru tarihi itibarıyla yayım için bütün süreçleri tamamlanmış çalışmadır. Bu yüzden “online published” veya “early access” ibareli çalışmalar beyannamede yayımlanmış makale olarak değerlendirilmez. Teşvik tarafında da benzer bir mantık geçerlidir; ayrıntılı hesap için akademik teşvik puan rehberimizi okuyabilirsiniz.

Öte yandan lisansüstü mezuniyette tablo daha karışıktır. Bazı senato kararları hakemli bir dergiden alınmış kabul yazısını yeterli sayar ve belgenin içeriğini ayrıca tanımlar. Buna karşın bazı kurumlar yalnızca yayımlanmış eserleri kabul eder. Kısacası makale kabul yazısı ile mezun olup olamayacağınızı, kendi enstitünüzün güncel metni belirler.

Kabulden sonra makale neden hemen yayımlanmaz?

Öncelikle kabul kararı, yayın sürecinin bittiği anlamına gelmez. DergiPark rehberine göre kabul edilen makaleye yayın editörü, mizanpaj editörü ya da son okuyucu atanabilir. Ardından dizgi, son okuma ve DOI işlemleri yapılır. Dergi bu işleri tamamladıktan sonra makaleyi bir sayıya yerleştirir.

Genellikle bu aşamanın süresi derginin yayın sıklığına ve bekleyen makale sayısına bağlıdır. Örneğin yılda iki sayı çıkaran bir dergide, kabul ile yayın arasında birkaç ay geçmesi olağandır. Aşama aşama bekleme sürelerini DergiPark makale yayınlama süresi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bu bekleme dönemi, doçentlik ya da teşvik takvimi olan yazarlar için önemlidir. Çünkü bu kurumlar kabul tarihine değil yayım tarihine bakar. Dolayısıyla başvuru tarihi yaklaşan bir yazar, kabul yazısını aldığında da derginin hangi sayıyı planladığını sormalıdır.

Sahte makale kabul yazısı nasıl anlaşılır?

Hızlı yayın vaadiyle çalışan şüpheli dergiler ve aracılar, gerçek bir değerlendirme yapmadan kabul belgesi düzenleyebilir. Böyle bir belge, kurum incelemesinde fark edildiğinde yazar için ciddi sonuçlar doğurabilir. Aşağıdaki işaretler, belgeyi dikkatle incelemeniz gerektiğini gösterir.

• Hakem raporu olmadan kabul: Gönderimden birkaç gün sonra, hiçbir hakem yorumu almadan gelen kabul kararı olağan değildir.
• Ödemeye bağlı belge: Belge ancak bir ücret ödendikten sonra veriliyorsa ve dergi ücret politikasını açıkça yayımlamıyorsa dikkatli olun.
• Kişisel e-posta adresi: Kurumsal alan adı yerine ücretsiz bir e-posta servisinden gelen belgeler sorgulanmalıdır.
• Tutarsız künye: ISSN numarasının başka bir dergiye ait çıkması ya da derginin adının web sitesinde farklı yazılması uyarı işaretidir.
• Çalışmayan DOI: Belgede yazan DOI numarası doi.org üzerinden açılmıyorsa yayıncıya doğrudan sorun.

Bu durumda belgeyi derginin resmî web sitesindeki iletişim adresinden teyit edin. Dergiyi baştan doğru seçmek için de yırtıcı dergileri tanıma rehberimizi incelemenizi öneririz.

Belgeyi isterken en sık hangi hatalar yapılır?

Danışmanlık verdiğimiz dosyalarda aynı birkaç hatanın tekrarlandığını görüyoruz. Bunların çoğu küçük görünse de başvuru takvimi sıkışık olan yazarlar için haftalar kaybettirebilir.

• Erken talep: Revizyon onaylanmadan belge istemek, editörden olumsuz yanıt almanın en yaygın nedenidir.
• Eksik bilgi: Makale numarası ve başlık yazılmadığında editör dosyayı bulmak için ek yazışma yapmak zorunda kalır.
• Yanlış kanal: Derginin resmî adresi yerine bir hakemin ya da kurul üyesinin kişisel adresine yazmak süreci uzatır.
• Kontrol etmeden teslim: Ad ya da tarih hatası fark edilmeden kuruma sunulan belge, sonradan düzeltme gerektirir.
• Tek belgeye güvenmek: Kabul yazısını, karar e-postası ve sistem ekran görüntüsüyle birlikte saklamak daha güvenlidir.

Ayrıca kurumunuz belgenin aslını ya da e-imzalı bir sürümünü istiyorsa bunu talep e-postasında baştan belirtin. Böylece aynı belge için ikinci kez yazışmanız gerekmez.

Süreci hızlandırmak için yazar ne yapabilir?

Kabul kararını yalnızca derginin editörü ve hakemleri verir. Bu nedenle hiçbir yazar ya da danışman, belirli bir tarihte kabul yazısı alınacağını önceden söyleyemez. Yine de yazarın elinde olan ve süreyi kısaltan adımlar vardır.

• Dergi seçimi: Yayın sıklığı, ortalama değerlendirme süresi ve kapsam uyumu baştan kontrol edilmelidir.
• Eksiksiz gönderim: Yazım kurallarına uygun dosya, etik beyanlar ve editöre ön yazı ilk gönderimde hazır olmalıdır.
• Zamanında revizyon: Hakem yorumlarına verilen süre içinde, madde madde yanıt verilmelidir.
• Açık iletişim: Editörün sorularına kısa sürede ve net cevap vermek, dosyanın beklemede kalmasını önler.

Kabul yerine ret kararı gelirse paniğe gerek yoktur. Ret gerekçelerini sistemli okumak, bir sonraki dergide başarı şansını artırır. Bu konuda kümenin merkez yazısı olan makale reddi nedenleri ve çözüm önerileri rehberine başvurabilirsiniz.

Bu süreçte size nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editör ve istatistik uzmanlarından oluşan ekibimiz, makalenizin dergiye hazırlanması, dergi seçimi, istatistiksel analiz, akademik dil düzenleme ve hakem yorumlarına yanıt aşamalarında danışmanlık veriyor. Ayrıca belgenizi sunacağınız kurumun kuralını birlikte okuyup takviminize uygun dergileri gösteren kısa bir liste hazırlıyoruz. Kapsamı ve süreyi dosyanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Makale tamamlandığında, dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz; kabul sonrasında makale kabul yazısını hangi bilgilerle isteyeceğinizi de birlikte planlıyoruz. Yalnızca kişisel hesap girişi ve imza gerektiren adımlar size kalır. Bize işini emanet eden birinin aklı artık bu işte kalmıyor; her adımı birlikte kontrol ediyoruz. Kabul kararını elbette derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• DergiPark Süreç Rehberi
• DergiPark: Yazarın Süreç Ekranları (PDF)
• Üniversitelerarası Kurul: doçentlik başvuru şartları ve sık sorulan sorular
• Mevzuat Bilgi Sistemi: Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliği

The post Makale Kabul Yazısı (Acceptance Letter) Nedir, Nasıl Alınır? first appeared on Dergi Makalesi Yazdırma & Danışmanlık.