Kısaca: Sorumlu yazar, gönderimden yayına kadar dergiyle yazışmayı üstlenen tek kişidir. Yazar sırası ise dergi ya da editör tarafından değil, yazar ekibinin ortak kararıyla belirlenir. Bu rehberde ICMJE’nin yazarlık ölçütlerini, sorumlu yazarın görevlerini, yazar sırasının nasıl konuşulacağını ve CRediT katkı beyanının örnekle nasıl yazılacağını anlatıyoruz.
Hazırlayan: Dergi Makalesi Danışmanlık Editör Ekibi · Yazarlık etiği ve dergi gönderimi · Yayın: 29.10.2026 · Okuma: 12 dk
Sorumlu yazar nedir?
Sorumlu yazar (corresponding author), makalenin gönderim, hakem değerlendirmesi ve yayın süreçlerinde dergiyle iletişimden birincil olarak sorumlu olan kişidir. Aslında bu tanım, Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi’nin (ICMJE) yazarlık önerilerinden gelir. Bununla birlikte tıp dışındaki birçok dergi de aynı ilkeleri yazar rehberinde esas alır.
Pratikte editörün e-postaları, hakem raporları, revizyon talepleri ve son okuma (proof) dosyaları bu kişiye gelir. Ayrıca yayından sonra makaleye yöneltilen soru ve eleştirilere yanıt vermek de bu kişinin işidir. Dolayısıyla bu rol bir unvan değil, süreç boyunca süren bir iş yüküdür.
Burada önemli bir ayrıntı var: ICMJE, editörlerin tüm yazışmaların kopyasını listedeki bütün yazarlara göndermesini önerir. Yani iletişimi tek kişi yürütür, ancak diğer yazarlar da süreçten haberdar olmalıdır. Böylece bu yaklaşım, ekip içinde “benim haberim yoktu” türünden sorunları azaltır.
Sorumlu yazarın görevleri nelerdir?
ICMJE’ye göre sorumlu yazar, derginin idari gereklerinin eksiksiz tamamlanmasını sağlar. Ancak bu görevlerin bir kısmı ortak yazarlara devredilebilir. Tipik görev listesi şöyledir:
- Yazarlık bilgileri: Tüm yazarların ad, kurum, e-posta ve ORCID bilgilerini doğru biçimde sisteme girmek.
- Etik belgeler: Etik kurul onayı ve gerekiyorsa klinik araştırma kayıt belgelerini yüklemek.
- Beyanlar: Çıkar çatışması ve ilişki beyanlarının her yazar için tamamlandığını kontrol etmek.
- Zamanında yanıt: Gönderim ve hakem süreci boyunca editörün sorularına gecikmeden dönmek.
- Yayın sonrası iletişim: Okuyucu eleştirilerine yanıt vermek ve dergi veri ya da ek bilgi isterse iş birliği yapmak.
Bu listeye uygulamada bir madde daha eklenir: ekip içi koordinasyon. Örneğin revizyon geldiğinde hangi hakem yorumunu hangi yazarın yanıtlayacağına iletişimden sorumlu kişi karar verir. Hakem yorumlarına yanıt mektubunun nasıl yapılandırılacağını hakemlere cevap mektubu rehberimizde örneklerle anlattık.
Kimler yazar olabilir? ICMJE’nin dört ölçütü
İletişim rolünü konuşmadan önce, kimin yazar listesinde yer alacağı netleşmelidir. ICMJE, yazarlığın şu dört ölçütün hepsini birlikte karşılamaya dayanmasını önerir:
- Çalışmanın tasarımına ya da verilerin toplanmasına, analizine veya yorumlanmasına önemli katkı sağlamak.
- Makaleyi taslak olarak yazmak ya da önemli entelektüel içerik açısından eleştirel biçimde gözden geçirmek.
- Yayımlanacak son sürümü onaylamak.
- Çalışmanın her yönünden hesap verebilir olmayı kabul etmek.
Dört ölçütün tamamını karşılamayan katkı sahipleri yazar olarak listelenmez; bunun yerine teşekkür (acknowledgments) bölümünde anılır. ICMJE, tek başına yazarlık için yeterli olmayan katkılara açık örnekler verir. Bunlar arasında fon sağlamak, araştırma grubunu genel olarak yönetmek, idari destek, yazım desteği, teknik editörlük, dil düzenleme ve son okuma yer alır.
Bu ayrım bizim çalışma biçimimizi de doğrudan ilgilendirir. Dil düzenleme, biçim uyarlama ya da teknik editörlük desteği veren bir ekip, tek başına bu katkıyla yazar listesine girmez. Nitekim ICMJE, yazım yardımı alındıysa bunun teşekkür bölümünde belirtilmesini önerir. Öte yandan çalışmanın tasarımına ve yorumuna gerçek katkı veren bir istatistikçi, diğer ölçütleri de karşılıyorsa yazar olabilir.
Yazarlık etiğinin genel çerçevesini merak ediyorsanız yazarlık ve katkıda bulunma etiği yazımıza da göz atabilirsiniz.
Yazar sırası nasıl belirlenir?
ICMJE’nin açık ifadesine göre yazarların hangi sırayla listeleneceğine editörler değil, yazar ekibi birlikte karar verir. Ayrıca sıralama ölçütleri alandan alana değişebilir. Bu nedenle “doğru sıra” diye evrensel bir kural yoktur; ama yaygın uygulamaları bilmek konuşmayı kolaylaştırır.
- Katkıya göre sıralama: Birçok alanda işin en büyük kısmını üstlenen kişi birinci yazar olur. Diğer yazarlar katkı büyüklüğüne göre sıralanır.
- Son yazar geleneği: Özellikle deneysel ve sağlık bilimlerinde son sıra, çalışmayı yöneten kıdemli araştırmacıya ayrılabilir.
- Alfabetik sıralama: Bazı alanlarda yazarlar soyadına göre alfabetik dizilir. Bu durumda sıra, katkı büyüklüğü hakkında bilgi vermez.
- Eşit katkı notu: İki kişi eşit katkı verdiyse birçok dergi bunu dipnotla belirtmeye izin verir.
Hangi geleneğin geçerli olduğunu anlamak için hedef derginin son sayılarına bakın. Benzer şekilde kurumunuzun akademik değerlendirme ölçütleri de yazar sırasına farklı ağırlıklar verebilir. Örneğin bir değerlendirmede birinci ya da yazışmadan sorumlu yazar olmak ayrıca puanlanıyorsa, bu durum ekipte açıkça konuşulmalıdır.
Bu yüzden en sağlıklı yöntem, sırayı çalışmanın başında yazılı olarak belirlemek ve iş paylaşımı değişirse güncellemektir. ICMJE de büyük gruplarda yazarlığın iş başlamadan önce kararlaştırılmasını ve gönderimden önce teyit edilmesini önerir.
Sorumlu yazar ile birinci yazar aynı kişi mi olmalı?
Hayır, zorunlu değildir. Birinci yazar genellikle işin büyük kısmını yapan kişidir; sorumlu yazar ise iletişimi yürüten kişidir. Bu iki rol aynı kişide birleşebileceği gibi farklı kişilere de verilebilir.
Örneğin yüksek lisans tezinden üretilen bir makalede öğrenci birinci yazar olabilir. Buna karşın danışman öğretim üyesi, mezuniyet sonrası da ulaşılabilir olacağı için iletişim rolünü üstlenebilir. Tersi de mümkündür: doktora öğrencisi hem birinci yazar olabilir hem de yazışmaları yürütebilir ve danışman son sırada yer alır.
Bu nedenle seçim yaparken şu soruyu sorun: Kim süreç boyunca ve yayından sonra e-postalara zamanında yanıt verebilir? ICMJE’nin vurguladığı ulaşılabilirlik şartı, kıdemden daha belirleyicidir. Ayrıca bazı dergi sistemlerinde yalnızca bir iletişim yazarı seçilebildiğini unutmayın.
CRediT nedir? 14 katkı rolü tablosu
CRediT (Contributor Roles Taxonomy), araştırma çıktılarına yapılan katkıları tanımlamak için geliştirilmiş 14 rollü bir sınıflandırmadır. NISO’nun açıklamasına göre CRediT, 2022’de ANSI/NISO standardı olarak onaylanmıştır ve CC-BY 4.0 lisansıyla serbestçe kullanılabilir. Bu sayede bugün birçok yayıncı, gönderim sırasında CRediT formatında katkı beyanı ister.
Önemli bir uyarı: NISO, CRediT’in yazarlığı belirlemek için tasarlanmadığını açıkça belirtir. Benzer şekilde Elsevier de CRediT’in derginin yazarlık ölçütlerini hiçbir şekilde değiştirmediğini vurgular. Yani önce kimin yazar olduğuna ICMJE gibi ölçütlerle karar verilir; CRediT ise bu kişilerin ne yaptığını tarif eder.
| CRediT rolü | Türkçe karşılığı | Kısaca ne anlama gelir? |
|---|---|---|
| Conceptualization | Kavramsallaştırma | Araştırma fikri, amaç ve hedeflerin oluşturulması |
| Data curation | Veri düzenleme | Verinin temizlenmesi, etiketlenmesi ve saklanması |
| Formal analysis | Biçimsel analiz | İstatistiksel, matematiksel ya da hesaplamalı analiz |
| Funding acquisition | Fon edinme | Projeyi destekleyen finansmanın sağlanması |
| Investigation | Araştırmanın yürütülmesi | Deneylerin yapılması ya da veri toplanması |
| Methodology | Yöntem | Yöntemin geliştirilmesi ya da modellerin kurulması |
| Project administration | Proje yönetimi | Planlama ve yürütmenin koordinasyonu |
| Resources | Kaynak sağlama | Materyal, örnek, cihaz ya da hesaplama olanağı sunulması |
| Software | Yazılım | Kod yazılması, uygulanması ve test edilmesi |
| Supervision | Denetim ve danışmanlık | Araştırmanın gözetimi ve ekibe rehberlik |
| Validation | Doğrulama | Sonuçların tekrarlanabilirliğinin kontrolü |
| Visualization | Görselleştirme | Şekil, grafik ve veri sunumunun hazırlanması |
| Writing – original draft | Yazım – ilk taslak | İlk metnin yazılması (esaslı çeviri dâhil) |
| Writing – review & editing | Yazım – gözden geçirme | Araştırma ekibi içinden eleştirel okuma ve revizyon |
Türkçe karşılıklar, okuma kolaylığı için tarafımızdan yapılmış açıklayıcı çevirilerdir. Gönderim sisteminde her zaman derginin istediği İngilizce rol adlarını kullanın.
Sorumlu yazar CRediT katkı beyanını nasıl yazar?
Elsevier’in açıklamasına göre katkı açıklamalarının doğru olmasını ve tüm yazarlarca onaylanmasını sağlamak sorumlu yazarın görevidir. Her yazarın rolü listelenir ve bir yazar birden fazla rol üstlenebilir. Ayrıca beyan gönderim sırasında verilir; yayımlanan makalede ise genellikle teşekkür bölümünün üstünde yer alır.
Aşağıda üç yazarlı, uydurma isimlerle hazırlanmış bir örnek bulunuyor:
CRediT authorship contribution statement
Ayşe K.: Conceptualization, Methodology, Investigation, Writing – original draft.
Mehmet T.: Formal analysis, Data curation, Visualization.
Selin D.: Supervision, Writing – review & editing, Project administration.
Beyanı hazırlarken üç pratik kurala dikkat edin. İlk olarak rolleri gerçek işe göre yazın; “herkes her şeyi yaptı” görüntüsü editörde güven sorunu yaratabilir. İkinci olarak beyanı göndermeden önce tüm yazarlara e-postayla iletip onaylarını alın. Son olarak beyandaki roller ile yöntem bölümünde anlatılan iş bölümü birbiriyle çelişmesin.
Analiz rolü özellikle dikkat ister. Formal analysis rolünü üstlenen kişi, sonuçları hakemlere savunabilecek düzeyde bilmelidir. İstatistik desteğini dışarıdan aldıysanız ve bu kişi yazarlık ölçütlerini karşılamıyorsa, katkıyı teşekkür bölümünde belirtin. Analizin raporlanması aşamasında veri analizi danışmanlığı sayfamızdan da bilgi alabilirsiniz.
Gönderimden sonra yazar eklemek veya çıkarmak mümkün mü?
Mümkündür, ancak kolay değildir. ICMJE’ye göre gönderimden ya da yayından sonra yazar eklenmesi veya çıkarılması istenirse editör bir açıklama ister. Bunun yanı sıra listedeki tüm yazarlardan ve eklenecek ya da çıkarılacak kişiden imzalı bir onay beyanı talep eder.
Bu nedenle yazar listesi, ilk gönderimden önce kesinleşmelidir. Revizyon aşamasında yeni bir analiz yapan kişiyi eklemek gerekiyorsa, iletişimden sorumlu kişi durumu editöre açıkça yazmalıdır. Ayrıca değişikliğin gerekçesi ve tüm yazarların imzalı onayı hazır tutulmalıdır.
Yazar anlaşmazlıklarında ise ICMJE’nin tutumu nettir: editörler kimin yazar olacağına karar vermez ve anlaşmazlıkta hakemlik yapmaz. Uzlaşma sağlanamazsa, çalışmanın yürütüldüğü kurumdan inceleme istenmesi önerilir. Dolayısıyla sorunun dergiye taşınmadan ekip içinde çözülmesi herkesin yararınadır.
Yazarlık anlaşmazlıklarını önlemek için pratik plan
Çok yazarlı çalışmalarda sorunların çoğu, roller baştan konuşulmadığı için çıkar. Aşağıdaki plan, iletişim yazarı seçimini ve yazar sırasını şeffaf hâle getirir:
- Başlangıç toplantısı: Kimin hangi işi yapacağını ve olası yazar sırasını yazılı bir notla kaydedin.
- Ara güncelleme: Veri toplama bittiğinde iş paylaşımını yeniden gözden geçirin ve gerekiyorsa sırayı güncelleyin.
- Taslak paylaşımı: Her yazarın son metni okuyup onaylaması için yeterli süre tanıyın.
- Beyanların toplanması: ORCID, kurum bilgisi ve çıkar çatışması beyanlarını gönderimden önce bir araya getirin.
- Katkı beyanının onayı: CRediT beyanını tüm yazarlara gönderip yazılı onay alın.
Ekip koordinasyonuna ilişkin daha geniş öneriler için çok yazarlı makalelerin koordinasyonu yazımızı okuyabilirsiniz. Uluslararası dergilere gönderimde yazar bilgileriyle ilgili diğer adımları ise SCI ve SSCI dergilerde makale yayınlama rehberimizde topladık.
Son bir not: ICMJE, yapay zekâ araçlarının yazar olarak listelenemeyeceğini açıkça belirtir. Çünkü bu araçlar çalışmanın doğruluğu ve bütünlüğü için hesap veremez. Yapay zekâdan yazım desteği alındıysa, bu kullanım teşekkür bölümünde ve derginin istediği beyan alanında açıklanmalıdır.
Sorumlu yazar olarak hangi konularda destek veriyoruz?
Sorumlu yazarın iş yükü, çoğu zaman makalenin bilimsel içeriğinden çok idari ayrıntılarda yoğunlaşır. Lisansüstü eğitimli editör ekibimiz bu noktada dil ve biçim düzenlemesi, istatistik kontrolü, derginin yazar rehberine uyum ve beyan metinlerinin düzeni konusunda destek verir. Yazar listesi ve yazar sırası kararı ise her zaman yazar ekibine aittir.
Makale tamamlandığında, dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı (cover letter) da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız, yazar ekleme ve beyan yükleme ekranları dâhil her adımda size rehberlik ediyoruz. Ancak kişisel hesap girişi ve imza gerektiren adımlar yazara kalır. Bize işini emanet eden birinin aklı artık bu işte kalmıyor; her adımı birlikte kontrol ediyoruz. Kabul kararını elbette derginin editörü ve hakemleri verir.
Gönderim dosyanızı ve beyanlarınızı birlikte gözden geçirelim mi?
Sık sorulan sorular
Bir makalede birden fazla iletişim yazarı olabilir mi?
ICMJE, sorumlu yazarı iletişimden birincil olarak sorumlu tek kişi olarak tanımlar. Bazı dergiler ikinci bir iletişim yazarına izin verse de bu derginin politikasına bağlıdır. Bu yüzden yazar rehberini kontrol edin.
Danışman hoca her makalede yazar olmak zorunda mı?
Hayır. ICMJE’ye göre yalnızca genel denetim yazarlık için yeterli değildir. Danışman, dört ölçütü karşılıyorsa yazar olur; karşılamıyorsa teşekkür bölümünde anılır.
CRediT beyanı her dergide zorunlu mu?
Hayır. CRediT yaygın bir standarttır, ancak her dergi istemez. Örneğin bazı dergiler serbest metinle “yazar katkıları” bölümü ister. Derginin yazar rehberindeki biçimi esas alın.
Dil düzenleme desteği alan kişi yazar olur mu?
Olmaz. ICMJE, dil düzenleme, teknik editörlük ve son okumayı tek başına yazarlık için yeterli görmez. Bu nedenle bu katkılar teşekkür bölümünde belirtilir.
Yayından sonra iletişim yazarının görevi biter mi?
Bitmez. ICMJE’ye göre yayından sonra gelen eleştirilere yanıt vermek ve derginin veri ya da ek bilgi taleplerine destek olmak da bu rolün parçasıdır.
Kaynaklar
- ICMJE: Defining the Role of Authors and Contributors
- NISO: Contributor Role Taxonomy (CRediT)
- CRediT role descriptors
- Elsevier: CRediT author statement
Dergi Makalesi Danışmanlık Editör Ekibi
Dergi gönderimi, yazarlık beyanları ve akademik biçim konularında lisansüstü eğitimli uzmanlardan oluşan ekibimiz bu rehberi ICMJE, NISO ve Elsevier’in resmî açıklamalarını esas alarak hazırladı.
