DOI Numarası Nedir, Nasıl Alınır? Makale DOI Sorgulama ve Kaynakçada Yazımı

DOI numarası nedir ve ne işe yarar?

DOI numarası (Digital Object Identifier), bir makaleyi, kitap bölümünü ya da veri setini internette kalıcı biçimde tanımlayan benzersiz bir kimliktir. Nitekim DOI Foundation’ın tanımına göre bu kimlik, fiziksel, dijital veya soyut her türlü nesneye verilebilen kalıcı bir tanımlayıcıdır. Özellikle akademik yayıncılıkta en çok dergi makalelerinde karşımıza çıkar.

Öte yandan bir web adresi zamanla değişebilir. Örneğin dergi sitesini yenilediğinde eski bağlantılar çalışmayabilir. İşte DOI bu sorunu çözmek için tasarlanmıştır. Çünkü DOI değişmez; yalnızca arkasındaki adres bilgisi güncellenir. Böylece okur, yıllar sonra bile aynı DOI ile makaleye ulaşabilir.

Danışmanlık verdiğimiz yazarların sık sorduğu soru şudur: “DOI numarası olmayan makale geçersiz mi?” Hayır. Sonuçta DOI bir erişim ve tanımlama aracıdır; makalenin bilimsel değerini tek başına belirlemez. Yine de kaynak gösterme, atıf takibi ve akademik başvurularda büyük kolaylık sağlar.

DOI numarası nasıl okunur? Ön ek ve son ek yapısı

Her DOI, eğik çizgiyle ayrılmış iki bölümden oluşur. DOI Foundation’ın verdiği örnek 10.1000/182 biçimindedir. Bu örnekte eğik çizginin solunda ön ek, sağında ise son ek yer alır.

• “10.” başlangıcı: Tüm DOI’ler bu ifadeyle başlar ve bir DOI olduğunu gösterir.
• Ön ek (prefix): “10.” ifadesinden sonra gelen sayı dizisi, DOI’yi kaydeden yayıncıya ya da kuruma ayrılmıştır.
• Son ek (suffix): Eğik çizgiden sonraki kısımdır ve ilgili yayını tanımlar. Crossref’e göre son eki yayıncı oluşturur ve her DOI benzersiz olmalıdır.

Ayrıca Crossref’in kurallarına göre son ekler büyük-küçük harf duyarlı değildir. Ayrıca son eklerde yalnızca belirli karakterler kullanılabilir: Latin harfleri, rakamlar ve kısa çizgi, nokta, alt çizgi, noktalı virgül, parantez ile eğik çizgi. Bu yüzden DOI’yi elle yazmak yerine kopyalayıp yapıştırmak en güvenli yoldur.

DOI’yi tarayıcıda açmak için başına https://doi.org/ eklemeniz yeterlidir. Örneğin https://doi.org/10.1000/182 bağlantısı, sistemin sizi ilgili kayda yönlendirdiği bir adrestir. Üstelik DOI Foundation, bu çözümleme işleminin ücretsiz olduğunu ve öyle kalacağını belirtir.

DOI numarası neden önemlidir?

Önce kalıcılık gelir. Dergi sitesi taşınsa bile DOI aynı kalır ve yeni adrese yönlendirilir. Ardından atıf takibi gelir. Zira atıf veri tabanları ve akademik profiller, yayınları eşleştirirken DOI’den yararlanır. Böylece aynı makalenin farklı yazımlarla ayrı kayıtlar gibi görünmesi azalır.

Bunun yanı sıra pek çok dergi, yazarlardan kaynakçadaki çalışmaların DOI bilgilerini eklemesini ister. Hatta kaynakça kontrolünde eksik DOI’ler sık rastlanan bir düzeltme talebidir. Dolayısıyla DOI’yi tanımak, yalnızca kendi makaleniz için değil, atıf yaptığınız çalışmalar için de gereklidir.

Akademik profil açısından da avantaj vardır. Örneğin yayınlarınızı ORCID veya Google Scholar profilinize eklerken DOI ile aramak işi hızlandırır. Profilinizi nasıl düzenleyeceğinizi Google Scholar profili ve h-indeks rehberimizde anlattık.

Bir makalenin DOI numarası nasıl bulunur?

Atıf yaptığınız bir çalışmanın DOI’sini bulmak genellikle birkaç dakika sürer. Uygulamada şu sırayı öneriyoruz:

1. Makalenin ilk sayfasına bakın: Çoğu dergi DOI’yi başlığın üstünde ya da altında, künye bilgileriyle birlikte verir.
2. Dergi sayfasını kontrol edin: Makalenin dergideki özet sayfasında genellikle “DOI” başlıklı bir satır bulunur.
3. Crossref aramasını kullanın: search.crossref.org adresine makale başlığını yazarak kayıtlı DOI’yi arayabilirsiniz.
4. Kaynakça yöneticinizden yararlanın: Zotero veya Mendeley gibi araçlar, eklediğiniz kayıtların DOI alanını çoğu zaman otomatik doldurur.
5. Sonucu doğrulayın: Bulduğunuz DOI’yi https://doi.org/ ile açın ve gerçekten aynı makaleye gittiğini kontrol edin.

Bir çalışmanın DOI’si yoksa endişelenmeyin. Özellikle eski yıllarda yayımlanan bazı makalelere DOI verilmemiştir. Bu durumda derginin kaynak gösterme kurallarına göre URL veya diğer künye bilgileriyle devam edersiniz.

Makaleme DOI numarası nasıl alınır?

Yazar olarak DOI’yi kendi başınıza alamazsınız. DOI Foundation’a göre DOI kaydı, Crossref ve DataCite gibi kayıt kuruluşları (Registration Agency) aracılığıyla yapılır. Dergi makalelerinde ise bu kuruluşlarla çalışan taraf dergi ya da yayıncıdır.

Süreç genellikle şöyle işler: Makaleniz hakem değerlendirmesinden geçer ve kabul edilir. Ardından dergi, makalenin başlık, yazar, öz ve yayın tarihi gibi bilgilerini kayıt kuruluşuna gönderir. Son olarak kayıt tamamlandığında DOI etkinleşir ve makale sayfasına yazılır. Bu nedenle makale henüz değerlendirmedeyken DOI beklemek gerçekçi değildir.

Kabul sonrası adımları ve kabul yazısının ne zaman istenebileceğini makale kabul yazısı rehberimizde ayrıca ele aldık. Dergi DOI kullanmıyorsa ise bunu derginin yazar rehberinden öğrenebilir, gerekirse editörlüğe yazılı olarak sorabilirsiniz.

DergiPark dergileri DOI numarası alabilir mi?

Evet, ancak koşullu olarak. DergiPark’ın DOI Hizmeti sayfasına göre platformdaki dergiler, belirli şartları sağladıklarında DOI hizmetinden ücretsiz yararlanabilir. Ayrıca başvuruyu derginin baş editörü yapar. Ön koşullar şunlardır:

• Dergi DergiPark platformunda yer almalıdır.
• Arşiv güncel olmalı ve ilan edilen yayın periyoduna uygun olmalıdır.
• Her sayıda en az beş makale bulunmalıdır.
• Sistemin zorunlu tuttuğu dergi sayfaları özenle ve dergiye özgü biçimde hazırlanmalıdır.

Ayrıca şu iki koşuldan en az biri sağlanmalıdır: Dergi TR Dizin, DOAJ, Web of Science veya Scopus’tan birinde dizinlenmelidir ya da editöryal süreçlerini DergiPark üzerinden yürütmelidir. İkinci yolu seçen dergilerde süreli yayın modelinde en az 2 sayı, sürekli yayın modelinde en az 1 yıl yayın şartı aranır. Bu yolda her makalede en az iki hakem kararı bulunması da beklenir.

Başvurusu kabul edilen dergi, Crossref formunu doldurur ve hesap ULAKBİM’e bildirilir. Sayfaya göre bu aşama genellikle birkaç hafta sürer; sonunda başvuru onaylanır. Önemli bir ayrıntı da şudur: DOI, onay tarihinden sonra yayımlanan makaleler için alınır; geriye dönük DOI ataması yapılmaz. Ayrıca dergi kapağı ve editörden yazısı gibi içeriklere DOI verilmez. Reddedilen bir dergi ise 6 ay sonra yeniden başvurabilir.

Uygulamada DOI, DergiPark’ın sık sorulan sorular sayfasına göre makalenin “yayın süreci” aşamasında, sağ taraftaki “DOI Al” butonuyla istenir. İstek 1 saat içinde geçerli olur. Bunun için gerekli bilgiler ise başlık, anahtar kelime, öz ve yayınlanma tarihidir. DergiPark hesabı ve gönderim adımları için kümenin merkez yazısı olan DergiPark üyelik ve gönderim rehberine bakabilirsiniz.

DOI numarası ile ISSN, ISBN ve ORCID arasındaki fark

Kısacası ISSN dergiyi, DOI ise dergideki tek bir makaleyi tanımlar. ORCID ise yayını değil, sizi tanımlar. Bu üçü birlikte kullanıldığında yayınlarınız profilinize daha kolay ve doğru eşleşir.

Kaynakçada DOI numarası nasıl yazılır?

APA 7 kurallarına göre DOI’si olan her çalışmanın kaynakçasında DOI yer almalıdır. Basılı sürümü okumuş olsanız bile durum değişmez. Bir çalışmanın hem DOI’si hem URL’si varsa yalnızca DOI yazılır.

Yazım biçimi de standarttır. APA Style, DOI’lerin https://doi.org/xxxxx biçiminde bağlantı olarak verilmesini önerir. Eski çalışmalarda görülen “doi:” veya “http://dx.doi.org/” biçimleri de bu güncel biçime dönüştürülür. Ayrıca DOI’den sonra nokta konmaz, çünkü nokta bağlantının çalışmasını bozabilir.

Örnek biçim: Yazar, A. A. (Yıl). Makale başlığı. Dergi Adı, Cilt(Sayı), sayfa aralığı. https://doi.org/10.xxxx/xxxxx

Yine de her dergi APA kullanmaz. Bu nedenle hedef derginin yazım kurallarını mutlaka kontrol edin. Kaynakça düzenine ilişkin genel ilkeleri kaynakça ve alıntıları doğru kullanma rehberimizde bulabilirsiniz.

DOI numarası olan dergi kaliteli midir?

Hayır, DOI tek başına bir kalite ya da dizin göstergesi değildir. Crossref bunu açıkça belirtir: DOI, işaret ettiği içeriğin değerini veya doğruluğunu göstermez. Değer, kayda eşlik eden meta verilerde ve içeriğin kendisinde yatar.

Bu ayrım özellikle önemlidir; çünkü bazı şüpheli dergiler sitelerinde DOI logosunu öne çıkararak güven vermeye çalışabilir. Oysa bir derginin hakemli olup olmadığını ve hangi dizinlerde tarandığını ayrıca doğrulamanız gerekir. Kısacası DOI bir kimliktir, kalite belgesi değildir.

Veri seti, poster ve diğer çıktılar için DOI

DOI yalnızca makalelere verilmez. Veri setleri, yazılımlar ve bazı konferans çıktıları da DOI alabilir. Örneğin Zenodo gibi açık depolar, yüklediğiniz kayıt için DOI ayırmanıza izin verir. Zenodo’nun yardım sayfasına göre ayrılan DOI’yi dosyalarınıza yüklemeden önce ekleyebilirsiniz.

Burada bir uyarıyı da eklemek gerekir. Aynı içerik için iki ayrı DOI oluşturulmamalıdır. Zenodo da içeriğin zaten bir DOI’si varsa mevcut DOI’nin girilmesini ister. Ayrıca bir makalenin ek verisini paylaşırken makalenin DOI’si kullanılmamalıdır.

DOI ile ilgili sık yapılan hatalar

Yıllar içinde gördüğümüz hataların çoğu küçük ama düzeltmesi zaman alan türdendir:

• DOI’yi elle yazmak: Tek bir karakter hatası bağlantıyı bozar; kopyala-yapıştır kullanın.
• Sona nokta koymak: APA’ya göre DOI’den sonra nokta konmaz.
• Eski biçimi korumak: “doi:” ile başlayan kayıtları https://doi.org/ biçimine çevirin.
• Yanlış sürüme atıf yapmak: Ön baskı ile yayımlanmış makalenin DOI’leri farklı olabilir; atıf yaptığınız sürümü kontrol edin.
• DOI’yi kalite kanıtı saymak: Dergiyi seçerken dizin ve hakem sürecini ayrıca doğrulayın.

Yayın sürecinde nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz, makalenizin dergi formatına göre düzenlenmesi, kaynakçadaki DOI ve künye bilgilerinin kontrolü, dil editörlüğü ve istatistik analizlerinin raporlanması konularında danışmanlık veriyor. Ayrıca çalışmanıza uygun dergilerin belirlenmesinde de yanınızdayız. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre birlikte belirliyoruz.

Makale tamamlandığında dergiye gönderilmeye hazır bir editöre ön yazı da teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz; kişisel dergi hesabınıza giriş ve imza gibi adımlar ise size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü ve hakemleri verir.

Sık sorulan sorular

DOI numarası ücretli mi?

DOI’yi tarayıcıda açmak ve kullanmak ücretsizdir. Kayıt maliyetini ise genellikle dergi veya yayıncı üstlenir. DergiPark dergilerinde bu hizmet, koşulları sağlayan dergiler için ücretsizdir; maliyeti ULAKBİM’in Crossref ile yaptığı sponsor kurum anlaşması karşılar.

Yayımlanmış eski makaleme sonradan DOI alınabilir mi?

Bu, derginin politikasına bağlıdır. DergiPark’ın DOI Hizmeti sayfasına göre DOI, hizmetin onay tarihinden sonra yayımlanan makaleler için alınır ve geriye dönük atama yapılmaz.

DOI numaram çalışmıyor, ne yapmalıyım?

Önce DOI’yi doğru kopyaladığınızı ve sonunda nokta olmadığını kontrol edin. Sorun sürerse kayıt henüz tamamlanmamış olabilir; bu durumda dergi editörlüğüne bilgi verin.

Tez veya bildiri için DOI alabilir miyim?

Bazı kurumsal depolar, kongre kitapları ve açık depolar bu tür çıktılara DOI verebilir. Bunun için çalışmanın yayımlandığı kurumun ya da deponun politikasını kontrol etmeniz gerekir.

DOI numarası olan bir makale dizinde taranıyor demek midir?

Hayır. DOI, makalenin kayıtlı bir kimliği olduğunu gösterir; TR Dizin, Scopus veya Web of Science kapsamında olduğunu göstermez. Dizin durumunu ilgili dizinin kendi arayüzünden doğrulayın.

Kaynakçada “DOI:” yazmak yanlış mı?

APA 7 kullanan dergilerde güncel biçim https://doi.org/ ile başlayan bağlantıdır. Farklı bir kaynak gösterme stili kullanan dergilerde ise o derginin yazım kuralları geçerlidir.

Kaynaklar

• DOI Foundation: What is a DOI?
• Crossref: Constructing your DOIs
• DergiPark DOI Hizmeti
• Sıkça Sorulan Sorular – DergiPark
• APA Style: DOIs and URLs
• Zenodo Yardım: Reserve a DOI