Kısa cevap: İyi bir hakemlere cevap mektubu, her yorumu ayrı bir madde olarak alıntılar, altına ne yaptığınızı açıkça yazar ve değişikliğin metindeki yerini (sayfa, satır veya bölüm) gösterir. Katılmadığınız noktalarda kibar bir dille, kaynak ya da veriyle gerekçe sunarsınız. Editörün mektubu okuyup metni yeniden açmadan “yazar her şeyi ele almış” diyebilmesi hedeftir.
Bu yazıda kuralları soyut olarak sıralamak yerine, kurgusal bir sosyal bilimler makalesine gelmiş major revizyon kararını baştan sona çözümlüyoruz. Örnekteki yorumlar, hakem raporlarında sık karşılaşılan türlerden derlenmiştir; gerçek bir dergiye veya kişiye ait değildir.
Vaka: major revizyon kararı geldi, ilk 48 saatte ne yapılmalı?
Araştırmacımız, öğretmenlerin dijital okuryazarlık düzeyi üzerine nicel bir çalışma göndermiş ve editörden “major revision” kararı almış. İki hakem var: Hakem 1 yöntemle, Hakem 2 literatür ve tartışma bölümüyle ilgili yorumlar yapmış. Editör de kısa bir not eklemiş: kelime sınırının aşıldığını hatırlatıyor.
İlk iki günde yazılacak tek satır bile yoktur. Bu sürenin işi okumak ve sınıflandırmaktır:
- Raporu iki kez okuyun. İlk okuma duygusaldır; ikinci okumada her cümlenin neyi istediğine odaklanın.
- Yorumları ayrıştırın. Hakemler bazen tek paragrafta üç ayrı istek dile getirir. Her isteği ayrı bir satıra bölün ve numaralandırın (H1.1, H1.2, H2.1 gibi).
- Her maddeyi etiketleyin. “Kolay düzeltme”, “ek analiz gerektiriyor”, “katılmıyorum” ve “belirsiz” olmak üzere dört etiket çoğu rapor için yeterlidir.
- Editörün notunu ayrı tutun. Editörün istekleri, hakemlerinkilerle çelişiyorsa öncelik editörün talebidir; çelişkiyi mektupta açıkça belirtin.
Revizyon süresini mutlaka not edin. Süre yetmeyecekse son günü beklemeden editöre gerekçeli bir uzatma talebi yazmak, sessizce gecikmekten çok daha profesyoneldir.
Mektubun iskeleti nasıl kurulur?
Bizim vakamızda mektup üç bölümden oluşacak. Bu düzen çoğu dergide işe yarar; yine de derginin yazarlara yönelik rehberinde özel bir şablon varsa onu izleyin.
| Bölüm | İçerik | Uzunluk |
|---|---|---|
| Editöre giriş | Teşekkür, revizyonun genel özeti, öne çıkan 3–4 değişiklik | Yarım sayfayı geçmemeli |
| Hakem 1 yanıtları | Her yorum alıntı olarak, altında yanıt ve değişikliğin yeri | Yorum sayısına göre |
| Hakem 2 yanıtları | Aynı düzen; ortak yorumlarda çapraz gönderme | Yorum sayısına göre |
Görsel ayrım okumayı kolaylaştırır: hakem yorumunu italik veya gri arka planla, yanıtınızı normal yazıyla, metne eklediğiniz yeni cümleleri ise tırnak içinde verin. Revize metinde değişiklikleri izlenen değişiklikler (track changes) ya da renkli yazıyla göstermek, derginin istediği yönteme göre yapılmalıdır.
Örnek 1: haklı bir yöntem eleştirisi
Hakem 1, yorum 1: “Örneklemin nasıl seçildiği yeterince açık değil. Kolay ulaşılabilir örnekleme kullanıldıysa bu, bulguların genellenebilirliğini sınırlar ve sınırlılıklarda tartışılmalıdır.”
Bu yorum haklıdır ve düzeltilmesi kolaydır. Zayıf bir yanıt “Düzeltildi.” demekle yetinir. Güçlü bir yanıt ise şöyle kurulur:
Bu önemli gözlem için teşekkür ederiz. Örnekleme sürecini Yöntem bölümünde yeniden yazdık (s. 7, satır 142–158): katılımcıların hangi illerden ve hangi kanallarla ulaşıldığını, dahil etme ölçütlerini ve yanıt oranını ekledik. Ayrıca Sınırlılıklar başlığı altına, kolay ulaşılabilir örneklemenin genellenebilirlik üzerindeki etkisini tartışan yeni bir paragraf ekledik (s. 21, satır 455–463).
Neden işe yarıyor? Teşekkür kısa, yapılan değişiklik somut ve yeri belli. Hakem metni açmadan neyin değiştiğini görüyor.
Örnek 2: ek analiz isteyen yorum
Hakem 1, yorum 2: “Cinsiyet ve kıdem değişkenlerinin etkisi kontrol edilmemiş. Hiyerarşik regresyon gibi bir modelle bu değişkenler kontrol edilmeli.”
Bu madde “ek analiz gerektiriyor” etiketini alır. Analizi yaptıktan sonra iki ihtimal vardır: bulgular değişmez ya da değişir. Her iki durumda da sonucu dürüstçe raporlayın.
Öneriniz doğrultusunda cinsiyet ve kıdemi ilk adımda kontrol değişkeni olarak giren hiyerarşik bir regresyon modeli kurduk. Ana yordayıcının etkisi bu kontrollerden sonra da anlamlı kaldı; ayrıntılar yeni Tablo 4’te sunulmuştur (s. 15). Kıdemin kendi başına anlamlı bir katkısı olduğunu da Bulgular bölümünde belirttik ve bunu Tartışma’da kısaca yorumladık (s. 18, satır 380–386).
Bulgular değişseydi, bunu saklamak yerine özette ve tartışmada da güncellediğinizi belirtmeniz gerekirdi. Hakemler, kendi önerileriyle ortaya çıkan yeni sonucu görmezden gelen yazarları genellikle fark eder. Ek analizin çıktısını, kullandığınız yazılımın sürümü ve model ayrıntılarıyla birlikte ek dosya olarak sunmak da şeffaflığınızı gösterir.
Örnek 3: katılmadığınız bir öneri
Hakem 2, yorum 3: “Çalışma nitel görüşmelerle desteklenmeli; yalnızca anket verisi yetersiz.”
Bu öneri, çalışmanın kapsamını kökten değiştirir ve revizyon süresinde yapılamaz. Burada itiraz etmek meşrudur, ama üslup belirleyicidir:
Değerlendiriciye bu yapıcı öneri için teşekkür ederiz. Nitel verinin, katılımcıların deneyimlerini derinleştireceğine katılıyoruz. Ancak bu çalışmanın amacı, ölçeğin geniş bir örneklemdeki dağılımını belirlemektir ve karma yöntem deseni bu makalenin kapsamını aşmaktadır. Bu nedenle öneriyi gelecek araştırmalar için önerilerimiz arasına ekledik ve tek yöntemli desenin sınırlılığını açıkça belirttik (s. 21, satır 464–470).
Dikkat edin: yanıt “hayır” demiyor; öneriyi metne bir biçimde yansıtıyor. Katılmadığınız her maddede kendinize şu soruyu sorun: “Bu kaygıyı metinde nasıl görünür kılabilirim?”
Örnek 4: belirsiz ya da iki hakemin çeliştiği yorum
Hakem 2, yorum 5: “Literatür bölümü güncel değil.”
Hangi kaynakların eksik olduğu söylenmemiş. Bu durumda yorumu kendi yorumunuzla somutlaştırın: son yıllarda alanınızda yayımlanmış çalışmaları tarayın, ilgili olanları ekleyin ve yanıtınızda hangi alt başlıkları güncellediğinizi listeleyin. Eğer Hakem 1 literatürün zaten uzun olduğunu ve kısaltılması gerektiğini söylüyorsa, iki istek çelişir. Bu durumda editöre dönük bir not düşün: “Hakem 1’in kısaltma ve Hakem 2’nin güncelleme önerilerini birlikte karşılamak için eski kaynakları özetleyip yeni çalışmalara yer açtık.” Böylece editör, çelişkiyi sizin nasıl çözdüğünüzü görür.
Kelime sınırı ve editörün notu
Vakamızda editör, kelime sınırının aşıldığını belirtmişti. Ek analiz ve yeni paragraflar metni uzatacağı için kısaltmayı revizyonun başında planlamak gerekir. Tekrarlayan cümleleri, tablolarda zaten görünen sayıların metindeki tekrarını ve giriş bölümündeki genel arka planı kısaltmak çoğu zaman yeterli alanı açar. Editöre giriş paragrafında hem yeni uzunluğu hem de kısaltmayı nerelerden yaptığınızı yazın.
Editöre giriş paragrafı: vakamız için örnek
Mektubun ilk paragrafı, editörün revizyonun genel resmini birkaç saniyede görmesini sağlamalıdır. Bizim vakamız için şöyle bir giriş yazılabilir:
Sayın Editör, makalemizi değerlendirme sürecine aldığınız ve hakemlerin yapıcı yorumlarını bize ilettiğiniz için teşekkür ederiz. Tüm yorumları dikkatle ele aldık. Başlıca değişiklikler şunlardır: (1) örnekleme süreci ve sınırlılıklar ayrıntılandırıldı, (2) kontrol değişkenlerini içeren hiyerarşik regresyon analizi eklendi, (3) literatür bölümü son çalışmalarla güncellenirken eski kaynaklar özetlendi, (4) metin, kelime sınırına uyacak şekilde kısaltıldı. Her yoruma verdiğimiz yanıt ve ilgili değişikliğin yeri aşağıda ayrıntılı olarak sunulmuştur.
Bu paragraf övgü yağmuruna dönüşmemeli ve hakem yorumlarını tek tek tekrarlamamalıdır. Amaç, editöre “nelerin değiştiğini” bir bakışta göstermektir. Editör, mektubun geri kalanını bu özetin ışığında okur.
Üslup: aynı yanıtın zayıf ve güçlü hâli
Hakemlere verilen yanıtlarda içerik kadar ton da belirleyicidir. Aşağıdaki tablo, sık görülen kalıpları ve onların yerine kullanılabilecek ifadeleri karşılaştırıyor:
| Kaçınılması gereken | Tercih edilmesi gereken | Neden? |
|---|---|---|
| “Hakem metni dikkatli okumamış; bu bilgi zaten 5. sayfada var.” | “Bu bilginin yeterince görünür olmadığını fark ettik; 5. sayfadaki açıklamayı ayrı bir paragraf hâline getirdik.” | Hakemin gözden kaçırması, metnin yeterince açık olmadığını gösterebilir. |
| “Düzeltildi.” | “Öneriniz doğrultusunda tabloyu yeniden düzenledik (Tablo 2, s. 11).” | Somut yer bilgisi, editörün kontrolünü kolaylaştırır. |
| “Bu öneriye katılmıyoruz.” | “Bu öneriyi dikkatle değerlendirdik; ancak çalışmanın amacı açısından şu nedenle mevcut yaklaşımı koruduk…” | İtiraz, gerekçe ve saygı ile birlikte sunulduğunda kabul görür. |
| Uzun teşekkür paragrafları her yorumun başında | Kısa bir teşekkür ve hemen ardından yapılan işlem | Editörün zamanı sınırlıdır; özün öne çıkması gerekir. |
İkinci tur revizyon gelirse ne olur?
Bazı makaleler ikinci, hatta üçüncü tur revizyondan geçer. Bu durum genellikle olumsuz bir işaret değildir; hakemin ilk turdaki kaygılarının büyük kısmının giderildiğini, ancak birkaç noktanın hâlâ netleşmediğini gösterir. İkinci turda mektup daha kısa olur, ancak aynı düzen korunur: yeni yorumlar numaralandırılır, önceki turla bağlantılı olanlarda ilk mektuptaki yanıtınıza atıf yapılır. Önceki turda verdiğiniz bir sözü (örneğin “bu analizi ekledik”) ikinci turda geri almak zorunda kalırsanız, bunun nedenini açıkça yazın. Tutarlılık, hakemle aranızdaki güvenin temelidir.
Göndermeden önce son kontrol
- Her yorum numaralandırılmış ve hiçbiri atlanmamış mı?
- Verdiğiniz sayfa ve satır numaraları, revize metnin son hâliyle uyuşuyor mu?
- Mektupta “değiştirdik” dediğiniz her şey metinde gerçekten değişmiş mi?
- Yeni eklenen kaynaklar kaynakçaya işlenmiş mi?
- Üslup her yerde nazik mi? Savunmacı veya alaycı tek bir cümle, iyi bir revizyonu gölgeleyebilir.
- Kör hakemlik uygulanan dergilerde mektupta kimliğinizi açığa çıkaran bir bilgi kalmış mı?
Sık sorulan sorular
Hakemlere cevap mektubu Türkçe mi İngilizce mi yazılmalı?
Makale hangi dilde değerlendiriliyorsa mektup da o dilde yazılır. DergiPark üzerindeki Türkçe dergilerde Türkçe, uluslararası dergilerde ise İngilizce mektup beklenir.
Her hakem yorumuna katılmak zorunda mıyım?
Hayır. Gerekçeli ve kibar bir itiraz kabul gören bir uygulamadır. Önemli olan, itirazınızı kaynak ya da veriyle desteklemek ve mümkünse hakemin kaygısını metinde bir şekilde karşılamaktır.
Mektup ne kadar uzun olmalı?
Uzunluk yorum sayısına bağlıdır. Kısa ve net yanıtlar uzun savunmalardan daha etkilidir; ancak “düzeltildi” gibi tek kelimelik yanıtlar yetersiz kalır.
Revizyon sonrası kabul kesinleşmiş olur mu?
Olmaz. Revize makale yeniden hakeme gönderilebilir, ikinci tur revizyon istenebilir veya nadiren reddedilebilir. Nihai karar her zaman editöre ve dergiye aittir.
Hakem yorumlarına yanıt hazırlarken destek almak etik midir?
Dil düzeltme, mektubun düzenlenmesi ve yorumların sınıflandırılması gibi destekler yaygın ve meşrudur. Burada sınır, bilimsel kararların yazara ait kalmasıdır: hangi analizin yapılacağına, hangi öneriye itiraz edileceğine ve bulguların nasıl yorumlanacağına siz karar verirsiniz. Bazı dergiler dil ve editörlük desteğinin teşekkür bölümünde belirtilmesini ister; derginin etik politikasını okuyarak buna göre hareket edin.
Hakem raporunuzu birlikte okuyalım
Hakem raporunuzu ve revize etmeyi planladığınız metni gönderin. Lisansüstü eğitimli uzmanlarımız yorumları maddeler, yanıt taslağını ve dil düzeltmesini hazırlar; her teslim editör onayından geçer. Bilimsel kararlar ve son söz sizindir, kabul kararı ise dergiye aittir.
WhatsApp ile yazın Talep formunu doldurun
E-posta: info@yaptirma.com.tr
İlgili rehberler: Revizyon ve editör geri bildirimi yönetimi · Hakem raporunu anlama: minor ve major revizyon
