Kısa cevap: Proje çıktılarını dergi makalesine dönüştürmek için raporu “kısaltmak” yeterli değildir. Önce projedeki her bulgunun tek başına bir araştırma sorusuna yanıt verip vermediğine bakılır; sonra her soru için uygun makale türü (özgün araştırma, yöntem makalesi, veri makalesi, derleme) seçilir ve metin, raporun kronolojik anlatımından makalenin argüman odaklı yapısına dönüştürülür. Bu yazıda bu kararı vermenize yardım edecek iki karşılaştırma tablosu ve bir planlama süreci bulacaksınız.
Bu rehber TÜBİTAK destekli projeler, üniversite BAP projeleri, Horizon Europe gibi uluslararası programlar, kalkınma ajansı ve sanayi iş birliği projeleri için geçerli genel bir çerçeve sunar. Her fon kuruluşunun yayın, açık erişim ve teşekkür kuralları ayrıdır; bunları güncel sözleşmenizden ve kurumun duyurularından kontrol edin.
Proje raporu ile dergi makalesi arasındaki fark nedir?
Rapor ve makale aynı verilerden doğar, ama farklı okurlara farklı sorulara yanıt verir. Aradaki farkı görmek, dönüştürme işinin neden yeniden yazım gerektirdiğini açıklar.
| Ölçüt | Proje raporu | Dergi makalesi |
|---|---|---|
| Okur | Fon kuruluşu, panel, izleyici | Alandaki araştırmacılar, editör ve hakemler |
| Amaç | Taahhüt edilen işlerin yapıldığını göstermek | Literatüre yeni bir bilgi katkısı sunmak |
| Yapı | İş paketleri ve zaman çizelgesine göre | Araştırma sorusu, yöntem, bulgular, tartışma |
| Kapsam | Projenin tamamı | Tek bir soru veya birbirine bağlı birkaç soru |
| Literatür | Çoğunlukla proje önerisi aşamasındaki özet | Güncel ve eleştirel literatür değerlendirmesi |
| Bulgular | Tüm sonuçlar, başarısız denemeler dahil | Soruya yanıt veren, analiz edilmiş sonuçlar |
| Dil | İdari ve açıklayıcı | Akademik, kanıta dayalı, öz |
| Uzunluk | Genellikle sınırsız ya da geniş | Derginin kelime sınırıyla belirli |
Bu tablodan çıkan en önemli ders şudur: rapordaki iş paketi sırası, makalenin bölüm sırası değildir. Makale, okurun “Bu çalışma neyi yeni gösteriyor?” sorusuna ilk sayfada yanıt vermelidir. Raporda yer alan idari bilgiler, bütçe kalemleri, iş paketi gecikmelerinin gerekçeleri ve ara rapor özetleri makaleye taşınmaz. Buna karşılık raporda kısaca geçilen yöntem ayrıntıları, makalede tekrarlanabilirlik için genişletilmelidir. Proje çıktıları değerlendirilirken bu iki yönlü dönüşüm, yani bazı bilgileri çıkarıp bazılarını derinleştirmek, sürecin özünü oluşturur.
Hangi proje çıktısından hangi makale türü çıkar?
Projeler çoğu zaman tek bir makaleden fazlasını üretebilir. Ancak her çıktının makale olabilecek nitelikte olması gerekir. Aşağıdaki matris, çıktı türüne göre olası makale türlerini ve dikkat edilecek noktaları gösteriyor.
| Proje çıktısı | Olası makale türü | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ana hipotezi test eden deney veya saha verisi | Özgün araştırma makalesi | Projenin ana katkısı; en güçlü dergi hedeflenebilir |
| Projede geliştirilen yeni yöntem, ölçek veya protokol | Yöntem makalesi veya ölçek geliştirme çalışması | Geçerlik ve güvenirlik kanıtı eksiksiz sunulmalı |
| Proje başında yapılan kapsamlı literatür taraması | Sistematik derleme veya kapsam derlemesi | PRISMA gibi raporlama kılavuzlarına uygun yeniden yapılmalı |
| Büyük ve yeniden kullanılabilir veri seti | Veri makalesi (data paper) | Veri paylaşım izni ve depo bilgisi gerekli |
| Prototip, yazılım veya cihaz | Teknik not, uygulama makalesi | Fikri mülkiyet ve patent süreci önce netleşmeli |
| Ara bulgular veya pilot çalışma | Kısa bildiri, pilot çalışma makalesi | Sonraki ana makaleyle çakışmamalı |
| Beklenmeyen veya olumsuz sonuçlar | Özgün araştırma (olumsuz sonuç kabul eden dergilerde) | Yöntem sağlamsa değerli bir katkıdır |
| Politika ve uygulama önerileri | Politika notu, uygulama odaklı makale | Kanıta dayalı gerekçe şart |
Bir projeden kaç makale çıkarılmalı?
Bu sorunun sabit bir yanıtı yoktur; belirleyici olan bulguların bağımsızlığıdır. Her makale kendi başına anlamlı bir soruyu yanıtlamalı ve diğerlerini okumadan anlaşılabilmelidir.
Aynı veri setini anlamlı bir yeni katkı olmadan çok sayıda küçük makaleye bölmek, yayın etiğinde “salam dilimleme” (salami slicing) olarak adlandırılır ve editörler tarafından olumsuz karşılanır. Aynı verileri kullanan birden fazla makale hazırlıyorsanız:
- Her makalenin farklı bir araştırma sorusunu yanıtladığından emin olun.
- Diğer makalelere (yayımlanmış veya değerlendirmede olan) açıkça atıf yapın ve gönderimde editöre bildirin.
- Aynı yöntem bölümünü kelimesi kelimesine tekrar etmek yerine önceki yayına atıf verip kısa özet kullanın.
Dönüştürme süreci adım adım nasıl işler?
- Çıktı envanteri: Rapordaki tüm bulgular, veri setleri, yöntemler ve ürünler listelenir.
- Makale haritası: Yukarıdaki matris kullanılarak hangi çıktıların hangi makalelere dönüşeceği belirlenir; makaleler arasındaki sınırlar yazılı hale getirilir.
- Öncelik ve sıra: Ana bulguyu içeren makale çoğu zaman önce hazırlanır; yöntem veya veri makaleleri ona dayanak oluşturacak şekilde planlanır.
- Dergi seçimi: Her makale için kapsam, indeks (WoS, Scopus, TR Dizin), çeyreklik dilimi ve açık erişim koşulları değerlendirilir. Fon kuruluşunuzun açık erişim politikası varsa dergi seçimi buna göre yapılır.
- Yeniden yazım: Giriş güncel literatürle yeniden kurulur, yöntem dergi standardında yazılır, bulgular araştırma sorusuna göre seçilir ve tartışma literatürle karşılaştırılarak yazılır.
- Beyanlar: Fon bilgisi, proje numarası, etik kurul onayı, veri erişilebilirliği ve yazar katkıları eklenir.
- Editör kontrolü ve gönderim: Metin, derginin yazım kurallarına göre biçimlendirilir ve son okumadan geçer.
Sanayi ve iş birliği projelerinde nelere dikkat edilmeli?
Sanayi ortaklı projelerde yayın hakkı ve gizlilik, sözleşmede belirlenmiş olabilir. Akademik taraf için yayın bir kariyer gereği, sanayi ortağı için ise rekabet açısından hassas bir konu olabilir; bu iki beklentiyi proje başında dengelemek, sonradan yaşanacak gecikmeleri önler. Makale hazırlığına başlamadan önce şu soruları yanıtlayın:
- Sözleşme, yayın öncesinde ortak kurumun onayını gerektiriyor mu?
- Patent başvurusu planlanıyorsa, yayın patent sürecini etkiler mi? Bu konuda kurumunuzun teknoloji transfer ofisinden görüş alın.
- Ticari sır niteliğindeki veriler anonimleştirilebilir mi, yoksa makaleden çıkarılmalı mı?
- Ortak kurumdaki katkı sahipleri yazar olarak mı, teşekkür bölümünde mi yer alacak? Yazarlık için uluslararası kabul gören ölçütlerin (örneğin ICMJE ölçütleri) karşılanması gerekir.
Fon bilgisini ve teşekkürü nasıl yazmalı?
Fon kuruluşları genellikle desteğin makalede belirtilmesini ister. Bu bilgi çoğu dergide “Funding” veya “Acknowledgements” bölümünde, kurum adı ve proje numarasıyla birlikte verilir. Bazı fon kuruluşları belirli bir ifade kalıbı da önerebilir; sözleşmenizi ve kurumun yayın rehberini kontrol edin. Teşekkür bölümünde ayrıca veri toplamaya yardım eden kurumlar, laboratuvar desteği veren birimler ve yazarlık ölçütlerini karşılamayan katkı sahipleri anılabilir. Teşekkür edilen kişilerden izin almak iyi bir uygulamadır. Kör hakemlik yapılan dergilerde fon bilgisi, anonim metinden çıkarılıp başlık sayfasına taşınabilir.
Örnek bir makale haritası nasıl görünür?
Kararı somutlaştırmak için temsilî ve kurgusal bir örnek düşünelim: Bir üniversitenin BAP desteğiyle yürütülen, lise öğrencilerinde dijital okuryazarlık düzeyini inceleyen ve bu amaçla yeni bir ölçek geliştiren iki yıllık bir proje. Proje çıktıları şunlar olsun: ölçek geliştirme verisi, büyük bir örneklemden toplanan tarama verisi, küçük bir gruba uygulanan müdahale programı ve proje başındaki kapsamlı literatür taraması.
Bu projeden çıkabilecek makale haritası şöyle kurulabilir:
- Ölçek geliştirme makalesi: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Diğer makaleler bu ölçeği kullanacağı için ilk sırada hazırlanır.
- Tarama makalesi: Dijital okuryazarlık düzeyinin hangi değişkenlerle ilişkili olduğu. Ölçek makalesine atıf yapar.
- Müdahale makalesi: Programın etkisi. Örneklem küçükse pilot çalışma olarak konumlandırılır.
- Derleme: Literatür taraması, sistematik derleme yöntemine göre güncellenip yeniden yapılırsa ayrı bir makale olabilir; aksi halde diğer makalelerin giriş bölümlerini besler.
Bu haritada her makalenin sorusu farklıdır ve her biri tek başına okunabilir. Bu, salam dilimleme riskinden kaçınmanın en sağlam yoludur.
Proje takvimi ile yayın takvimi nasıl uyumlanır?
Dergi süreçleri; ön inceleme, hakem değerlendirmesi, revizyon ve yayın aşamalarıyla aylar sürebilir. Fon kuruluşunuz proje kapanışında veya sonrasında yayın çıktısı bekliyorsa, makale hazırlığını projenin son aylarına bırakmamak gerekir. Pratik bir yaklaşım, veri toplama tamamlandığında yöntem bölümlerini, ilk analizler bittiğinde de bulgular bölümünün taslağını yazmaktır. Böylece proje kapanırken en az bir makale gönderime hazır hale gelir.
Açık erişim ve veri paylaşımı ne gerektirir?
Kamu kaynaklı projelerde açık erişim yayını ve verilerin uygun bir depoda paylaşılması giderek daha sık beklenmektedir. Dergi seçerken derginin açık erişim seçeneklerini, varsa makale işlem ücretini ve kurumsal arşivde paylaşım iznini kontrol edin. Veri paylaşımında katılımcı gizliliği ve etik kurul koşulları gözetilmelidir; kişisel veriler anonimleştirilmeden paylaşılmamalıdır.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Rapordaki iş paketi başlıklarını makale bölümü olarak kullanmak
- Proje önerisindeki literatürü güncellemeden kullanmak
- Tüm bulguları tek makaleye sığdırmaya çalışmak ve odak kaybetmek
- Aynı veriyi farklı makalelerde birbirine atıf yapmadan kullanmak
- Fon ve etik bilgilerini eksik bırakmak
- Proje bitiminden sonra yayın hazırlığını uzun süre ertelemek; bu sırada literatür ilerler ve bulguların yenilik değeri azalabilir
Sık sorulan sorular
Proje bitmeden makale yayımlanabilir mi?
Çoğu durumda evet; ara bulgular veya yöntem çalışmaları proje sürerken yayımlanabilir. Ancak fon kuruluşunun ve varsa ortak kurumun kurallarına uyulmalı, sonraki makalelerle çakışma önlenmelidir.
Proje raporunu olduğu gibi dergiye gönderebilir miyim?
Önerilmez. Rapor, dergi makalesinin yapısına ve okuruna uygun değildir. Rapordaki veriler kullanılabilir, ancak metnin makale formatına göre yeniden yazılması gerekir.
Proje ekibindeki herkes makalede yazar olmalı mı?
Hayır. Yazarlık, makaleye yapılan entelektüel katkıya göre belirlenir. Katkısı yazarlık ölçütlerini karşılamayan ekip üyeleri teşekkür bölümünde anılabilir. Bu konuyu yazım başlamadan ekipçe konuşmak sonraki anlaşmazlıkları önler.
Proje çıktıları için hangi indeksteki dergiyi seçmeliyim?
Bu, projenin katkısına, fon kuruluşunun beklentilerine ve kariyer hedeflerinize bağlıdır. Ana bulgular için alanınızın güçlü dergileri, yöntem veya veri makaleleri için bu türleri yayımlayan dergiler değerlendirilebilir.
Proje çıktıları tezde de kullanıldıysa makale yazabilir miyim?
Evet; birçok lisansüstü öğrenci proje kapsamında tez çalışması yürütür. Bu durumda makalede teze atıf yapılması, tez danışmanı ve proje yürütücüsüyle yazarlık sırasının baştan konuşulması ve derginin tezden türetilen yayınlara ilişkin politikasının okunması gerekir.
Proje raporunuzu yayına dönüştürelim
Proje raporunuzu, veri setinizi ve hedeflediğiniz dergi düzeyini paylaşın. Lisansüstü eğitimli uzmanlarımız raporu makale planına dönüştürsün, metni dergi kurallarına göre hazırlasın; teslimden önce her dosya editör onayından geçer. Bilimsel içerik ve veriler sizindir, kabul kararı dergiye aittir.
WhatsApp ile yazın Talep formunu doldurun
E-posta: info@yaptirma.com.tr
İlgili rehberler: TÜBİTAK projesi çıktısı olarak makale · Proje önerisi nasıl yazılır? · Yöntem bölümü rehberi
