Kısa cevap: Makalenizi zaten İngilizce yazdıysanız ihtiyacınız çeviri değil, akademik editörlüktür. Metin yalnızca yazım, noktalama ve küçük dil bilgisi hatalarından arındırılacaksa proofreading; cümle yapısı, akıcılık, terim tutarlılığı ve akademik üslup da düzenlenecekse copyediting (dil editörlüğü); paragraf akışı, argüman ve bölümler arası bağlantı da elden geçecekse substantive editing (yapısal editörlük) gerekir. Doğru düzeyi seçmek hem bütçenizi hem de hakemin “dil düzeltilmeli” yorumunu alma riskini doğrudan etkiler.
Bu yazı, İngilizce metni hazır olan araştırmacılar içindir. Türkçe yazılmış bir makaleyi İngilizceye aktarmak ise ayrı bir süreçtir ve farklı beceriler gerektirir; o konuyu ayrı bir rehberde ele alıyoruz.
Hakem “dil düzeltilmeli” dediğinde aslında ne kastediyor?
Hakem raporlarında sık rastlanan “The manuscript requires extensive English editing” veya “The language should be checked by a native speaker” gibi cümleler, çoğu zaman yalnızca yazım hatalarını kastetmez. Hakemler genellikle şu sorunlara işaret eder:
- Okumayı yavaşlatan uzun ve iç içe geçmiş cümleler,
- Aynı kavram için farklı terimlerin kullanılması,
- Türkçe düşünce yapısının İngilizceye birebir aktarılmasından kaynaklanan kalıplar,
- Paragrafların ana fikrini belirsiz bırakan geçişler,
- Bulguları olduğundan güçlü veya zayıf gösteren kelime seçimleri (“prove”, “clearly show” gibi).
Hakemlerin dil yorumları çoğu zaman genel ifadelerle yazılır ve hangi cümlelerin sorunlu olduğu belirtilmez. Bu durumda yazarlar, metnin tamamını yeniden gözden geçirmek zorunda kalır. Dil yorumu, editörün kararında tek başına belirleyici olmasa da, diğer yorumlarla birleştiğinde makalenin hazırlık düzeyine dair olumsuz bir izlenim yaratabilir.
Bu sorunların yalnızca bir kısmı proofreading ile çözülür. Bu nedenle hakemden dil yorumu almış bir metin için genellikle en az copyediting düzeyi gerekir.
Üç düzey yan yana: proofreading, copyediting, substantive editing
| Ölçüt | Proofreading | Copyediting (dil editörlüğü) | Substantive editing (yapısal) |
|---|---|---|---|
| Odak | Yazım, noktalama, dil bilgisi, tutarlı yazım (ABD/İngiliz İngilizcesi) | Cümle yapısı, akıcılık, kelime seçimi, terim tutarlılığı, akademik üslup | Paragraf ve bölüm akışı, argümanın netliği, gereksiz tekrarların ayıklanması |
| Müdahale düzeyi | Hafif | Orta | Yoğun |
| Ne zaman uygun? | Dili zaten güçlü, son okuma aşamasındaki metinler | Ana dili İngilizce olmayan yazarların çoğu metni | Tezden veya rapordan kısaltılmış, yapısı oturmamış metinler |
| Anlam değişikliği | Yapılmaz | Yapılmaz; belirsiz yerler yazara sorulur | Önerilir; kararı yazar verir |
| Tipik çıktı | İzlenen değişikliklerle düzeltilmiş metin | İzlenen değişiklikler ve yorum balonları | Değişiklikler, yorumlar ve yapısal öneri notu |
Bir metnin hangi düzeye ihtiyaç duyduğunu anlamanın en pratik yolu, bir sayfalık örnek düzenlemedir. Bu örnek, hem müdahalenin yoğunluğunu hem de editörün alanınıza hâkimiyetini görmenizi sağlar.
Önce ve sonra: copyediting örnekleri
Aşağıdaki cümleler, Türkçe ana dilli araştırmacıların İngilizce metinlerinde sık görülen kalıpları temsil eder. Örnekler kurgusaldır.
| Özgün cümle | Düzenlenmiş hâli | Ne değişti? |
|---|---|---|
| “In this study, it was aimed to investigate the effect of the social media usage on the academic achievement of the university students.” | “This study investigates how social media use affects university students’ academic achievement.” | Edilgen ve dolaylı yapı (“it was aimed to”) kaldırıldı, gereksiz “the” kullanımları çıkarıldı. |
| “The results show that there is a significant relationship between the variables and this proves our hypothesis.” | “The results indicate a significant relationship between the variables, supporting our hypothesis.” | “Prove” yerine bilimsel temkini koruyan “support” tercih edildi. |
| “Data were collected with questionnaire which was developed by researchers.” | “Data were collected using a questionnaire developed by the researchers.” | Eksik tanımlıklar eklendi, yan cümle sadeleştirildi. |
| “As it is known, education is very important for the development of countries.” | (Cümle çıkarıldı veya kaynakla desteklenen somut bir iddiaya dönüştürüldü.) | Genel geçer açılış cümlesi akademik metinde zayıf kalır. |
Bu örneklerde anlam değişmiyor; yalnızca okurun cümleyi işlemesi kolaylaşıyor. Copyediting’in amacı da budur: hakemin dikkatini dile değil, bilime yöneltmek.
Akademik editörlükte alan bilgisi neden şart?
Genel bir İngilizce editör, dil bilgisi hatalarını düzeltebilir ama alanınızın terminolojisini yanlışlıkla bozabilir. Örneğin istatistikte “significant” kelimesi istatistiksel anlamlılığı ifade eder ve “important” ile değiştirilemez. Hukukta “jurisdiction” ile “competence”, tıpta “incidence” ile “prevalence” farklı kavramlardır. Mühendislikte ise birimlerin ve sembollerin yazımı belirli standartlara bağlıdır.
Bu nedenle akademik editörlük hizmetinde metnin, alanınızda lisansüstü eğitim almış bir uzmana yönlendirilmesi önemlidir. Bizde düzenlemeyi yapan uzman ile son kontrolü yapan editör farklı kişilerdir; metin, editör onayı olmadan teslim edilmez.
Gönderim öncesinde kendi metninizi nasıl kontrol edersiniz?
Profesyonel destek almadan önce ya da destekle birlikte, aşağıdaki kontrolleri kendiniz yapabilirsiniz:
- Tutarlılık taraması: Metinde ABD ve İngiliz İngilizcesi yazımları (“analyze/analyse”, “behavior/behaviour”) karışık mı? Derginin tercihini yazar rehberinden kontrol edin ve tek birini kullanın.
- Terim listesi: Ana kavramlarınız için bir terim listesi çıkarın ve her terimin metin boyunca aynı biçimde kullanıldığından emin olun.
- Kısaltmalar: Her kısaltma ilk kullanımda açılmış mı? Özet ve ana metinde ayrı ayrı açılması gerekebilir.
- Cümle uzunluğu: Üç satırı aşan cümleleri işaretleyin ve ikiye bölmeyi deneyin.
- Zaman kullanımı: Yöntem ve bulgular genellikle geçmiş zamanla, genel geçer bilgiler ve tartışmadaki yorumlar genellikle geniş zamanla yazılır.
- Temkin dili: “Prove”, “always”, “clearly” gibi kesin ifadeleri gözden geçirin; bulgularınızın gücüne uygun fiiller seçin (“suggest”, “indicate”, “may”).
Dil desteğinde etik ve şeffaflık
Dil editörlüğü, akademik yayıncılıkta yaygın ve meşru bir destek türüdür. Birçok yayınevi, ana dili İngilizce olmayan yazarlara gönderim öncesinde dil desteği almalarını açıkça önerir. Bununla birlikte dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır:
- Editörlük, metnin bilimsel içeriğini değiştirmez. Yapısal öneriler yazarın onayına sunulur.
- Bazı dergiler, dil desteğinin teşekkür bölümünde belirtilmesini ister. Bu, yazarlık açısından bir sorun oluşturmaz.
- Yapay zekâ tabanlı dil araçları kullanıldıysa, derginin bu konudaki politikasını kontrol edin. Pek çok yayınevi, bu araçların kullanımının beyan edilmesini bekler.
- Gizlilik önemlidir: henüz yayımlanmamış verileriniz ve bulgularınız, yalnızca işi yürüten ekip tarafından görülmelidir.
Dil sertifikası işe yarar mı?
Bazı editörlük hizmetleri, metnin dil açısından düzenlendiğini gösteren bir belge düzenler. Bazı dergiler veya hakemler, dil yorumu yaptıktan sonra yazardan böyle bir belge isteyebilir. Ancak bu belge tek başına bir şey kanıtlamaz; asıl önemli olan, revize metnin hakemin işaret ettiği sorunları gerçekten gidermiş olmasıdır. Revizyonla birlikte dil desteği aldığınızı yanıt mektubunuzda kısaca belirtmeniz genellikle yeterlidir.
Alanlara göre en sık görülen dil sorunları
Her disiplinin kendine özgü yazım alışkanlıkları vardır. İngilizce metinlerde karşılaştığımız sorunlar da alana göre farklılaşır:
| Alan | Sık görülen sorun | Editörün odaklandığı nokta |
|---|---|---|
| Sağlık bilimleri | Hasta ve hastalık dilinde özensiz ifadeler, kısaltma yoğunluğu | Kişi odaklı dil (“patients with diabetes”), kısaltma tutarlılığı, raporlama kalıpları |
| Mühendislik | Uzun, isim tamlamalarıyla dolu cümleler; birim ve sembol tutarsızlıkları | Tamlamaların çözülmesi, SI birim yazımı, denklem çevresindeki metnin netliği |
| Sosyal bilimler | Uzun giriş paragrafları, kavramların farklı adlarla anılması | Argüman akışı, kavram tutarlılığı, alıntıların doğru bağlanması |
| Hukuk | Türk hukuku kavramlarının İngilizce karşılığında belirsizlik | Kavramın ilk kullanımda açıklanması, karşılaştırmalı hukuk terminolojisi |
| Eğitim bilimleri | “In this study, it was aimed…” gibi kalıpların tekrarı | Etken çatı, sade amaç cümleleri, bulgu-yorum ayrımı |
Bu tablo, akademik editörlüğün neden “genel İngilizce” bilgisinden fazlasını gerektirdiğini gösteriyor. Alanın yazım geleneğini bilen bir editör, yalnızca hataları düzeltmekle kalmaz; metni o alanın okuruna “tanıdık” gelecek biçimde kurar.
Editörlük süreci adım adım nasıl işler?
- Ön inceleme: Metin ve hedef dergi bilgisi alınır. Derginin yazım tercihi (ABD veya İngiliz İngilizcesi), kelime sınırı ve özel dil kuralları not edilir.
- Düzey belirleme: Örnek bir bölüm üzerinden metnin hangi düzeyde müdahale gerektirdiği belirlenir ve yazarla paylaşılır.
- Uzman eşleştirme: Metin, alanında lisansüstü eğitim almış bir dil uzmanına yönlendirilir.
- Düzenleme: Değişiklikler izlenen değişikliklerle yapılır; anlamı belirsiz yerler için yazara yorum balonuyla soru bırakılır.
- Editör kontrolü: İkinci bir göz, düzenlemenin tutarlılığını ve terminolojiyi kontrol eder. Metin bu onaydan sonra teslim edilir.
- Yazar onayı ve sorular: Yazar değişiklikleri inceler, soruları yanıtlar; gerekirse kısa bir ikinci tur yapılır.
Süreyi ve bütçeyi ne belirler?
Editörlük süresi ve maliyeti; metnin uzunluğu, seçilen düzey, alanın teknik yoğunluğu ve teslim süresine göre değişir. Aynı uzunluktaki iki metinden biri yalnızca proofreading, diğeri yapısal editörlük gerektiriyorsa iş yükü çok farklı olur. Kaynakça, tablo ve ek dosyaların editörlüğe dahil edilip edilmeyeceği de baştan netleştirilmelidir. En doğru yaklaşım, metninizin bir örneği üzerinden kapsamı belirlenmiş bir teklif almaktır.
Sık sorulan sorular
Akademik editörlük ile çeviri arasındaki fark nedir?
Çeviride Türkçe bir metin İngilizceye aktarılır; editörlükte ise zaten İngilizce yazılmış bir metin dil ve üslup açısından iyileştirilir. Metninizin büyük kısmı İngilizceyse editörlük, Türkçeyse çeviri gerekir.
Proofreading hakem dil yorumunu gidermek için yeterli mi?
Çoğu durumda değildir. Hakemin dil yorumu genellikle cümle yapısı ve akıcılıkla ilgilidir; bu da copyediting düzeyinde bir müdahale gerektirir. Kararı bir sayfalık örnek düzenleme üzerinden vermek en sağlıklısıdır.
Editörlük metnimin uzunluğunu değiştirir mi?
Copyediting genellikle metni bir miktar kısaltır, çünkü gereksiz kelimeler ve tekrarlar ayıklanır. Kelime sınırını aşan metinlerde bu durum avantaj sağlar.
Düzeltmeleri nasıl görürüm?
Tüm değişiklikler Word’ün izlenen değişiklikler özelliğiyle ya da LaTeX için ayrı bir karşılaştırma dosyasıyla gösterilir. Böylece her değişikliği tek tek kabul veya reddedebilirsiniz.
Revizyon aşamasındaki bir metin için de editörlük alınabilir mi?
Evet. Hakem dil yorumu yaptıysa, revize metnin tamamının ya da yeni eklenen bölümlerin editörlükten geçmesi önerilir. Yanıt mektubunun da dil kontrolünden geçirilmesi, hakemle iletişimin netliği açısından faydalıdır.
İngilizce metninize hangi düzey gerekiyor?
Makalenizin bir sayfalık örneğini ve hedef derginizi gönderin; lisansüstü eğitimli, alanınıza yakın uzmanlarımız hangi editörlük düzeyinin gerektiğini belirlesin. Düzeltmeler izlenen değişikliklerle yapılır ve teslimden önce editör onayından geçer. Dil desteği metni güçlendirir; kabul kararı dergiye aittir.
WhatsApp ile yazın Talep formunu doldurun
E-posta: info@yaptirma.com.tr
İlgili rehberler: Yayın redaksiyonu ve İngilizce düzeltme · Q1 dergiler için dil ve format gereklilikleri
