Makale Geri Çekme Nedir? Withdrawal ve Retraction Farkı, Editöre Talep ve Sonrası

Makale geri çekme nedir?

Makale geri çekme, bir çalışmanın dergi sürecinden veya yayımlanmış kayıttan çıkarılmasıdır. Yayından önce yapılan talep genellikle withdrawal olarak adlandırılır; yayından sonra yapılan resmi işlem ise retraction’dır. İkisi de ciddi adımlardır, ancak etik ve idari sonuçları aynı değildir.

Özellikle yazarlar “makalemi geri çekeyim, başka dergiye hemen göndereyim” diye düşünebilir. Oysa değerlendirme sürerken aynı çalışmayı ikinci bir dergiye göndermek mükerrer başvuru sayılır. Bu nedenle bu adım kararı, önce mevcut dergiyle resmi olarak kapatılmalı; onay alınmadan yeni gönderim yapılmamalıdır.

Withdrawal ile retraction arasındaki fark nedir?

Özellikle withdrawal, henüz yayımlanmamış bir başvurunun yazar veya editör tarafından süreçten alınmasıdır. Dosya hakemdeyken veya kabul beklerken gerçekleşebilir. Bununla birlikte retraction ise yayımlanmış bir makalenin kayıtlarda “geri çekildi” notuyla işaretlenmesidir; DOI çoğu zaman kalır ve geri çekme bildirimi yayımlanır.

Bunun yanı sıra retraction, bilimsel kaydın düzeltilmesi amacıyla yapılır. COPE, ciddi hata, uydurma veri, intihal veya etik ihlalde retraction’ı uygun araç olarak görür. Withdrawal ise çoğu zaman yazarın stratejik veya idari bir talebidir; yine de gerekçesiz ve geç yapılan talepler editörün güvenini zedeler.

Kısaca: yayından önce makale geri çekme çoğunlukla süreç yönetimi; yayından sonra retraction ise bilimsel kayıt düzeltmesidir. Karıştırılmaması gereken üçüncü kavram da rejection’dır; reddedilme, yazarın talebiyle geri çekme değildir.

Hangi gerekçeler makale geri çekme için meşrudur?

Ayrıca meşru gerekçeler arasında şunlar sık görülür: yöntemde sonradan fark edilen ciddi hata, veri erişiminin kaybı, etik kurul kapsamının yetersiz kaldığının anlaşılması, yazarlık anlaşmazlığı ve aynı çalışmanın yanlışlıkla ikinci dergiye gitmesi. Bu durumlarda şeffaf ve erken iletişim, hasarı sınırlar.

Öte yandan “hakemler çok soru sordu”, “süreç uzadı” veya “başka dergi daha hızlı” gibi gerekçeler editörlerce zayıf bulunur. Süre uzunluğu tek başına withdrawal gerekçesi yapılmamalıdır; önce süreç durumunu sorun, gerekirse major revizyona yanıt planı çıkarın. Ret sonrası seçenekleri makale reddedildiğinde ne yapılmalı rehberimizde ele aldık.

Ayrıca intihal veya veri uydurma şüphesi varsa saklamak yerine editöre bildirmek gerekir. Gizleyerek başka dergiye gitmek, sorunu büyütür. Etik kurul ve benzerlik konularında şüpheniz varsa önce etik kurul onayı ve intihal raporu kontrollerini tamamlayın.

Makale geri çekme kararı ne zaman verilmeli?

Sonuç olarak en doğru zaman, sorun netleşir netleşmez ve henüz kabul/yayımlama adımına gelmeden önceki dönemdir. Hakem raporları geldikten sonra “zorlandık” diye çekilmek, emeği boşa harcatır ve dergiyle ilişkiyi zedeler. Buna karşılık veri setinde onarılamaz bir hata varsa bekletmek daha zararlıdır.

Yayımlanmış makalede ise karar çoğu zaman editörün inisiyatifindedir. Yazarlar hata bildirir; editör COPE akışına göre erratum, expression of concern veya retraction seçer. Yazarın “ben çekiyorum” demesi, yayımlanmış kayıtta tek başına yeterli olmayabilir.

Doçentlik, teşvik veya mezuniyet takvimi baskısı da sık görülür. Takvim baskısı, etik ihlali meşrulaştırmaz. Önce mevcut derginin durumunu yazılı sorun; gerekirse danışmanınızla gerçekçi bir B planı yapın. Yayın sürecinin genel haritası için SCI/SSCI yayınlama süreci yazımız yol gösterir.

Bazı yazarlar, hakem raporunu görünce panikleyip hemen geri çekme düşünür. Oysa major revizyon çoğu zaman kapının kapandığı anlamına gelmez; aksine derginin metni hâlâ değerlendirdiğini gösterir. Raporu madde madde ayırıp yanıt planı çıkarmak, çoğu dosyada daha verimli bir yoldur. Geri çekmeyi yalnızca onarılamaz bilimsel veya etik bir sorun varsa öne alın.

Editöre makale geri çekme talebi nasıl yazılır?

Bu noktada talebi sorumlu yazar, mümkünse tüm yazarlar adına, derginin resmi kanalından iletmelidir. E-postada makale başlığı, başvuru numarası, kısa ve dürüst gerekçe ile tüm yazarların onayladığı belirtilmelidir. Agresif dil veya suçlayıcı üslup kullanmayın.

Örnek bir iskelet şöyle olabilir:

1. Kimlik: Makale başlığı, ID/numara, sorumlu yazar.
2. Talep: Değerlendirme sürecinden withdrawal istediğinizi net yazın.
3. Gerekçe: Bir paragraf, abartısız ve doğrulanabilir.
4. Onay: Tüm yazarların bilgilendirildiğini ve onayladığını belirtin.
5. Sonraki adım: Editörün yazılı teyidini beklediğinizi söyleyin.

Ayrıca sistem üzerinden “withdraw” düğmesi olan dergilerde bile mutlaka yazılı teyit isteyin. Bazı platformlarda düğme talebi iletir, kararı vermez. süreçten çıkarma tamamlanmadan yeni dergiye gönderim yapmayın.

Senaryoya göre ne yapılmalı?

Aşağıdaki tablo, sık görülen senaryolarda ilk adımı özetler. Nihai karar dergi politikasına ve somut kanıtlara bağlıdır.

Buna karşılık tablodaki senaryolar her dosyaya birebir uymaz. Örneğin veri hatası küçükse erratum yeterli olabilir; bu nedenle makale geri çekme reflexini otomatikleştirmeyin. Özellikle yayından sonra önce editörle konuşmak, sonra araç seçmek gerekir. Böylece hem bilimsel kayıt hem de itibar daha az zarar görür.

Makale geri çekme sonrası ne yapılmalı?

Ardından withdrawal teyidi geldikten sonra metni soğukkanlılıkla gözden geçirin. Gerekçe hataysa düzeltmeden yeni dergiye gitmek aynı sorunu taşır. Gerekçe stratejikse, hedef derginin kapsamını ve yazım kurallarını yeniden eşleştirin.

Bunun yanı sıra kapak mektubunda önceki başvuruyu saklamayın; bazı dergiler sorar, bazıları sormaz. Dürüst ve kısa bir açıklama genellikle daha güvenlidir. Ayrıca ortak yazarlarla yeni zaman planını yazılı netleştirin; aksi hâlde aynı anlaşmazlık tekrar çıkar.

Retraction yayımlanmışsa, akademik özgeçmiş ve YÖKSİS kayıtlarında durumu doğru göstermek gerekir. Geri çekilmiş makaleyi “yayımlanmış” gibi sunmak ayrı bir etik sorundur. DOI numarası ve kayıt mantığı için DOI numarası rehberimize bakabilirsiniz.

Erratum, expression of concern ve retraction nasıl seçilir?

Örneğin küçük ve sonucu değiştirmeyen hatalarda erratum/corrigendum yeterli olabilir. Ciddi şüphe olup araştırma sürüyorsa editör expression of concern yayımlayabilir. Bulgular güvenilir değilse veya ciddi etik ihlal varsa retraction gündeme gelir.

Ne var ki yazarlar bazen “küçük hatayı retraction ile çözelim” diye acele eder. Oysa gereksiz retraction, kaydı gereksiz yere damgalayabilir. Tersine, ciddi hatayı erratum ile örtmek de yanlıştır. Kararı editör, kanıtlara ve COPE akışına göre verir; yazarın görevi erken ve dürüst bildirimdir.

bu talep konuşulurken “garanti temiz sicil” diye bir vaat de yoktur. Her dosya kendi bağlamında değerlendirilir. Amacımız panik yaratmak değil; doğru aracı, doğru zamanda kullanmanıza yardımcı olmaktır.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

• Onaysız talep: Ortak yazarlara sormadan editöre yazmak.
• Çift gönderim: Withdrawal teyidi gelmeden ikinci dergiye yüklemek.
• Gerekçesizlik: “Süre uzun” deyip ayrıntı vermemek.
• Gizleme: Etik sorunu saklayıp başka dergiye taşımak.
• Kavram karışıklığı: Ret ile withdrawal’ı aynı sanmak.
• Geç bildirim: Yayımlanmış hatayı aylarca bekletmek.

Dolayısıyla bu hataların bir kısmı iyi niyetle yapılır; yine de sonuç itibar ve zaman kaybıdır. Üstelik onaysız talep sonradan geri dönüşü zor tartışmalar açar. Erken, yazılı ve ortak yazarlı iletişim en güvenli yoldur.

Örnek: editöre kısa makale geri çekme metni

Aşağıdaki iskelet yalnızca dil örneğidir; gerekçenizi kendi dosyanıza göre dürüstçe yazın. Agresif veya suçlayıcı üslup kullanmayın.

Bu metni göndermeden önce ortak yazarlara e-posta ile onay alın ve onayları dosyanızda saklayın. Ayrıca derginin sisteminde ayrı bir withdraw düğmesi varsa onu da kullanın; yine de e-posta teyidi isteyin. Böylece bu başvuru çekme kaydı hem sistemde hem yazışmada görünür olur.

Kurum, fon ve danışman boyutu

Öte yandan fon destekli çalışmalarda proje yürütücüsü ve kurumsal arşiv kuralları da devreye girebilir. Bazı projeler, çıktıların hangi dergide ilerlediğinin raporlanmasını ister. Bu durumda withdrawal kararı yalnızca akademik değil, idari bir bildirim de gerektirir.

Bunun yanı sıra danışman-öğrenci ilişkilerinde ise geri çekme kararı kararı tek taraflı alınmamalıdır. Özellikle tezden üretilen makalelerde danışmanın onayı, sonraki gönderim planı için kritiktir. Anlaşmazlık varsa önce kurum içi yolları deneyin; editörü taraflar arası çatışmanın ortasına bırakmayın.

Bunun yanı sıra mükerrer başvuru şüphesi doğuran dosyalarda editör, kurumsal e-posta üzerinden doğrulama isteyebilir. Bu normal bir süreçtir. Şeffaf yanıt vermek, ileride başka dergilerle ilişkinizi de korur.

Zaman yönetimi: ne kadar beklemeli?

Genellikle editörler withdrawal talebine birkaç iş günü içinde döner; yoğun dönemlerde süre uzayabilir. Bir hafta yanıt yoksa nazik bir hatırlatma gönderin. Üç-dört nazik hatırlatmadan sonra derginin yayın kurulu veya sistem mesajlaşma kanalını kullanın.

Buna karşılık yayımlanmış makalede retraction değerlendirmesi daha uzun sürer; çünkü editör kanıt toplar, gerekirse hakem veya kurum görüşü alır. Bu süreçte sosyal medyada spekülasyon yapmak dosyaya zarar verebilir. Resmi yazışmayı esas alın.

Sonuç olarak acele ikinci gönderim, en pahalı hatadır. Teyit gelmeden yapılan yeni başvuru, her iki dergiyle de soruna yol açabilir. Sabır, burada etik bir zorunluluktur.

Hangi belgeleri saklamalısınız?

Ayrıca withdrawal veya retraction yazışmalarında e-posta zincirini, ortak yazar onaylarını ve sistem ekran görüntülerini saklayın. İleride doçentlik dosyası, teşvik belgesi veya kurum denetiminde “ne oldu?” sorusu gelebilir. Kısa bir kronoloji notu (tarih, muhatap, karar) işinizi kolaylaştırır.

Ayrıca düzeltme yaptıysanız yeni analiz çıktılarını ve eski-yeni fark özetini arşivleyin. Bu dosyalar, bir sonraki dergiye dürüst açıklama yapmanız gerektiğinde işe yarar. Panik halinde her şeyi silmek yerine düzenli bir klasör tutmak daha güvenlidir.

Özetle makale geri çekme, panik butonu değil; gerekçesi yazılı, ortak yazarlı ve teyitli bir süreç yönetimini gerektirir. Bu nedenle önce sorunu tanımlayın, sonra aracı seçin.

Bu süreçte nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli ekibimiz; dergi seçimi, dil-format düzenleme, istatistik ve etik belge kontrolünde danışmanlık verir. söz konusu adım gibi hassas bir adımda, gerekçenizin netliğini ve yazışma dilinizi birlikte gözden geçiririz. Kapsamı çalışmanıza ve bütçenize göre belirleriz.

Yeni gönderime geçilecekse editöre ön yazı hazır teslim edilir; sistem adımlarında takılırsanız rehberlik ederiz. Bize işinizi emanet ettiğinizde süreci takip ederiz; imza, kişisel hesap ve kurumsal onaylar size aittir. Yayın kararını her zaman dergi verir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• COPE Retraction guidelines
• ICMJE Recommendations (scientific misconduct, corrections)
• COPE Guidance hub

İlgili rehberler: Makale reddedildiğinde ne yapılmalı? · Etik kurul onayı · DOI numarası