Kısaca: Çift kör hakemlik, hem yazarların hem de hakemlerin kimliklerinin birbirinden gizlendiği değerlendirme modelidir. Bu yazıda modelin tek kör ve açık hakemlikten farkını, Word ve PDF dosyasında yazar izlerini temizleme adımlarını, şekil-tablo-ek dosya kurallarını ve gönderim öncesi kontrol listesini adım adım anlatıyoruz.
Hazırlayan: Dergi Makalesi Danışmanlık Editör Ekibi · Kaynak: COPE, ICMJE, DergiPark yazar rehberleri · Yayın: 07.11.2026 · Okuma: 12 dk
Çift kör hakemlik nedir?
Çift kör hakemlik (double-blind peer review), makaleyi değerlendiren hakemlerin yazar kimliğini bilmediği ve yazarların da hakem kimliğini görmediği inceleme düzenidir. Böylece değerlendirme, kurum prestiji veya kişisel tanışıklıktan çok metnin kalitesine odaklanır. Özellikle sosyal bilimler, eğitim ve bazı tıp dergilerinde bu model yaygın olarak kullanılır.
Öte yandan model yalnızca “isimleri silmek” demek değildir. Kapak sayfası, teşekkür, fon beyanı, etik kurul numarası, dosya özellikleri, şekil alt yazıları ve ek materyaller de kimlik taşıyabilir. Bu nedenle çift kör inceleme için gönderim paketi iki parçaya ayrılır: anonim makale dosyası ve yalnızca editörün gördüğü yazar bilgileri dosyası.
Tek kör, çift kör ve açık hakemlik nasıl ayrılır?
Pratikte üç ana model görülür. Tek körde hakemler yazarları bilir, yazarlar hakemleri bilmez. bu yöntemte her iki taraf da gizlenir. Açık (open) hakemlikte ise kimlikler çoğu zaman karşılıklı görünür; bazı dergiler hakem raporunu da yayımlar.
Bunun yanı sıra hibrit uygulamalar da vardır. Örneğin bazı dergiler ilk turda çift kör çalışır, kabul sonrası hakem adlarını yazarla paylaşır. Bu nedenle hedef derginin “Peer Review” veya “Değerlendirme Süreci” sayfasını göndermeden önce okumak gerekir. Hakemlerin genel olarak makaleyi nasıl okuduğunu ayrıca hakem değerlendirme bakış açısı yazımızda özetledik.
Dergiler neden çift kör hakemlik tercih eder?
Editörler, kurumsal önyargıyı azaltmak ve erken kariyer araştırmacılarına daha adil bir değerlendirme sunmak için anonim dosya süreci seçer. Özellikle bilinen laboratuvarlar veya büyük üniversitelerden gelen çalışmalarda “isim etkisi” tartışması yıllardır sürer. Anonim dosya, hakemin yalnızca yöntem, bulgu ve tartışmaya bakmasını kolaylaştırır.
Ancak model kusursuz değildir. Alanı çok dar olan konularda uzman sayısı az olduğu için hakem metinden yazarı tahmin edebilir. Ayrıca kendi yayınınıza yoğun atıf yapmak veya “önceki çalışmamızda…” demek kimliği ele verebilir. Dolayısıyla amaç, kimliği imkânsız kılmak değil; makul bir anonimlik sağlamaktır.
COPE ve benzeri yayın etiği kaynakları, kör incelemenin şeffaflık politikasıyla birlikte yürütülmesini önerir. Yani anonimlik, etik ihlalleri gizlemek için kullanılmamalıdır. Editör, çıkar çatışması veya ciddi etik şüphe durumunda kimlikleri bilerek süreci yönetebilir.
Çift kör hakemlik için dosya nasıl hazırlanır?
Danışmanlık sürecinde yazarlarla izlediğimiz sıra genellikle şöyledir:
- İki dosya oluşturun: Anonim makale dosyası ile başlık/yazar bilgileri dosyasını ayırın.
- Başlık sayfasını ayırın: Yazar adları, kurumlar, e-posta, ORCID ve sorumlu yazar bilgisi yalnızca editör dosyasında kalsın.
- Teşekkür ve fonu taşıyın: Teşekkür, proje numarası ve kurumsal destek cümlelerini anonim dosyadan çıkarın; kabul sonrası ekleyin veya editör dosyasına koyun.
- Öz-atıfları nötrleştirin: “Bizim 2022 çalışmamız” yerine “Önceki bir çalışmada …” gibi üçüncü kişi ifadeleri kullanın.
- Ek belgeleri ayırın: Telif formu, etik kurul yazısı ve çıkar çatışması beyanı hakeme gitmemelidir.
Ayrıca DergiPark gönderiminde dosya türü menüsünden doğru başlığı seçmek kritiktir. Yanlışlıkla “makale dosyası” olarak yüklenen telif formu, isimleri hakeme taşıyabilir. Formların nasıl ayrıldığını telif hakkı devir formu rehberimizde anlattık.
Word ve PDF meta verisi çift kör hakemlik için nasıl temizlenir?
Birçok yazar metindeki isimleri siler, ancak dosya özelliklerinde yazar adı kalır. Microsoft Word’de Dosya > Bilgi > Sorunları Denetle > Belgeyi İncele yoluyla yazar, şirket ve yorum izleri temizlenebilir. Ardından PDF’e dönüştürüp Acrobat veya benzeri bir araçta Belge Özellikleri’nden yazar alanını tekrar kontrol edin.
Bunun yanı sıra izlenen değişiklikler, yorum balonları ve gizli metin de risk taşır. “Sonraki kişi” alanında danışman veya kurum e-postası görünebilir. Özellikle ortak yazımda OneDrive veya Google Docs üzerinden indirilen dosyalarda hesap adı meta veriye yazılabilir. Bu nedenle nihai yükleme dosyasını temiz bir bilgisayarda veya yeni bir belgede yeniden kaydederek üretmek daha güvenlidir.
LaTeX kullanıyorsanız PDF metadata alanlarını da gözden geçirin. Overleaf’te proje ayarlarından veya hyperref seçeneklerinden yazar bilgisini kaldırabilirsiniz. Sonuç olarak bu uygulama, yalnızca görünür metin değil, dosya katmanlarının da temizlenmesini gerektirir.
Şekil, tablo ve ek dosyalarda kimlik nasıl sızar?
Şekil dosyalarının EXIF verisinde kamera modeli, GPS veya yazılım kullanıcısı kalabilir. Özellikle klinik görüntülerde hasta kimliği ayrı bir etik konudur; ancak araştırmacı adı da tarama yazılımında görünebilir. Bu nedenle şekilleri düz görüntü olarak dışa aktarıp yeniden kaydetmek iyi bir pratiktir.
Öte yandan tablo notlarında “X Üniversitesi etik kurulunun 2025/14 sayılı kararı” gibi ifadeler doğrudan kimlik verir. Etik kurul onayının varlığını “çalışma ilgili etik kurul onayı alınarak yürütülmüştür” diye genel yazıp belgeyi editöre ayrı iletmek daha uygundur. Etik kurul sürecinin ayrıntıları için makale etik kurul onayı rehberimize bakabilirsiniz.
Ek materyal klasörlerinde de proje kodları, kurum logoları veya danışman adları sık görünür. Anket formunun üst bilgisinde üniversite anteti varsa bunu kaldırmanız veya editör dosyasına taşımanız gerekir. Kısacası ek dosya, ana metinden bağımsız bir sızıntı kapısıdır.
Anonimleştirme kontrol tablosu
Aşağıdaki tablo, çift kör hakemlik gönderiminden önce taradığımız başlıca noktaları özetler. Hedef derginin yazar rehberi her zaman önceliklidir.
| Öğe | Anonim dosyada | Editör dosyasında | Risk |
|---|---|---|---|
| Yazar adları ve kurumlar | Yok | Var | Yüksek |
| Teşekkür ve fon numarası | Genelde yok | Var | Yüksek |
| Etik kurul belgesi | Yok (yalnızca genel ifade) | Belge kopyası | Yüksek |
| Word/PDF meta verisi | Temizlenmiş | Önemli değil | Orta-yüksek |
| Öz-atıf dili | Nötr / üçüncü kişi | — | Orta |
| Telif ve çıkar çatışması formu | Yok | Var | Yüksek |
Kimlik sızıntısını göndermeden önce nasıl yakalarsınız?
En pratik yöntem, anonim PDF’i başka bir bilgisayarda veya gizli pencerede açıp “bul” ile kendi soyadınızı, kurum adınızı ve proje kodunuzu aramaktır. Ayrıca dosya özelliklerini ve ilk iki sayfayı bir meslektaşınıza “bu metinden yazarı tahmin edebiliyor musun?” diye sorabilirsiniz.
Bununla birlikte ön inceleme yapan editörler de anonimliği kontrol eder. Editörün ilk dakikalarda baktığı noktaları ön inceleme kontrol listesi yazımızda derledik. Anonimlik ihlali bazen teknik iade, bazen de sürecin baştan başlaması anlamına gelir.
SCI/SSCI dergilere gönderim sürecinin genel akışını görmek isterseniz kümenin merkez yazısı olan SCI ve SSCI dergilerde yayınlama süreci rehberimiz iyi bir haritadır. double-blind inceleme, bu sürecin dosya hazırlığı basamağındaki en sık atlanan ayrıntılardan biridir.
Çift kör hakemlik dosyasında örnek düzenleme
Somut bir örnek üzerinden gidelim. Diyelim ki sosyal bilimler alanında bir anket çalışması gönderiyorsunuz. Anonim dosyanın ilk sayfasında yalnızca makale başlığı, kısa özet ve anahtar kelimeler yer alır. Yazar adları, kurum adresleri ve ORCID numaraları bu sayfada görünmez. Buna karşılık editör dosyasında tam başlık sayfası, sorumlu yazar iletişimi ve tüm ortak yazarların katkı beyanı bulunur.
Örneğin yöntem bölümünde “Ankara’daki X Üniversitesi öğrencilerinden veri toplandı” cümlesi yerine “büyük bir devlet üniversitesinin ilgili fakültesinden veri toplandı” gibi daha genel bir ifade kullanılabilir. Coğrafi bağlam bilimsel olarak zorunluysa genel bölge bilgisi verilir; kurum adı editöre bırakılır. Böylece söz konusu model bozulmadan okuyucu bağlamı korursunuz.
Ayrıca sonuçların tartışıldığı yerde kendi öncü çalışmanıza “Yılmaz ve ark. (2023)” diye normal atıf verebilirsiniz. Sorun, “önceki makalemizde gösterdiğimiz gibi” demektir. Bu tür birinci kişi göndermeler, hakemin yazar listesini tahmin etmesini kolaylaştırır. Bu nedenle kaynakçayı olduğu gibi bırakıp gövde dilini nötrleştirmek daha sağlıklıdır.
DergiPark’ta çift kör hakemlik gönderimi nasıl işler?
DergiPark üzerindeki birçok dergi, kör inceleme için makale dosyasından yazar kimliğini ayırmanızı ister. Pratikte süreç şöyle ilerler: üst verileri doldurursunuz, yazarları eklersiniz, ardından dosyalar adımında anonim makale ile ek belgeleri ayrı türlerde yüklersiniz. Editör, sistemde yazar bilgilerini görür; hakeme ise yalnızca anonim dosya iletilir.
Bununla birlikte her derginin menü adları aynı değildir. Bir dergi “kör kopya” isterken diğeri “tam metin (yazar bilgisiz)” diyebilir. Bu yüzden yazım kurallarındaki dosya listesini satır satır okumak gerekir. DergiPark yayın sürecinin genel çerçevesini DergiPark’ta makale yayını için gerekenler yazımızda özetledik.
Özellikle dikkat ettiğimiz bir nokta da revizyon turudur. İlk gönderimde anonimliği sağladıktan sonra revize dosyaya yanıt mektubu eklerken yazar adı veya kurum anteti geri gelebilir. Response letter’ı da anonim tutmak, yalnızca editöre özel notları ayrı kutuya yazmak iyi bir alışkanlıktır. Aksi hâlde ikinci turda bu süreç fiilen tek köre döner.
Çift kör hakemlikte en sık yapılan hatalar
Danışmanlık dosyalarında tekrar eden hataların başında teşekkür bölümünün unutulması gelir. Yazarlar isimleri siler, ancak “TÜBİTAK 1001 projesi kapsamında…” cümlesi kalır. Proje numarası çoğu zaman kurumsal kimliği ele verir. Benzer şekilde e-posta adresleri dipnotta veya şekil dosyası adında (“ayse.yilmaz_sekil3.png”) görünebilir.
Öte yandan İngilizce makalelerde “corresponding author” satırının özetten silinmemesi de yaygındır. Bazı şablonlar özetin hemen altında iletişim satırı üretir. Şablonu değiştirirken bu satırı mutlaka kaldırın. Ayrıca ek materyal ZIP dosyasının içinde eski Word sürümleri bırakmak, meta veriyi yeniden taşıyabilir.
Son olarak, kör inceleme isteyen dergiye “yazar bilgili” tek dosya yüklemek teknik iadeyle sonuçlanabilir. Bu durum zaman kaybettirir; hakem ataması gecikir. Gönderimden önce bir kontrol listesiyle ilerlemek, çift kör inceleme kuralına uyumu hızlandırır.
Gönderim paketinde nasıl destek oluyoruz?
Lisansüstü eğitimli editör ekibimiz; dergi seçimi, dil ve format düzenleme, istatistik ve gönderim dosyalarının yazım kurallarına uyumu konularında danışmanlık verir. anonim inceleme modeli isteyen bir dergide anonim metin ile editör belgelerinin tutarlılığını birlikte kontrol ederiz. Kapsam ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre belirleriz.
Makale hazır olduğunda editöre ön yazı da teslim edilir. Sisteme yüklerken takılırsanız adım adım rehberlik ederiz. Bize işinizi emanet ettiğinizde her adımı kontrol ederiz; imza, kimlik bilgisi ve kişisel hesap girişi gibi adımlar size aittir.
kör hakemlik düzeni için anonim dosyanızı birlikte kontrol edelim mi?
Sık sorulan sorular
bu değerlendirme modeli her dergide zorunlu mu?
Hayır. Model dergiye göre değişir. Bazı dergiler tek kör, bazıları açık hakemlik kullanır. Göndermeden önce yazar rehberindeki peer review maddesini okuyun.
Teşekkür bölümünü ne zaman eklemeliyim?
Çoğu çift kör dergide teşekkür ve fon bilgisi ilk gönderimde anonim dosyadan çıkarılır; kabul sonrası veya editör dosyasında verilir. Derginin talimatı farklıysa ona uyun.
Kendi makalelerime atıf yaparsam kimliğim anlaşılır mı?
Yoğun ve birinci tekil/çoğul dilde öz-atıf riski artırır. Gerekli atıfları nötr dille verin ve “önceki çalışmamız” ifadelerinden kaçının.
Hakem yine de yazarı tahmin ederse süreç bozulur mu?
Dar alanlarda tahmin mümkündür. Önemli olan makul anonimliği sağlamak ve çıkar çatışmasını editöre bildirmektir. Tahmin tek başına ihlal sayılmaz; kasıtlı kimlik ifşası sorun yaratır.
DergiPark’ta hangi dosya türünü seçmeliyim?
Anonim metin genellikle makale dosyasıdır. Yazar bilgileri, telif formu ve etik belge ayrı türlerle yüklenir. Menü adları dergiye göre değiştiği için yazım kurallarındaki dosya listesini izleyin.
çift kör inceleme kabul şansını artırır mı?
Doğrudan artırmayı iddia etmek doğru olmaz. Model, önyargıyı azaltmayı hedefler; kabul kararı hâlâ bilimsel niteliğe ve dergi kapsamına bağlıdır.
Kaynaklar
- COPE Guidance: peer review and ethical oversight
- ICMJE Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work
- DergiPark: dergi yazar rehberleri ve gönderim adımları
İlgili rehberler: SCI/SSCI yayınlama süreci · Hakemler makaleyi nasıl değerlendiriyor? · Telif hakkı devir formu
Dergi Makalesi Danışmanlık Editör Ekibi
Dergi seçimi, makale düzenleme ve istatistik desteği veren lisansüstü eğitimli uzmanlardan oluşan ekibimiz bu rehberi COPE, ICMJE ve DergiPark yazar uygulamalarını esas alarak hazırladı. Nihai kural her zaman hedef derginin yazar rehberidir.
