Telif Hakkı Devir Formu Nedir, Nasıl Doldurulur? DergiPark Gönderiminde İmza ve Yükleme

Telif hakkı devir formu nedir?

Telif hakkı devir formu (copyright transfer form), makalenin yazarlarının çalışma üzerindeki mali hakları dergiye veya yayıncı kuruluşa devretmeyi kabul ettiği yazılı bir belgedir. Aynı formda yazarlar genellikle çalışmanın özgün olduğunu, başka bir yerde yayımlanmadığını ve tüm yazarların son metni onayladığını da beyan eder. Bu yüzden form, yalnızca hukuki bir evrak değil, aynı zamanda bir yayın etiği taahhüdüdür.

Türkiye’de fikir ve sanat eserleri üzerindeki haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenir. Kanunun 52. maddesi, mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Dolayısıyla dergilerin formlarında işleme, çoğaltma, yayma ve umuma iletim gibi hakların tek tek sayılması bir tesadüf değildir.

Dergiler neden telif hakkı devir formu istiyor?

Dergi, makaleyi basılı ve elektronik ortamda yayımlayabilmek, arşivleyebilmek ve dizinlere aktarabilmek için yazarlardan açık bir izin almalıdır. Bu nedenle form, söz konusu izni yazılı hâle getirir. Ayrıca yazarlar, olası bir telif ihlali iddiasında sorumluluğun kendilerinde olduğunu bu formla kabul eder.

Bunun yanı sıra dizin kriterleri de dergileri bu konuda düzenli olmaya yönlendirir. Örneğin TR Dizin dergi değerlendirme kriterlerinin etik başlığında, kullanılan fikir ve eserler için telif hakkı düzenlemelerine uyulması gerektiği yer alır. Aynı başlıkta veri toplamada kullanılan ölçekler için ölçek sahibinden izin alınması ve bunun makalede beyan edilmesi de istenir.

Pratikte bazı dergiler formu zorunlu tutar ve eksik başvuruyu değerlendirmeye almaz. Örneğin DergiPark üzerinde yayımlanan bir hukuk dergisinin yazım kuralları, formu bulunmayan başvuruların değerlendirmeye alınmayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle formu son ana bırakmamak, gönderimin gecikmesini önler.

Telif hakkı devir formunda hangi bilgiler yer alır?

Her derginin kendi şablonu vardır; yine de DergiPark’taki örnek formlarda benzer alanlar tekrar eder. İncelediğimiz şablonlarda genellikle şu bölümler bulunuyor:

• Makale bilgileri: Makalenin başlığı, türü (araştırma makalesi, derleme, kısa bildiri vb.) ve gönderim tarihi.
• Sorumlu yazar bilgileri: Kurum, posta adresi, e-posta, telefon ve ORCID iD.
• Yazar listesi: Makaledeki sırasıyla tüm yazarların adı, e-postası, imzası ve imza tarihi.
• Özgünlük beyanı: Çalışmanın yazarlara ait olduğu ve intihal içermediği taahhüdü.
• Yayın durumu beyanı: Makalenin başka bir yerde yayımlanmadığı veya değerlendirmede olmadığı bilgisi.
• Devredilen haklar: İşleme, çoğaltma, temsil, basım, yayım, dağıtım ve internet yoluyla iletim gibi mali haklar.
• Saklı tutulan haklar: Patent hakları, yazarın kendi kitaplarında ücretsiz kullanım ve satmamak koşuluyla çoğaltma gibi haklar.

Öte yandan bazı formlar yazar listesinde kimlik numarası da ister. Bu tür kişisel bilgileri yalnızca yazarın kendisi girmelidir. Ayrıca yazar sırasının formda ve makalede birebir aynı olması gerekir; sıralamanın nasıl belirlendiğini sorumlu yazar ve CRediT katkı beyanı rehberimizde anlattık.

Telif hakkı devir formu nasıl doldurulur? Adım adım

Danışmanlık sürecinde yazarlarla birlikte izlediğimiz sıra şöyledir:

1. Derginin güncel şablonunu indirin: Formu derginin DergiPark sayfasındaki telif formu bağlantısından ya da yazım kuralları sayfasından alın. Başka bir derginin formunu kullanmayın.
2. Makale başlığını kopyalayın: Başlığı, sisteme gireceğiniz üst verilerle harfi harfine aynı yazın.
3. Yazarları sıralayın: Makaledeki sırayı koruyun ve her yazarın güncel e-posta adresini ekleyin.
4. Sorumlu yazar alanını tamamlayın: Kurum, adres ve ORCID bilgisini eksiksiz girin.
5. Beyan metnini okuyun: Özellikle devredilen ve saklı tutulan hakları tüm yazarlar okumalıdır.
6. İmzaları toplayın: Derginin istediği yöntemle her yazardan imza alın.
7. Tarayıp PDF yapın: Okunaklı, tek bir PDF dosyası hazırlayın ve dosya adını anlaşılır tutun.

Bazı dergiler formun bilgisayarda değil, el yazısıyla doldurulmasını ister. Örneğin bir deprem araştırmaları dergisinin talimatına göre formun boş hâlinin çıktısı alınmalı, el yazısıyla doldurulmalı, ıslak imzalanmalı ve tarandıktan sonra PDF olarak yüklenmelidir. Dolayısıyla doldurma yöntemini de derginin kendi sayfasından kontrol edin.

İmza kuralları: ıslak imza, ayrı kopya ve eksik imza

Özellikle imza, formun en çok sorun çıkaran kısmıdır. Çoğu dergi, formun tüm yazarlar tarafından imzalanmasını şart koşar. Bununla birlikte örnek formlarda, farklı kurumlarda çalışan yazarların formun ayrı kopyalarını imzalayarak sunabileceği de belirtilir.

Ayrı kopya kullanıldığında her kopyada makale adı ve yazar adları bölümünün eksiksiz doldurulması gerekir. Bir örnek formda, tüm imzaların orijinal ya da kanıtlanabilir biçimde onaylı olması gerektiği yazılıdır. Benzer şekilde başka bir dergi, eksik imza durumunda sorumluluğun imzalayan yazarlara ait olduğunu hatırlatır.

Bu noktada çok net bir ilkemiz var: imza yalnızca yazarın kendisine aittir. Bir yazar adına başkasının imza atması hem etik hem de hukuki açıdan ciddi bir sorundur. Ortak yazarlardan biri yurt dışındaysa ayrı kopya seçeneğini veya derginin kabul ettiği elektronik onay yöntemini editöre sorarak kullanın.

Telif hakkı devir formu DergiPark’a nasıl yüklenir?

Genel olarak DergiPark’ta makale gönderimi birkaç aşamadan oluşur. DergiPark’ta yayımlanan bir bilgi yönetimi dergisinin anlatımına göre bu aşamalar makale üst verileri, yazarlar, dosyalar, ek bilgiler ve ön izlemedir. Form, “Dosyalar” aşamasında makale dosyasından ayrı olarak yüklenir.

Aynı dergi, Dosyalar adımında telif formunun yanında yazar bilgileri dosyası, yazar katkı beyanı ve yapay zekâ kullanım beyan formu da istiyor. Ayrıca etik kurul kararı gerektiren çalışmalarda onay belgesinin bir kopyası ekleniyor. Bu belgelerin hazırlanışı için makale etik kurul onayı rehberimize ve yapay zekâ beyanı yazımıza bakabilirsiniz.

Yükleme sırasında ise dosya türü menüsünden doğru başlığı seçmeye dikkat edin; aksi hâlde belge yanlış kişilere görünebilir. Ayrıca kör hakemlik uygulayan dergilerde yazar bilgilerini makale dosyasına değil, ayrı dosyaya koyun; çünkü telif formunda isimler zaten görünür ve bu form hakemlerle paylaşılmamalıdır.

Başkasına ait şekil, ölçek veya metin kullandıysanız ne yapmalısınız?

Devir formlarında genellikle makaledeki metin, şekil ve dokümanların başkalarının haklarını ihlal etmediğini taahhüt edersiniz. Bu nedenle formu imzalamadan önce makalenizde başkasına ait bir içerik olup olmadığını kontrol etmeniz gerekir. Örneğin başka bir yayından aldığınız bir şekli olduğu gibi kullanıyorsanız, hak sahibinden izin almanız ve kaynağı açıkça göstermeniz beklenir.

Benzer şekilde anket çalışmalarında kullanılan ölçekler de önemlidir. TR Dizin kriterleri, veri toplamada kullanılan ölçekler için ölçek sahibinden izin alınmasını ve bunun makalede beyan edilmesini ister. Ayrıca DOAJ, açık erişim bir makalede açık lisans dışındaki içeriğin açıkça belirtilip kaynak gösterilmesi gerektiğini hatırlatır. Kısacası izin belgelerini gönderimden önce dosyanızda hazır tutun.

Gönderimde istenen belgeler: karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo, DergiPark gönderimlerinde sık karşılaşılan beyan ve belgeleri karşılaştırır. Ancak hangi belgenin zorunlu olduğuna her zaman derginin yazım kuralları karar verir.

Örneğin aynı hukuk dergisi, gönderilen tüm çalışmalar için iThenticate veya Turnitin gibi bir programdan alınmış ayrıntılı benzerlik raporu istiyor. Bu tür bir rapora ihtiyacınız varsa intihal raporu desteği sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.

Açık erişim dergilerde telif hakkı devir formu nasıl işler?

Ancak her dergi telif hakkının devredilmesini istemez. DOAJ, açık erişimi telif hakkı sahibinin Creative Commons veya eşdeğer bir açık lisansla başkalarına kullanım hakkı tanıması olarak tanımlar. Bu modelde yazar telif hakkını elinde tutabilir ve dergiye yalnızca yayımlama lisansı verebilir.

Ayrıca DOAJ, telif koşullarının lisans koşullarıyla veya açık erişim politikasıyla çelişmemesi gerektiğini ve “tüm hakları saklıdır” ifadesinin açık erişim içerik için hiçbir zaman uygun olmadığını belirtir. Dolayısıyla açık erişim bir dergide imzaladığınız belge “lisans sözleşmesi” ya da “yayın izni formu” adını taşıyabilir.

Peki hangisinin geçerli olduğunu nasıl anlarsınız? Derginin “Telif Hakkı” ve “Lisans” sayfalarını birlikte okuyun. Formdaki ifadeler bu sayfalarla çelişiyorsa, imzalamadan önce editöre yazıp netlik isteyin. Böylece ileride makalenizi kurum arşivinde paylaşırken sorun yaşamazsınız.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Gönderim öncesi kontrollerde en sık karşılaştığımız sorunlar şunlardır:

• Yanlış şablon: Başka bir derginin formu indirilip yalnızca dergi adı değiştiriliyor.
• Başlık uyuşmazlığı: Formdaki başlık, sistemdeki başlıkla aynı değil.
• Eksik yazar: Sonradan eklenen bir ortak yazar formda yer almıyor.
• Sıra farkı: Formdaki yazar sırası makaledekiyle uyuşmuyor.
• Okunaksız tarama: Telefonla çekilmiş, eğik ve gölgeli bir görüntü yükleniyor.
• Yanlış dosya türü: Form, sistemde “makale dosyası” başlığıyla yükleniyor ve hakemlere ulaşıyor.

Üstelik revizyon sırasında yazar listesi veya başlık değişirse formu yenilemeniz gerekebilir. Bu durumda editöre güncel formu gönderip göndermeyeceğinizi sorun; çünkü uygulama dergiden dergiye değişir.

Gönderim dosyanızı hazırlarken nasıl destek oluyoruz?

Lisansüstü eğitimli editörlerden oluşan ekibimiz; makale düzenleme, dergi seçimi, istatistik analizi ve gönderim dosyasının derginin yazım kurallarına göre kontrolü konularında danışmanlık veriyor. Bunun yanı sıra telif hakkı devir formu, katkı beyanı ve diğer belgelerin makaleyle tutarlı olup olmadığını birlikte gözden geçiriyoruz. Kapsamı ve süreyi çalışmanıza ve bütçenize göre belirliyoruz.

Makale çalışmalarında iş bittiğinde editöre ön yazı da hazır olarak teslim edilir. Gönderim sisteminde zorlanırsanız her adımda size rehberlik ediyoruz. Bize işinizi emanet ettiğinizde her adımı biz kontrol ediyoruz; imza, kimlik bilgileri ve kişisel dergi hesabınıza giriş gibi adımlar ise yalnızca size aittir. Yayın kararını her zaman derginin editörü verir.

DergiPark’ta yayın sürecinin tamamını görmek isterseniz kümenin merkez yazısı olan DergiPark’ta makale yayını için gerekenler rehberimiz iyi bir başlangıçtır.

Sık sorulan sorular

Bu form her dergide zorunlu mu?

Hayır. Zorunluluğu ve zamanlamayı derginin yazım kuralları belirler. Bazı dergiler formu ilk gönderimde ister, bazıları kabulden sonra talep eder; açık erişim dergilerin bir kısmı ise devir yerine lisans modeli kullanır.

Formu devrettikten sonra makalemi kendi sitemde paylaşabilir miyim?

Bu, formdaki saklı haklara bağlıdır. Örnek formların bir kısmı satmamak koşuluyla çoğaltma ve dağıtma hakkını yazarlara bırakır. Yine de derginin arşivleme politikasını kontrol edin.

Makale reddedilirse imzaladığım form geçerli kalır mı?

Genellikle formlar, makalenin o dergide yayımlanmasına bağlı olarak düzenlenir. Ancak ifadeler dergiden dergiye değişir. Ret sonrası başka bir dergiye gönderim yapacaksanız ilk derginin formundaki koşulları okuyun ve gerekirse editörden yazılı teyit isteyin.

E-imza ile imzalayabilir miyim?

Bu da dergiye bağlıdır. Örneğin bazı dergiler açıkça ıslak imza ister. Örnek formlarda imzaların orijinal veya kanıtlanabilir biçimde onaylı olması gerektiği belirtilir; bu nedenle e-imza kullanmadan önce editöre sorun.

Ortak yazarlardan biri imza atmazsa ne olur?

Çoğu dergi formun tüm yazarlarca imzalanmasını şart koşar; eksik form gönderimi durdurabilir. Bu durumda yazarlık konusundaki anlaşmazlığı gönderimden önce çözmeniz gerekir. Kimse başka bir yazar adına imza atmamalıdır.

Formda yazan haklar neden tek tek sayılıyor?

5846 sayılı Kanun’un 52. maddesi, mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olmasını ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Dolayısıyla formlardaki ayrıntılı liste bu kuraldan kaynaklanır.

Kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
• TR Dizin değerlendirme kriterleri ve etik kurallarla ilgili açıklamalar (DergiPark dergi sayfası)
• DOAJ Guide to applying: open access, licensing ve copyright
• DergiPark örnek dergi sayfası: makale gönderimi ve dosyalar adımı
• DergiPark örnek dergi yazım kuralları: form ve benzerlik raporu zorunluluğu