Makale Formatlama Nasıl Yapılır? Dergi Yazım Kurallarına 7 Adımda Uyum

Adım 1: Yazar rehberini bir kontrol tablosuna dönüştürün

Her derginin web sayfasında “Yazım Kuralları”, “Author Guidelines” veya “Instructions for Authors” başlıklı bir bölüm bulunur. DergiPark üzerindeki dergilerde bu bilgi genellikle derginin sol menüsündeki “Yazım Kuralları” sekmesindedir. Bu metni bir kez okumak yetmez; içindeki her kuralı bir tabloya geçirin:

• Makale türleri ve her tür için kelime veya sayfa sınırı
• Dosya biçimi (Word, LaTeX) ve varsa indirilecek şablon
• Yazı tipi, punto, satır aralığı ve kenar boşlukları
• Başlık sayfası ile anonim metnin ayrı dosya olup olmadığı
• Öz uzunluğu, yapılandırılmış öz gerekip gerekmediği ve anahtar kelime sayısı
• Atıf sistemi ve kaynakça düzeni
• Tablo ve şekillerin metin içinde mi, ayrı dosyada mı istendiği
• Beyanlar: etik kurul, çıkar çatışması, fon, yazar katkıları, veri erişilebilirliği

Bu tablo, formatlamanın sonunda kullanacağınız kontrol listesinin de temelidir. Rehberde açıkça yazmayan bir konuda tereddüt ederseniz, derginin son sayısındaki bir makalenin PDF’ine bakmak çoğu zaman en hızlı çözümdür.

Adım 2: Başlık hiyerarşisini ve bölüm düzenini kurun

Pek çok dergi, IMRaD olarak bilinen yapıyı (Introduction, Methods, Results and Discussion; Giriş, Yöntem, Bulgular ve Tartışma) bekler. Ancak bazı dergiler bulgular ve tartışmayı birleştirir, bazıları ayrı bir “Sonuç” bölümü ister, bazıları da numaralı başlıklar kullanır. Sosyal ve beşeri bilimlerde, özellikle kuramsal çalışmalarda, IMRaD dışı başlık düzenleri de yaygındır.

Başlık düzeyleri için Word’ün “Başlık 1, Başlık 2” stillerini kullanmak, sonradan yapılacak değişiklikleri kolaylaştırır. Elle kalın yazılmış başlıklar, dergi şablonuna aktarılırken sorun çıkarabilir.

Makale formatlama sırasında bölüm sırasına da dikkat edin. Bazı dergiler yöntem bölümünü makalenin sonuna alır, bazıları sınırlılıkları tartışmanın içinde ister, bazıları da teşekkür, fon ve beyan bölümlerinin kaynakçadan önce yer almasını bekler. Bu sıralama ayrıntıları, editörün metne ilk baktığında dikkat ettiği unsurlar arasındadır.

Adım 3: Başlık, öz ve anahtar kelimeleri dergiye göre düzenleyin

• Başlık: Bazı dergiler karakter veya kelime sınırı koyar; ayrıca kısa başlık (running title) isteyebilir.
• Öz: Kelime sınırı dergiden dergiye değişir. Sağlık bilimlerinde yapılandırılmış öz (Amaç, Yöntem, Bulgular, Sonuç) yaygındır.
• Türkçe ve İngilizce öz: TR Dizin kapsamındaki birçok dergi hem Türkçe hem İngilizce öz ister; bazıları ayrıca genişletilmiş İngilizce özet (extended abstract) talep eder.
• Anahtar kelimeler: Sayı sınırına dikkat edin. Bazı dergiler, anahtar kelimelerin belirli bir sözlükten (örneğin tıpta MeSH terimleri) seçilmesini önerir.

Adım 4: Doğru atıf sistemini uygulayın

Atıf sistemi, formatlamanın en çok zaman alan ve en çok hata yapılan kısmıdır. Türkiye’deki dergilerde en sık karşılaşılan sistemleri karşılaştıralım:

Aynı sistemin bile dergiye göre küçük farklılıkları olabilir: “et al.” kullanımının kaçıncı yazardan itibaren başladığı, DOI’nin nasıl yazıldığı, dergi adlarının kısaltılıp kısaltılmadığı gibi. Bu ayrıntılar için derginin kendi örneklerine bakın.

Zotero, Mendeley veya EndNote gibi kaynak yönetim programları, atıf sistemini birkaç tıkla değiştirmenizi sağlar. Ancak bu araçların ürettiği kaynakçayı mutlaka elle kontrol edin: eksik sayfa numaraları, yanlış büyük-küçük harf kullanımı ve hatalı yazar adları sık görülür.

Aynı kaynak üç farklı sistemde nasıl görünür?

Farkı somut görmek için kurgusal bir dergi makalesini üç sistemde yazalım:

• APA 7: Yılmaz, A., & Demir, B. (2023). Öğretmen adaylarında dijital okuryazarlık. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(2), 45–60. https://doi.org/…
• Vancouver: 1. Yılmaz A, Demir B. Öğretmen adaylarında dijital okuryazarlık. Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2023;12(2):45-60.
• IEEE: [1] A. Yılmaz and B. Demir, “Öğretmen adaylarında dijital okuryazarlık,” Eğitim Araştırmaları Dergisi, vol. 12, no. 2, pp. 45–60, 2023.

Yazar adlarının sırası, baş harflerin yeri, yılın konumu, italik kullanımı ve noktalama işaretleri her sistemde farklıdır. Kaynakça elle yazıldıysa bu farkların tamamını tek tek düzeltmek gerekir; bu da formatlamanın neden zaman aldığını açıklar.

Adım 5: Tablo ve şekilleri dergi standardına getirin

• Numaralandırma: Tablo ve şekiller metinde ilk anıldıkları sırayla numaralandırılır. Her biri metinde en az bir kez atıf almalıdır.
• Başlık yeri: Genel bir uygulama olarak tablo başlığı tablonun üstüne, şekil başlığı şeklin altına yazılır; ancak derginin kuralı farklıysa onu izleyin.
• Tablo biçimi: Birçok dergi, dikey çizgisiz ve yalnızca birkaç yatay çizgi içeren sade tablolar ister. Tabloları resim olarak değil, düzenlenebilir tablo olarak ekleyin.
• Şekil çözünürlüğü ve biçimi: Dergiler genellikle belirli bir çözünürlük ve dosya biçimi (TIFF, EPS, yüksek çözünürlüklü PNG) belirtir. Bu bilgi yazar rehberindedir.
• Kısaltmalar ve notlar: Tablo altındaki notlar, tablodaki kısaltmaları ve istatistiksel anlamlılık işaretlerini açıklamalıdır.

Adım 6: Beyanları ve ek dosyaları hazırlayın

Format yalnızca görünüş değildir; gönderim sisteminin istediği belgeler de formatın parçasıdır. Eksik bir beyan, makalenin hakeme gitmeden “yazara iade” edilmesine yol açabilir.

• Etik kurul onayı (karar numarası ve tarihiyle) ve gerekiyorsa katılımcı onam bilgisi
• Çıkar çatışması beyanı
• Fon ve destek bilgisi (proje numarası ile)
• Yazar katkı beyanı (birçok dergi CRediT sınıflamasını kullanır)
• Veri erişilebilirlik beyanı
• Yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin beyan (dergi istiyorsa)
• Telif devri veya lisans formu (genellikle kabul sonrasında)

Kör hakemlik uygulayan dergilerde ana metinden yazar adları, kurum bilgileri, teşekkür bölümü ve kimliği açığa çıkaran kendi kaynaklarınıza yapılan atıflar çıkarılmalı veya anonimleştirilmelidir. Word dosyasının özelliklerindeki yazar bilgisini silmeyi de unutmayın. İyi bir makale formatlama süreci, anonim dosya ile başlık sayfasının birbiriyle tutarlı olduğunu da kontrol eder.

Adım 7: Son kontrol ve gönderim

Formatlamanın son adımı, Adım 1’de hazırladığınız tabloya dönüp her maddeyi işaretlemektir. Bunun yanında şu kontrolleri yapın:

1. Metin içindeki her atıf kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde var mı?
2. Tablo ve şekil numaraları ile metindeki atıflar uyuşuyor mu?
3. Sayfa ve satır numaraları (dergi istiyorsa) eklendi mi?
4. Kelime sınırı öz, ana metin ve kaynakça açısından ayrı ayrı kontrol edildi mi?
5. Dosya adları derginin istediği biçimde mi?
6. Benzerlik raporu alındı ve yüksek örtüşmeler açıklandı mı?

Türkçe makalelerde dil ve yazım kuralları

Türkçe yayımlanan makalelerde biçim kadar yazım da kontrol edilir. Pek çok dergi, yazım ve noktalamada Türk Dil Kurumu’nun güncel Yazım Kılavuzu’nun esas alınmasını ister. Formatlama sırasında sık düzeltilen noktalar şunlardır:

• Kısaltmalara gelen eklerin doğru yazımı (TÜBİTAK’ın, ABD’de gibi)
• Ondalık sayılarda virgül kullanımı ve dergi İngilizce sayı biçimi istiyorsa tutarlı nokta kullanımı
• Yabancı terimlerin ilk geçtiği yerde Türkçe karşılığıyla birlikte verilmesi
• Doğrudan alıntılarda tırnak işareti ve sayfa numarası kullanımı
• Bölüm başlıklarında büyük harf kullanımının tutarlılığı

İngilizce öz ve genişletilmiş özet için de benzer bir tutarlılık gerekir: derginin ABD veya İngiliz İngilizcesi tercihi metnin tamamında aynı olmalıdır.

Formatlama hatalarının maliyeti ne olur?

Format hataları tek başına bilimsel bir değerlendirme konusu değildir, ama sonuçları ciddidir. Teknik kontrolde takılan bir makale yazara iade edilir ve süreç günler, hatta haftalar gecikir. Editör ön incelemesinde ise özensiz biçimlendirilmiş bir metin, “yazar bu dergiye özel hazırlık yapmamış” izlenimi verir. Bir dergiden ret alıp başka bir dergiye geçerken eski derginin formatında gönderim yapmak, editörlerin en sık şikâyet ettiği durumlardan biridir.

Sık sorulan sorular

Makale formatlama için şablon kullanmak zorunlu mu?

Dergi bir şablon sunuyorsa genellikle kullanılması beklenir. Şablon yoksa yazar rehberindeki kurallara göre formatlama yapılır. Şablonla çalışmanın ayrıntılarını ayrı bir rehberde ele alıyoruz.

Makale formatlama içeriği değiştirir mi?

Hayır. Formatlama; metnin bilimsel içeriğini, verileri ve yorumları değiştirmez. Kelime sınırı aşılıyorsa kısaltma önerileri yazarın onayına sunulur.

İlk gönderimde tam formatlama gerekli mi?

Bazı dergiler “format-free” ilk gönderime izin verir ve tam formatı kabul sonrası ister. Yine de çoğu dergide ilk gönderimde temel kurallara uyulması beklenir. Yazar rehberinde bu konuda açık bir ifade yoksa tam formatla göndermek daha güvenlidir.

Atıf sistemini değiştirmek ne kadar sürer?

Kaynak yönetim programı kullanıldıysa sistem değişikliği hızlıdır, ama elle kontrol yine de gerekir. Kaynaklar elle girildiyse, özellikle numaralı sistemden yazar-tarih sistemine geçiş zaman alır.

DergiPark’a yüklerken nelere dikkat etmeliyim?

DergiPark gönderim ekranında başlık, öz, anahtar kelimeler ve kaynakça genellikle ayrı alanlara da girilir. Bu alanlardaki bilgilerin yüklediğiniz dosyayla birebir aynı olmasına dikkat edin; özellikle yazar sırası ve kurum bilgileri tutarsız olmamalıdır.

Ret sonrası başka dergiye geçerken formatı baştan mı yapmak gerekir?

Çoğu zaman evet. Yeni derginin atıf sistemi, kelime sınırı, öz yapısı ve beyan şartları farklı olabilir. Eski derginin biçimini koruyarak gönderim yapmak yerine, yeni derginin yazar rehberiyle Adım 1’den başlamak ve hakemlerden gelen yorumları da bu sırada değerlendirmek en sağlıklı yoldur.

İlgili rehberler: Dergi formatına uygun yazım teknikleri · Yöntem bölümü nasıl yazılır?