Bir derginin hızını hangi metrikler gösterir?

Büyük uluslararası yayıncıların çoğu, dergi sayfalarında bazı süre göstergeleri paylaşır. Adlandırma yayıncıdan yayıncıya değişse de en sık görülenler şunlardır:

Bu sayılar genellikle ortanca (medyan) olarak ve son 12 ayın verileriyle verilir. Ortanca, uç değerlerden etkilenmediği için ortalamaya göre daha anlamlıdır. Ancak sizin makalenizin süresi, alanınız, makale türünüz ve revizyon hızınıza göre bu ortancanın oldukça üstünde ya da altında olabilir.

“Hızlı” dergi listeleri neden yanıltıcı olabilir?

Hazır listeler bir başlangıç noktası olabilir, ama birkaç nedenle doğrudan kullanılmamalıdır:

1. Süreler değişir. Bir dergi başvuru yoğunluğu arttığında yavaşlar; editör kurulu değiştiğinde hızlanabilir. Geçen yılın listesi bu yılın gerçeğini yansıtmayabilir.
2. Dizin durumu değişir. Web of Science ve Scopus, dergileri düzenli olarak yeniden değerlendirir ve kapsam dışına çıkarabilir. Listede “SCI” yazan bir dergi bugün kapsamda olmayabilir.
3. Alan uyumu göz ardı edilir. En hızlı dergi bile kapsam dışı makaleyi birkaç gün içinde reddeder. Bu sizin için hız değil, kayıp zamandır.
4. Bazı listeler reklam amaçlıdır. Kaynağı belirsiz listeler, yırtıcı dergileri “hızlı ve kolay” diye öne çıkarabilir.

Bu nedenle her listeyi, aşağıdaki doğrulama adımlarından geçirmeden kısa listenize almayın.

Hızlı ve güvenilir dergiyi nasıl doğrularsınız?

Aşağıdaki adımlar, bir dergiyi hem hız hem güvenilirlik açısından 20–30 dakikada incelemenizi sağlar:

1. Dizin kaydını doğrulayın. Web of Science kapsamı için Clarivate Master Journal List, Scopus için Scopus Sources sayfasında ISSN ile arama yapın. Derginin kendi sitesindeki iddia yeterli değildir.
2. Çeyrek (Q) ve kategori bilgisini resmi kaynaktan alın. Etki faktörü ve çeyrek bilgileri için Journal Citation Reports erişimi gerekir; Scopus tabanlı çeyrekler için SCImago herkese açıktır. İki sistemin çeyrekleri farklı olabilir.
3. Süre verisini kontrol edin. Dergi sayfasındaki ortanca süreleri not edin, son makalelerin tarihlerinden kendi ortancanızı hesaplayın.
4. Ücret politikasını okuyun. Açık erişim dergilerde makale işlem ücreti (APC) olabilir. Ücretin tutarı, ne zaman ödendiği (genellikle kabulden sonra) ve muafiyet koşulları açıkça yazmalıdır.
5. Etik ve hakem politikası. Hakem türü (tek kör, çift kör, açık), etik ilkeler ve geri çekme politikası sayfada yer almalı. Yayın etiği için COPE üyeliği olumlu bir işarettir, ama tek başına yeterli değildir.
6. Think. Check. Submit. listesini uygulayın. Think. Check. Submit. kontrol listesi, yayıncının tanınırlığını, iletişim bilgilerini ve şeffaflığını sorgulamanızı sağlar.

Kabulden yayına geçiş neden bazı dergilerde çok kısa?

Bu farkın ana nedeni yayın modelidir:

• Sürekli yayın (continuous publication): Makale kabul edilip üretimi tamamlanınca hemen yayımlanır. Sayı beklenmez. Pek çok tam açık erişim dergi bu modeli kullanır.
• Erken görünüm (online first / early view / articles in press): Makale, basılı ya da çevrimiçi bir sayıya girmeden önce DOI ile yayımlanır. Sayfa numarası sonradan atanır.
• Sayı bazlı yayın: Kabul edilen makaleler bir sonraki uygun sayıyı bekler. Yılda iki sayı çıkaran bir dergide bu bekleme aylar sürebilir.

Kariyer başvuruları için hangi aşamanın “yayın” sayıldığı kuruma göre değişir. Bazı başvurularda kabul yazısı, bazılarında DOI ile çevrimiçi yayın, bazılarında ise sayıya girmiş makale istenir. Başvuru kılavuzunu bu açıdan mutlaka okuyun.

Ret sonrası zaman kaybını nasıl azaltırsınız?

Hızın en büyük düşmanı, bir dergiden ret alıp sıfırdan başlamaktır. Bunu azaltmanın iki yolu vardır:

1. Transfer (aktarım) seçenekleri: Bazı büyük yayıncılar, reddedilen makaleyi aynı yayıncının daha uygun bir dergisine aktarmayı önerir. Bu durumda dosyalar ve kimi zaman hakem raporları da aktarılır, yeniden yükleme ve biçimlendirme yükü azalır. Aktarım teklifi bir kabul anlamına gelmez; yeni dergi kendi değerlendirmesini yapar. Önerilen derginin dizin durumunu ve ücret politikasını yine kontrol edin.

2. Yedek dergileri önceden belirlemek: Birinci tercih dışında iki yedek dergi seçin ve yazım kurallarını önceden not edin. Ret geldiğinde gerekçeyi okuyun, makaleyi gerekirse güçlendirin ve birkaç gün içinde ikinci dergiye uyarlayın.

Revizyon süresi kısa verildiğinde ne yapılacağına dair pratik bir plan için revizyon için 10 gün verildiğinde yazımıza göz atabilirsiniz.

Ön baskı (preprint) hız sorununu çözer mi?

Ön baskı sunucuları (ör. arXiv, bioRxiv, medRxiv, SSRN ve benzerleri), makalenizi hakem süreci tamamlanmadan herkese açık hale getirir. Bu, bulgularınızın görünürlüğünü ve öncelik kaydını hızlandırır. Ancak:

• Ön baskı hakemli yayın değildir; kariyer başvurularında genellikle yayın olarak sayılmaz.
• Her dergi ön baskıyı kabul etmez. Göndermeden önce hedef derginin ön baskı politikasını okuyun.
• Sağlık alanında, hakemsiz klinik bulguların kamuoyunda yanlış anlaşılma riski vardır; bu alanda ön baskı kararını dikkatle verin.

Kendi hız karşılaştırma tablonuzu nasıl kurarsınız?

Kısa listenizdeki 4–6 dergiyi aynı tabloda karşılaştırmak, kararı hem hızlandırır hem de nesnel hale getirir. Basit bir elektronik tabloda şu sütunları kullanabilirsiniz:

Tabloyu doldurduktan sonra yalnızca en hızlı dergiyi değil, kapsam uyumu yüksek ve süresi kabul edilebilir olanı seçin. Kapsamı zayıf ama hızlı bir dergi, çoğu zaman birkaç günlük bir masa başı retle sonuçlanır ve toplam sürenizi uzatır.

Hangi hız vaatleri tehlike işaretidir?

Aşağıdaki işaretler, derginin veya aracının güvenilirliğini sorgulamanız için yeterlidir:

• ⚠️ “72 saatte kabul”, “1 haftada yayın” gibi vaatler.
• ⚠️ Hakem raporu olmadan veya tek cümlelik bir raporla gelen kabul kararları.
• ⚠️ Ücretin kabul kararından önce, hatta gönderimle birlikte istenmesi.
• ⚠️ Dergi adının tanınmış bir dergiye çok benzemesi (taklit/ele geçirilmiş dergi riski).
• ⚠️ Dizin iddiasının resmi listelerde doğrulanamaması.
• ⚠️ “Kabul edilmezse ücret iadesi” gibi kabulü pazarlık konusu yapan teklifler.

Bu işaretlerin ayrıntılı açıklaması ve kara liste kontrolü için yırtıcı dergiler nasıl anlaşılır rehberimize bakabilirsiniz.

Hızı artıran hazırlık nasıl yapılır?

Derginin hızını değiştiremezsiniz; ama gecikmelerin yazardan kaynaklanan kısmını ortadan kaldırabilirsiniz:

1. Kapsam uyumu: Derginin son iki yılda yayımladığı makalelerden 3–5 tanesini kaynakçanızda doğal olarak kullanabiliyorsanız, kapsam uyumu muhtemelen iyidir.
2. Yazım kurallarına tam uyum: Kelime sınırı, özet yapısı, kaynak stili, şekil çözünürlüğü. Biçim hataları masa başı iadenin en sık nedenlerindendir.
3. Dil kontrolü: İngilizce makalelerde akıcı ve tutarlı bir dil, hakemin içeriğe odaklanmasını sağlar.
4. Beyanlar: Etik kurul, çıkar çatışması, finansman, veri erişilebilirliği ve yazar katkı beyanları eksiksiz olmalı.
5. Ön yazı: Editöre makalenin neden bu dergiye uygun olduğunu 3–4 cümlede anlatan kısa bir ön yazı.
6. Önerilen hakemler: Dergi istiyorsa, çıkar çatışması olmayan ve alanında yayın yapmış hakem önerileri hakem bulma süresini kısaltabilir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Clarivate Master Journal List ve Journal Citation Reports
• Scopus Sources ve SCImago Journal & Country Rank
• COPE – Committee on Publication Ethics
• Think. Check. Submit.