Q1, Q2, Q3 ve Q4 Dergiler Arasındaki Fark: Hangisi Uygun?

q1 q2 q3 farkı neden bu kadar konuşuluyor?

Özellikle doçentlik, doktor öğretim üyesi ataması ve uluslararası proje başvurularında dergi seviyesi, başvurunun ağırlıklı ölçütlerinden biri hâline gelmiştir. Bu nedenle adaylar doğal olarak “hangi Q?” sorusuna odaklanır. Bununla birlikte quartile tek başına bilimsel kaliteyi ölçmez; yalnızca belirli bir veri tabanında, belirli bir yılda ve belirli bir kategoride göreli konumu gösterir.

Ayrıca aynı dergi farklı kategorilerde farklı çeyrekliklerde yer alabilir. Örneğin bir dergi “Education” kategorisinde Q2 iken “Multidisciplinary” kategorisinde Q3 olabilir. Dolayısıyla yalnızca “Q1 dergi” demek yeterli değildir; hangi kategori ve hangi yıldaki quartile değerinin kastedildiği de belirtilmelidir.

Quartile (çeyreklik) nasıl hesaplanır?

q1 q2 q3 farkı hesaplamada neye bakar?

Quartile, bir derginin seçilen metrikte (örneğin Journal Impact Factor veya CiteScore) kendi kategorisindeki sıralamasının yüzde dilimine dönüştürülmesidir. Dolayısıyla basitleştirilmiş mantık şöyledir:

1. Aynı kategoriye giren dergiler ilgili metriğe göre sıralanır.
2. Listenin üst yüzde 25’i Q1, sonraki yüzde 25’i Q2, sonraki yüzde 25’i Q3, kalanı Q4 olur.
3. Sıralama her yıl güncellenir; bir önceki yılın Q1’i ertesi yıl Q2’ye düşebilir.

Bu hesaplama Web of Science tarafında çoğunlukla Clarivate Journal Citation Reports (JCR) üzerinden izlenir. Scopus tarafında ise Scopus Sources ve CiteScore Percentile değerleri kullanılır. Bununla birlikte iki sistemin kategori yapıları ve metrikleri farklı olduğu için aynı derginin iki kaynakta farklı çeyreklik göstermesi olağandır.

Q1, Q2, Q3 ve Q4 ne anlama gelir?

Örneğin aşağıdaki tablo, çeyreklik seviyeleri konusunda en sık sorulan anlam katmanlarını özetler:

Bununla birlikte “Q4 = değersiz” çıkarımı yanlıştır. Yeni kurulan, niş bir alana hitap eden veya metodolojik olarak dar kapsamlı dergiler alt çeyrekte yer alabilir. Önemli olan, hedefinizin (yükseltme, proje, lisansüstü mezuniyet) ilgili kurumun yazılı ölçütleriyle örtüşmesidir.

q1 q2 q3 farkı JCR ile Scopus’ta aynı mıdır?

Kısa yanıt: hayır, her zaman aynı değildir. JCR çoğunlukla Web of Science dergi evrenine ve Impact Factor / Journal Citation Indicator gibi metriklere dayanır. Scopus ise CiteScore, SJR ve SNIP gibi farklı göstergeler kullanır. Ayrıca kategori isimleri birebir örtüşmez.

Bu nedenle bir dergi JCR’de Q2 iken Scopus CiteScore Percentile’da Q1 görünebilir. Başvuru dosyanızda hangi veri tabanının esas alındığını netleştirin. Üniversitenizin veya kurumunuzun yönergesi “WoS Quartile” diyorsa Scopus yüzdelik dilimini tek başına kanıt göstermek yeterli olmayabilir. Scopus–WoS ayrımını ve gönderim pratiklerini Scopus ve Web of Science yayın süreci yazımızda ayrıca ele aldık.

Kariyer hedefine göre hangi Q uygun?

Sonuç olarak doğru soru “en yüksek Q hangisi?” değil, “benim makalem ve takvimim için uygun seviye hangisi?” olmalıdır. Aşağıdaki çerçeve karar vermeyi kolaylaştırır:

1. Kurum ölçütünü okuyun. Bazı yönergeler yalnızca Q1–Q2 kabul ederken bazıları indeksli olmayı yeterli görür.
2. Makalenin katkısını dürüstçe konumlandırın. Yerel örneklemli, keşif niteliğindeki bir çalışma çoğu zaman doğrudan Q1 hedefi için zayıf kalır.
3. Süre baskısını hesaba katın. Q1 süreçleri uzun sürebilir; mezuniyet veya başvuru tarihi yakınsa Q2–Q3 daha gerçekçi olabilir.
4. Kapsam uyumunu öne alın. Yanlış kapsamdaki Q1, doğru kapsamdaki Q2’den daha risklidir.
5. Önceki sayıları inceleyin. Benzer yöntem ve örneklemle yayımlanmış makaleler var mı diye bakın.

Özellikle Q1–Q2 hedefleyenler için içerik hazırlığı ayrı bir disiplindir; Q1-Q2 için makale hazırlama rehberinde taslak güçlendirme adımlarını bulabilirsiniz.

q1 q2 q3 farkı doğrulanırken hangi kaynaklar kullanılır?

Doğrulama sırasını şöyle kurmanızı öneririz:

1. Derginin resmî sitesinden ISSN’i alın.
2. Web of Science için Clarivate Master Journal List / JCR kaydını kontrol edin.
3. Scopus için Scopus Sources üzerinden kaynak kaydını ve CiteScore Percentile bilgisini bakın.
4. Yıl bilgisini not edin; “2023 JCR Q1” ile “2024 JCR Q2” farklı dosya kanıtlarıdır.
5. Kategori adını yazın; çok kategorili dergilerde hangi quartile’ın kullanılacağını kurum yönergesi belirler.

Öte yandan Türkiye adresli dergiler için ULAKBİM TR Dizin kaydı ayrı bir kalite göstergesidir; ancak TR Dizin quartile üretmez. Uluslararası Q seviyesi için Clarivate veya Scopus birincil kaynaktır. Bu yüzden sahte “Q1 listesi” sitelerine güvenmeyin.

q1 q2 q3 farkı konusunda yaygın yanlışlar

Bu nedenle pratikte en sık görülen hatalar şunlardır:

• İndeks ile quartile’ı karıştırmak: SCIE/SSCI’de olmak Q1 olmak demek değildir.
• Eski yılı güncel sanmak: Bir yıl Q1 olan dergi ertesi yıl Q2 olabilir.
• Tek kategoriye bakmamak: Kurum “en yüksek quartile” mı yoksa “ilgili alan kategorisi” mi istiyor, netleştirin.
• APC’siz = düşük kalite varsayımı: Açık erişim ücreti ile çeyreklik arasında zorunlu bağ yoktur.
• Predatory dergi riskini yok saymak: Dizin kaydı görünse bile yayın etiği ve hızlı kabul vaatlerini Think. Check. Submit. ve COPE ilkeleriyle çapraz kontrol edin.

Bunun yanında gönderim öncesi biçim, kapsam ve etik kontrol listesini SCI/SSCI gönderim öncesi kontrol listesi üzerinden geçmek, gereksiz redleri azaltır.

Adım adım: makalenize uygun Q seviyesini seçme

Böylece aşağıdaki adımlar, karar sürecini ölçülebilir hâle getirir:

1. Hedefi yazın. Örneğin “2027 doçentlik dosyası, WoS Q2 yeterli”.
2. Alanınızdaki 8–10 aday dergiyi listeleyin. Kapsam cümlesi makalenizin katkısıyla örtüşenleri seçin.
3. Her aday için yıl + kategori + quartile not edin. JCR ve varsa Scopus değerlerini yan yana yazın.
4. İnceleme süresini araştırın. Son sayılardaki kabul–yayımlanma aralıklarına bakın.
5. Red riskini tahmin edin. Katkınız zayıfsa bir alt çeyrek + daha iyi kapsam, çoğu zaman daha verimlidir.
6. İkinci bir hedef dergi belirleyin. İlk red sonrası zaman kaybını azaltır.
7. Gönderim paketini o dergiye göre biçimlendirin. Şablon, kelime limiti, veri paylaşımı ve etik beyanları kontrol edin.

Bu sıralama, “en prestijli dergiye körlemesine gönderme” alışkanlığının yerine kanıta dayalı bir seçim koyar. Gönderim sonrası süreç yönetimi için SCI/SSCI gönderim süreci adım adım yazımızdaki aşamaları izleyebilirsiniz.

Q seviyesi yükseltmek için makalede ne güçlenmeli?

Özellikle quartile hedefi yükseldikçe hakemler şu noktaları daha sert sorar:

• Araştırma sorusunun alana katkısı net mi?
• Yöntem seçimi gerekçelendirilmiş mi?
• Örneklem / veri gücü iddiayı taşıyor mu?
• Bulgular abartısız ve tekrarlanabilir biçimde mi sunulmuş?
• Tartışma, sınırlılıkları açıkça söylüyor mu?

Bu nedenle “daha yüksek Q” hedefi çoğu zaman daha fazla istatistiksel güç, daha net teorik çerçeve ve daha dikkatli dil demektir. Dil ve üslup sorunları da değerlendirmeyi olumsuz etkiler; metni göndermeden önce kısa bir akademik dil kontrolü yapmak faydalıdır. Profesyonel düzenleme ihtiyacınız varsa makale hazırlama desteği seçeneklerini bütçenize göre inceleyebilirsiniz.

Kontrol listesi: doğru Q seçimi

• [ ] Kurum yönergesindeki minimum Q ve kabul edilen veri tabanı net.
• [ ] Dergi ISSN ile JCR ve/veya Scopus’ta doğrulandı.
• [ ] Yıl ve kategori bilgisi dosyaya işlendi.
• [ ] Makalenin katkısı hedef çeyreklik ile orantılı.
• [ ] Süre baskısı ve olası red senaryosu planlandı.
• [ ] İkinci hedef dergi belirlendi.
• [ ] Etik, intihal ve biçim kontrolleri tamamlandı.

Kısacası q1 q2 q3 farkı, bir “prestij merdiveni”nden çok, aynı alandaki göreli konum haritasıdır. Haritayı doğru okuyan araştırmacı, hem zamanını hem de makalesinin görünürlüğünü daha verimli yönetir.

Öte yandan quartile seçimini yalnızca “prestij” üzerinden yapmak, yanlış kapsamlı dergilere gönderimi artırır. Bu nedenle çeyreklik tartışılırken her zaman makalenin katkısı, veri gücü ve takvim birlikte değerlendirilmelidir. Böylece hem gereksiz redlerden hem de dosyada geçersiz sayılabilecek yayınlardan korunursunuz.

Sık sorulan sorular