Tezden Makaleye Dönüşüm Danışmanlığı: Süreç ve Kapsam

Tez ile makale arasındaki fark nedir?

İlk olarak tez, bir jüriye yetkinliğinizi göstermek için yazılır. Bu nedenle geniş bir literatür bölümü, ayrıntılı yöntem açıklaması ve çoğu zaman birden çok araştırma sorusu içerir. Makale ise tek bir ana soruya odaklanır ve derginin sayfa sınırı içinde kalmak zorundadır.

Dolayısıyla dönüşüm işi, metni yalnızca kısaltmak değildir. Aksine tezdeki hikâyenin yeniden kurulması, gereksiz kısımların ayıklanması ve bulguların dergi okuruna göre yeniden sunulması gerekir.

Tezden makaleye dönüşüm danışmanlığı neleri kapsar?

Öncelikle danışmanlığın kapsamı, tezin durumuna ve hedefinize göre birlikte belirlenir. Genel olarak şu başlıklarda destek veriyoruz:

• Makale planı: Tezden kaç makale çıkabileceğini ve hangi bölümün hangi makaleye uygun olduğunu birlikte değerlendiriyoruz.
• Dergi seçimi: Alanınıza, yöntem türünüze ve hedef dizine uygun dergileri listeleyip yazar kılavuzlarını karşılaştırıyoruz.
• Yeniden yapılandırma: Giriş, yöntem, bulgular ve tartışma bölümlerini derginin beklediği yapıya göre düzenliyoruz.
• Kısaltma ve odaklama: Literatürü daraltıyor, tekrar eden kısımları çıkarıyor ve ana bulguyu öne alıyoruz.
• Dil ve format: Akademik dili, kaynak stilini, tablo ve şekil düzenini derginin kurallarına uyduruyoruz.
• İstatistik kontrolü: Gerekirse analizlerin raporlanma biçimini gözden geçiriyoruz.
• Ön yazı ve gönderim: Makale bitince editöre ön yazıyı hazır teslim ediyoruz. Dergi sistemine yüklemede zorlanırsanız adım adım yönlendiriyoruz.

Ayrıca her adımı baştan sona takip ediyor ve kontrol ediyoruz. Yalnızca dergi hesabınıza giriş, imza ve kişisel bilgileriniz gibi size özgü adımlar sizde ya da danışmanınızda kalır. Böylece işi bize emanet ettiğinizde aklınızın süreçte kalmaması hedeflenir.

Tezden makaleye dönüşüm danışmanlığı hangi adımlarla ilerler?

Genel olarak süreç, her tezde benzer bir sırayla ilerler. Ancak her adımın ne kadar süreceği tezin durumuna, alanına ve hedef dergiye göre değişir.

1. Ön değerlendirme: Tezinizi ve hedeflerinizi inceliyoruz. Hangi bulgunun en güçlü olduğunu ve kaç makale çıkabileceğini konuşuyoruz.
2. Dergi kısa listesi: Alanınıza uygun birkaç dergi belirliyor, kapsam ve yazar kılavuzlarını karşılaştırıyoruz.
3. Makale iskeleti: Seçilen dergiye göre başlık, özet ve bölüm planını çıkarıyoruz.
4. Yeniden yazım ve kısaltma: Tez metnini derginin sınırlarına göre yeniden yapılandırıyoruz; tekrarları ayıklıyoruz.
5. Dil, format ve kaynak düzeni: Kaynak stilini, tablo ve şekil numaralarını, kelime sayısını kontrol ediyoruz.
6. Benzerlik kontrolü: Kendi tezinizle örtüşmeyi ve alıntı biçimini gözden geçiriyoruz.
7. Ön yazı ve gönderim hazırlığı: Editöre ön yazıyı hazırlıyor, gönderim dosyalarını listeye göre düzenliyoruz.
8. Hakem süreci desteği: Revizyon gelirse hakem yanıt mektubunu ve düzeltmeleri birlikte planlıyoruz.

Adımların ayrıntılı bir anlatımını görmek isterseniz tezden makale çıkarma üzerine hazırladığımız adım adım rehber, yazarın kendi başına izleyebileceği yolu anlatıyor.

Etik açıdan tezden makale yayınlarken nelere dikkat edilmeli?

Aslında tezden makale üretmek yaygın ve meşru bir yoldur. Bununla birlikte bazı etik kurallar göz ardı edilirse ciddi sorunlar doğabilir. Bu nedenle aşağıdaki noktaları en baştan netleştiriyoruz:

• Tezi kaynak gösterin: Makalenin bir tezden üretildiğini, derginin istediği biçimde (çoğunlukla dipnot veya teşekkür bölümünde) belirtin.
• Dilimleme yapmayın: Aynı bulguyu küçük parçalara bölerek birden çok makale üretmek, “salami yayın” olarak değerlendirilebilir.
• Mükerrer gönderimden kaçının: Aynı makaleyi aynı anda birden çok dergiye göndermeyin.
• Yazarlığı netleştirin: Danışman hocanızın yazar olup olmayacağını ve yazar sırasını baştan konuşun.
• Derginin politikasını okuyun: Dergilerin çoğu tezden üretilmiş makaleyi kabul eder; ancak bazılarının özel kuralları vardır.

Yayın etiğiyle ilgili temel ilkeler için COPE yönergelerine başvurabilirsiniz. Ayrıca tezinizin Ulusal Tez Merkezi’nde erişime açık olup olmadığını YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden kontrol edin; bu bilgi, benzerlik raporunu yorumlarken işinize yarar.

Yüksek lisans ve doktora tezinde süreç nasıl farklılaşır?

Örneğin yüksek lisans tezleri genellikle tek bir araştırma sorusuna dayanır. Bu yüzden çoğu zaman tek, odaklı bir makaleye dönüşür. Doktora tezleri ise birden çok çalışma içerebilir; dolayısıyla iki ya da daha fazla bağımsız makale planlamak mümkün olabilir.

Öte yandan makale sayısını artırmak hedef olmamalıdır. Her makalenin kendi başına anlamlı bir soruya ve yeterli veriye dayanması gerekir. Yüksek lisans tezleri için ayrıntılı bir anlatımı yüksek lisans tezini makaleye çevirme rehberimizde bulabilirsiniz.

Tezden makaleye dönüşüm danışmanlığında doğru dergi nasıl seçilir?

Bu bağlamda dergi seçimi, dönüşüm sürecinin en kritik kararıdır. Çünkü makalenin uzunluğu, yapısı ve dili seçilen dergiye göre şekillenir. Dergiyi değerlendirirken şu soruları soruyoruz:

• Derginin kapsamı çalışmanızın konusunu ve yöntemini gerçekten karşılıyor mu?
• Dergi, hedeflediğiniz dizinde gerçekten taranıyor mu? TR Dizin için ULAKBİM TR Dizin listesini, Web of Science için Clarivate Master Journal List kaydını, Scopus için Scopus Sources sayfasını kontrol edin.
• Son sayılardaki makaleler sizin çalışmanıza benzer türde mi?
• Yayın ücreti (APC) var mı, varsa ne zaman ve hangi koşulla isteniyor?

Bunun yanı sıra derginin güvenilirliğini mutlaka sorgulayın. Hızlı kabul vaadi, belirsiz hakem süreci veya gerçek dışı dizin iddiaları yırtıcı dergi işaretleridir. Bu konuda Think. Check. Submit. kontrol listesi pratik bir başlangıç sunar.

Tezi kendiniz mi dönüştürmelisiniz, destek mi almalısınız?

Her tez sahibinin danışmanlığa ihtiyacı yoktur. Örneğin daha önce makale yayımlamış, hedef dergisini belirlemiş ve danışman hocasından düzenli geri bildirim alan bir yazar, süreci kendi başına yürütebilir. Bu durumda yukarıdaki adımları bir kontrol listesi gibi kullanmak çoğu zaman yeterlidir.

Buna karşın bazı durumlarda dışarıdan bir göz işinizi kolaylaştırır. Özellikle şu durumlarda destek almayı düşünebilirsiniz:

• İlk kez uluslararası bir dergiye gönderim yapacaksanız
• Tez metniniz derginin sınırının birkaç katı uzunluktaysa
• Hangi bulgunun makaleye taşınacağına karar veremiyorsanız
• Daha önce aynı çalışma için ret aldıysanız ve nedenini anlamakta zorlanıyorsanız
• İstatistiksel raporlama veya akademik İngilizce konusunda kendinizi yeterli hissetmiyorsanız

Hangi yolu seçerseniz seçin, karar sizindir. Kısacası amaç, tezinizin emeğini doğru dergide, doğru biçimde görünür kılmaktır. Bu nedenle ön görüşmede önce ihtiyacınızı netleştiriyor, ardından gerçekten gerekli olan adımları birlikte belirliyoruz. Böylece gereksiz iş yükü oluşmuyor ve süreç sizin takviminize göre ilerliyor.

Yayın ücreti (APC) konusunda neleri bilmelisiniz?

Bazı dergiler, özellikle açık erişimli olanlar, kabul sonrasında makale işlem ücreti (APC) talep eder. Bu ücret dergiye ödenir; üstelik derginin web sitesinde açıkça yazmalıdır. Öte yandan pek çok dergi yazardan hiçbir ücret almaz.

Tüketici olarak kendinizi korumak için şu kurallara dikkat edin: Ücret, kabulden önce “hızlandırma” adıyla isteniyorsa temkinli olun. Ücret politikası sitede yazmıyorsa editörden yazılı bilgi isteyin. Ödeme yaptığınız kurumun gerçekten derginin yayıncısı olduğunu doğrulayın. Danışmanlık hizmetimizin kapsamı ise ön görüşmede bütçenize göre belirlenir ve dergiye ödenen ücretlerle karıştırılmamalıdır.

Tezden makaleye dönüşüm danışmanlığı öncesinde hazırlık kontrol listesi

Ayrıca görüşmeden önce şu hazırlıkları yapmanız süreci hızlandırır:

• [ ] Tezin son, onaylı hâli ve varsa jüri düzeltmeleri
• [ ] Ham veri veya analiz çıktıları (gerekiyorsa)
• [ ] Danışman hocanızla yazarlık konusunda yapılan görüşme
• [ ] Hedeflediğiniz dizin veya dergi türü (TR Dizin, Scopus, Web of Science vb.)
• [ ] Varsa etik kurul onay belgesi ve tarih bilgisi
• [ ] ORCID kimliğiniz ve kurum bilgileriniz

Böylece ön değerlendirme toplantısında doğrudan makale planına geçebiliriz.

Sık sorulan sorular