Açık Erişimli SCI Dergiye Başvuru Aşamaları ve APC Ödemesi

Açık erişim dergiye başvuru öncesinde dergi nasıl doğrulanır?

Ücret ödenecek her yayında ilk adım, derginin gerçekten iddia ettiği indekslerde yer aldığını bağımsız olarak doğrulamaktır. Çünkü açık erişim modelini taklit eden yırtıcı (predatory) dergiler, yazarlardan ücret almayı ana gelir kaynağı haline getirmiştir.

Doğrulama için şu adımları izleyin:

1. Derginin adını ve ISSN numarasını Clarivate Master Journal List üzerinde arayın ve hangi koleksiyonda (SCIE, SSCI, ESCI) listelendiğini not edin.
2. Scopus kaydını Scopus kaynak listesi üzerinden kontrol edin.
3. Derginin tam açık erişim olup olmadığını ve yayın etiği politikasını DOAJ kaydından inceleyin.
4. Derginin web adresinin, indeks kaydında görünen yayıncı adresiyle aynı olduğundan emin olun; benzer adlı sahte siteler bulunabilir.
5. Yazarlar için hazırlanmış Think. Check. Submit. kontrol listesini gözden geçirin.

Bununla birlikte indeks kaydı tek başına yeterli değildir. Derginin editör kurulunun gerçek kişilerden oluştuğunu, hakem sürecini açıkça tanımladığını ve COPE gibi yayın etiği kuruluşlarının ilkelerine atıf yaptığını da kontrol edin.

APC politikası başvurudan önce nasıl öğrenilir?

Güvenilir açık erişim dergiler, makale işlem ücretini web sitelerinde açıkça ilan eder. Bu bilgi genellikle “Article Processing Charges”, “Open Access Fees” ya da “Publication Fees” başlıklı sayfalarda bulunur. Başvurudan önce bu sayfada şu bilgileri not edin:

• Ücretin tutarı ve para birimi; vergi eklenip eklenmediği.
• Ücretin hangi aşamada talep edildiği (normalde kabulden sonra).
• Muafiyet (waiver) ve indirim politikası; hangi ülkelere ve koşullara uygulandığı.
• Makale türüne göre ücret farkı olup olmadığı.
• Renkli şekil, ek sayfa ya da hızlı değerlendirme gibi ek ücretlerin bulunup bulunmadığı.

Ücretin tutarı dergiden dergiye büyük farklılık gösterir ve zaman içinde değişebilir. Bu nedenle kesin rakam için her zaman derginin güncel sayfasına bakın ve bütçenizi buna göre planlayın. Ayrıca bazı SCIE dergileri hibrit modelle çalışır; yani yazara hem ücretsiz abonelik modelinde yayın hem de ücretli açık erişim seçeneği sunar. Bu durumda açık erişim tercihi zorunlu değildir; karar, fon verenin şartlarına ve makalenin ne kadar geniş bir okur kitlesine ulaşmasını istediğinize göre verilebilir.

Kurum anlaşmaları ücreti nasıl etkiler?

Birçok üniversite ve araştırma kurumu, yayıncılarla “Oku ve Yayımla” (Read and Publish) türünde anlaşmalar yapar. Türkiye’de bu anlaşmaların bir kısmı ULAKBİM EKUAL kapsamında yürütülür. Böyle bir anlaşma bulunuyorsa, kurumunuza bağlı sorumlu yazar olarak açık erişim ücretinin tamamı ya da bir kısmı anlaşma kapsamında karşılanabilir.

Bu nedenle başvurudan önce kütüphanenize ya da kurumunuzun bilimsel yayın birimine başvurarak hedef derginin anlaşma kapsamında olup olmadığını sorun. Anlaşmalar genellikle belirli dergi listeleri, makale türleri ve kota sınırlarıyla geçerlidir; ayrıca kurumsal e-posta adresiyle ve doğru kurum bilgisiyle gönderim yapılmasını şart koşar. Muafiyet talebi ve diğer destek yolları için ücret muafiyeti ve indirim yolları rehberimizde ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

Açık erişim dergiye başvuru sırasında gönderim nasıl yapılır?

Gönderim aşaması, abonelikli dergilerdeki süreçle aynıdır. Derginin çevrim içi gönderim sistemine kayıt olur, yazar rehberine uygun hazırlanmış metni, şekilleri, ön yazıyı ve gerekli beyanları yüklersiniz. Gönderim formunda genellikle sorumlu yazarın kurum bilgisi, finansman kaynağı ve varsa muafiyet talebi sorulur.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, kurum bilgisinin doğru ve eksiksiz girilmesidir. Çünkü kurum anlaşmaları çoğu zaman bu bilgi üzerinden otomatik olarak eşleştirilir. Benzer şekilde muafiyet talebi varsa bunu gönderim sırasında yapın; kabulden sonra yapılan talepler bazı dergilerde değerlendirmeye alınmaz.

Ayrıca güvenilir dergilerde gönderim aşamasında ödeme istenmez. Bazı dergiler küçük bir gönderim ücreti (submission fee) uygulayabilir; ancak bu durumda ücret, web sitesinde önceden ve açıkça ilan edilmiş olmalıdır.

Hakem süreci ve kabul kararı nasıl işler?

Açık erişim dergilerde de makale editör ön değerlendirmesinden ve hakem incelemesinden geçer. Ücret ödeyecek olmanız, değerlendirme sonucunu etkilemez; etkilememelidir de. Saygın yayıncılar, editörlerin karar verirken yazarın ödeme durumunu görmediğini açıkça belirtir.

Süreç genellikle şu adımlardan oluşur: editör ön değerlendirmesi, hakem ataması, hakem raporları, editör kararı (kabul, küçük ya da büyük revizyon, ret), yazar revizyonu ve nihai karar. Revizyon aşamasında hakem yorumlarına madde madde yanıt vermek, ikinci turun hızlı tamamlanmasını sağlar.

Kabulden sonra lisans ve fatura aşaması nasıl ilerler?

Kabul kararından sonra açık erişim sürecinin mali ve hukuki aşaması başlar. Bu aşamada genellikle sırasıyla şu adımlar izlenir:

Lisans seçimi önemlidir; çünkü CC BY lisansı, makalenin kaynak gösterilerek serbestçe paylaşılmasına ve yeniden kullanılmasına izin verir. Bazı fon verenler, destekledikleri projelerden çıkan yayınlarda belirli bir lisans türünü şart koşar. Bu nedenle proje sözleşmenizdeki açık erişim maddesini lisans seçiminden önce okuyun.

Açık erişim dergiye başvuru sürecinde ödeme nasıl güvenli yapılır?

Ücret aşaması, dolandırıcılık girişimlerinin en sık görüldüğü noktadır. Bu nedenle ödemeyi yapmadan önce şu kontrolleri yapın:

• Faturanın derginin ya da yayıncının resmi alan adından gelen bir e-postayla gönderildiğini doğrulayın.
• Fatura üzerindeki makale numarasının, gönderim sistemindeki numarayla eşleştiğini kontrol edin.
• Tutarın, derginin web sitesinde ilan edilen ücretle uyuştuğundan emin olun.
• Ödemeyi yalnızca yayıncının resmi ödeme sayfası, kurumsal banka hesabı ya da kurumunuzun satın alma süreci üzerinden yapın.
• Kişisel bir banka hesabına, kripto paraya ya da “aracı” olduğunu söyleyen üçüncü kişilere ödeme yapmayın.

Öte yandan kurumunuz ya da projeniz ödemeyi üstlenecekse, satın alma işlemleri haftalar sürebilir. Bu süreyi takviminizde hesaba katın ve yayıncıya fatura bilgilerini erken iletin. Bazı yayıncılar, kurum ödemesi tamamlanana kadar makaleyi yayımlamaz.

Açık erişim dergiye başvuru sonrasında yayın nasıl takip edilir?

Ödeme tamamlandıktan sonra makale genellikle dizgi aşamasına geçer ve size bir prova (proof) dosyası gönderilir. Bu dosyayı kısa sürede, yalnızca dizgi ve biçim hatalarını düzelterek onaylayın; bu aşamada içerik değişikliği yapmak süreci uzatır.

Makale yayımlandıktan sonra ise şu kontrolleri yapın. Öncelikle makalenin DOI numarasının çalıştığını ve sizi derginin resmi sayfasına yönlendirdiğini doğrulayın. Ardından makale sayfasında seçtiğiniz lisans ibaresinin doğru yer aldığını kontrol edin. Son olarak yayının birkaç hafta içinde indeks veritabanlarına yansıyıp yansımadığını izleyin ve ödeme belgelerini, kabul yazısını ve faturayı kurumunuzun ya da projenizin raporlaması için bir arada saklayın.

Hangi uyarı işaretleri riskli bir teklife işaret eder?

Aşağıdaki işaretlerden biri ya da birkaçı varsa başvurudan önce durup dergiyi yeniden değerlendirin:

• Gönderimden önce ya da hakem süreci tamamlanmadan ödeme istenmesi.
• “Kabul taahhüdü” ya da belirli bir tarihte yayın sözü verilmesi.
• Derginin indeks iddiasının resmi listelerle doğrulanamaması.
• Konusu çok geniş, adı tanınmış bir dergiye çok benzeyen dergiler.
• Kişisel e-posta adreslerinden gelen davetler ve kişisel hesaplara ödeme talepleri.

Bu konuda ayrıntılı bir kontrol yöntemi için yırtıcı dergi kontrolü yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular