Türkiye’de bir dergiyi “hızlı” yapan nedir?

Hız tek bir sayı değildir; birkaç aşamanın toplamıdır. Bir makalenin gönderimden yayına kadar geçen süresi genellikle şu dört parçadan oluşur:

1. Ön değerlendirme (masa başı inceleme): Editörün makaleyi kapsam, biçim ve benzerlik oranı açısından ilk kez kontrol ettiği aşama. Eksik dosya veya kapsam dışı konu burada iade edilir.
2. Hakem süreci: Hakem bulma ve raporların gelmesi en uzun aşamadır. Hakem bulmak zor olan dar alanlarda bu süre uzar.
3. Revizyon ve ikinci tur: Sizin düzeltme hızınız da toplam sürenin parçasıdır. Revizyonu bir ayda gönderen yazar, iki haftada gönderen yazara göre doğal olarak daha geç yayınlanır.
4. Yayına hazırlık ve sayı takvimi: Kabul edilen makale, derginin bir sonraki sayısına ya da “erken görünüm” (online first) bölümüne alınır. Yılda iki sayı çıkaran bir dergide kabul ile yayın arasında aylar olabilir.

Türkiye’deki dergilerin önemli bir bölümü üniversiteler veya meslek kuruluşları tarafından çıkarılır ve büyük kısmı TÜBİTAK ULAKBİM’in işlettiği DergiPark platformunu kullanır. Bu dergilerde hız; editörün yükü, hakem havuzunun genişliği ve sayı sıklığıyla doğrudan ilişkilidir. Sürekli yayın (makaleyi hazır olur olmaz yayımlama) modeline geçen dergilerde kabul ile yayın arası belirgin biçimde kısalır.

Hızlı yayın yapan dergiyi nasıl bulursunuz?

Kendi listenizi oluşturmak, internetteki hazır listelere güvenmekten daha güvenilirdir. Aşağıdaki adımlar bir öğleden sonra içinde uygulanabilir:

1. Alanınızı daraltın. “Sosyal bilimler” yerine “eğitim teknolojileri” ya da “halk sağlığı hemşireliği” gibi somut bir alan belirleyin.
2. TR Dizin’de alan taraması yapın. TR Dizin üzerinden alanınıza göre dizinlenen dergileri listeleyin. Doçentlik veya kadro başvurusu için TR Dizin şartı varsa bu adım zorunludur.
3. Her derginin DergiPark sayfasını açın. “Amaç ve Kapsam”, “Yazım Kuralları”, “Etik İlkeler” ve “Ücret Politikası” bölümlerini okuyun. Sayı takvimine (yılda kaç sayı, sürekli yayın var mı) bakın.
4. Son iki sayıdan 8–10 makale seçin. Makalelerin ilk sayfasında veya künye bilgisinde yer alan “Geliş Tarihi”, “Kabul Tarihi” ve “Yayın Tarihi” bilgilerini bir tabloya yazın.
5. Ortanca süreyi hesaplayın. Birkaç uç değer ortalamayı bozabileceği için ortancaya (medyan) bakın. Geliş–kabul ve kabul–yayın sürelerini ayrı ayrı not edin.
6. Kapsam uyumunu kontrol edin. Hızlı görünen bir dergi, sizin yöntem türünüzü ya da konunuzu yayımlamıyorsa listeden çıkarın.
7. Kısa listeyi üçe indirin. Bir birinci tercih, iki yedek dergi belirleyin. Ret durumunda vakit kaybetmeden ikinci dergiye uyarlayabilmek için yazım kurallarını önceden not edin.

Bu yöntemin güzel tarafı, sonucun tamamen doğrulanabilir olmasıdır. Rakamlar size bir danışmanın ya da bir listenin söylediği değil, derginin kendi yayımladığı tarihlerden gelir.

Süre verilerini nasıl yorumlamalısınız?

Topladığınız tarihleri okurken bazı ayrımlar önemlidir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumları ve ne anlama geldiklerini özetliyor:

Ayrıca derginin web sayfasındaki “ortalama değerlendirme süresi” ifadeleri bir hedef olabilir, gerçekleşen süre olmayabilir. Kendi hesapladığınız ortanca, beyan edilen süreden daha güvenilir bir göstergedir. Daha ayrıntılı bir hesaplama örneği için DergiPark’ta makale yayınlama süresi rehberimize bakabilirsiniz.

TR Dizin ve DergiPark arasındaki fark nedir?

Bu iki kavram sık karıştırılır, oysa farklı işlevleri vardır:

• DergiPark bir yayın platformudur. Dergilerin makale kabul, hakem ve yayın süreçlerini yürüttüğü ortak bir altyapıdır. Bir derginin DergiPark’ta olması, onun herhangi bir dizinde tarandığı anlamına gelmez.
• TR Dizin ise ULAKBİM’in ulusal atıf dizinidir. Dergiler belirli değerlendirme kriterlerine göre dizine alınır ve bu kriterleri sürdürüp sürdürmedikleri düzenli olarak yeniden değerlendirilir. Kriterleri karşılamayan dergi dizinden çıkarılabilir.

Bu nedenle bir derginin “TR Dizin’de” olduğunu her zaman doğrudan TR Dizin arayüzünden kontrol edin. Derginin kendi sitesindeki logo ya da eski bir duyuru yeterli kanıt değildir. Doçentlik başvurusu gibi kariyer amaçlı yayınlarda, Üniversitelerarası Kurul’un (ÜAK) başvuru dönemindeki güncel şartlarını da ayrıca okuyun; puanlama ve dizin şartları dönemden döneme değişebilir.

Yayın sürecini kendiniz nasıl kısaltabilirsiniz?

Derginin hızını değiştiremezsiniz, ama gecikmelerin yazardan kaynaklanan kısmını büyük ölçüde ortadan kaldırabilirsiniz. Masa başı iadelerin ve uzayan revizyon turlarının çoğu önlenebilir sebeplerden çıkar.

Göndermeden önce kontrol listesi:

• ✅ Makale, derginin yazım kurallarına (başlık düzeni, özet uzunluğu, kaynak stili, şekil/tablo biçimi) birebir uyuyor.
• ✅ Türkçe ve İngilizce özetler, anahtar kelimeler ve genişletilmiş özet (istenmişse) hazır.
• ✅ Etik kurul izni gereken çalışmalarda izin belgesi ve tarih/sayı bilgisi metinde yer alıyor.
• ✅ Benzerlik raporu derginin kabul ettiği sınırın içinde ve kaynaklar doğru gösterilmiş.
• ✅ Tüm yazarların ORCID numaraları, kurum bilgileri ve katkı beyanları eksiksiz.
• ✅ Telif devri, çıkar çatışması ve finansman beyanı formları doldurulmuş.
• ✅ Editöre kısa ve konuya odaklı bir ön yazı (cover letter) hazırlanmış.

Revizyon geldiğinde: Hakem yorumlarını madde madde yanıtlayan, değişikliğin metindeki yerini gösteren bir yanıt mektubu, ikinci turu hızlandırır. Yanıt mektubu yazımı için hakem raporlarına cevap mektubu rehberimiz örnekli bir yol haritası sunuyor. Revizyon süresi yetmeyecekse son günü beklemeden editörden gerekçeli uzatma istemek de profesyonel bir yaklaşımdır.

Pratik ipuçlarının tamamı için DergiPark’ta yayın sürecini kısaltma yazımıza da göz atabilirsiniz.

Hangi hız vaatleri tehlike işaretidir?

Takvim baskısı altındaki araştırmacılar, özellikle kadro veya doçentlik başvurusundan önce, gerçek dışı vaatlere açık hale gelir. Aşağıdaki işaretlerden biri bile dergiyi ya da aracıyı yeniden sorgulamanız için yeterlidir:

• Birkaç günde kabul veya “hakem süreci 48 saat” gibi vaatler.
• Ücret karşılığı hızlandırılmış değerlendirme (“fast track”) teklifinin, hakem sürecinin içeriği açıklanmadan sunulması.
• E-postayla gelen yayın davetleri: Sizin alanınızla ilgisi olmayan bir dergiden gelen, abartılı övgü içeren davetler.
• Belirsiz editör kurulu: Kurum bilgisi doğrulanamayan, ORCID’i olmayan veya başka dergilerin kurullarından kopyalanmış isimler.
• Dizin iddiasının doğrulanamaması: “Indexed in” listesinde gerçek dizinlerle birlikte anlamsız “metrik” sitelerinin yer alması.
• Kabul vaadi: Hiçbir saygın dergi veya danışman, makalenizin kabul edileceğini önceden söyleyemez. Kabul kararını yalnızca editör ve hakemler verir.

Bir dergiyi göndermeden önce Think. Check. Submit. kontrol listesini uygulamak birkaç dakikanızı alır. Yayın etiği ilkeleri için COPE yönergeleri, yayın sürecinin hangi aşamalarının olmazsa olmaz olduğunu gösterir. Daha ayrıntılı bir inceleme için yırtıcı dergileri tanıma ve kara liste kontrolü yazımız adım adım ilerliyor.

Disipline göre yayın süreleri neden farklılaşır?

Yayın hızı alanlar arasında doğal olarak farklıdır. Bunun nedenleri genellikle şunlardır:

Bu tablo genel eğilimleri gösterir; her dergi kendi koşullarına sahiptir. Sağlık alanındaki raporlama yönergelerinin tamamına EQUATOR Network üzerinden ulaşabilirsiniz.

Gerçekçi bir yayın takvimi nasıl kurulur?

Kariyer başvurusu için bir son tarihiniz varsa, takvimi geriye doğru planlayın. Örnek bir planlama mantığı şöyledir:

1. Son tarihi yazın (ör. başvuru dönemi).
2. En kötü senaryoyu ekleyin: Bir ret ve ikinci dergiye yeniden gönderim. Kendi hesapladığınız ortanca sürelerin üzerine bu payı koyun.
3. Revizyon için süre ayırın: Her revizyon turunda yanıt hazırlama süresini takviminize işleyin.
4. Kabul yazısı ile yayın arasındaki farkı bilin: Bazı başvurularda “kabul yazısı” yeterli sayılırken, bazılarında yayımlanmış makale istenir. Başvuru kılavuzunu bu açıdan okuyun.
5. Hazırlık sürecini öne çekin: Dil, biçim ve istatistik kontrolünü gönderimden önce bitirmek, toplam süreden en kolay kazanılan zamandır.

Makalenizin dergiye hazırlık aşaması için makale düzenleme sürecine dair ayrıntılı açıklamalar da yol gösterici olabilir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• TR Dizin (TÜBİTAK ULAKBİM) ve TR Dizin dergi değerlendirme kriterleri
• DergiPark ve DergiPark Sık Sorulan Sorular
• Think. Check. Submit.
• COPE – Committee on Publication Ethics
• EQUATOR Network – raporlama yönergeleri